II SA/Po 589/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia [...] października 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] sprawy ze skargi Fundacji [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2020 nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wyrokiem z dnia [...] października 2021 r. sygn. II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Fundacji [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2020 nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Odpis sentencji wyroku doręczony został pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] października 2021 r. (k.108). Termin na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku upływał z dniem [...] października 2021 r. Wobec niewniesienia wniosku o uzasadnienie przez skarżącą ani organ wyrok stał się prawomocny od dnia [...] października 2021 r. (k. 102 verte). Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2022 r. (nadanym w placówce pocztowej [...] stycznia 2022 r.) pełnomocnik skarżącej wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia [...] października 2021 r. Uzasadniając wniosek podano, że wiedzę o wydaniu orzeczenia pełnomocnik Skarżącej podjął w dniu [...] października 2021r. W dniu następującym po otrzymaniu odpisu wyroku w sprawie pełnomocnik sporządziła na piśmie wniosek o jego pisemne uzasadnienie wraz z żądaniem doręczenia uzasadnienia na adres Kancelarii. Pismo zostało przez pełnomocnika podpisane i wręczone sekretarce z poleceniem nadania do Sądu w tym samym dniu roboczym. Pracownica sekretariatu w dacie w jakiej należało złożyć wniosek o uzasadnienie w niniejszej sprawie - świadczyła pracę na rzecz pełnomocnika skarżącego już ponad rok. W zakresie jej obowiązków było m.in. terminowe wysyłanie wszystkich pism przekazanych jej przez pracodawcę tj. pełnomocnika skarżącego. Pracownica posiadała również wiedzę o terminie, w którym należy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku, niezależnie od sprawowania nadzoru nad jego zachowaniem przez pracodawcę. Jednak w dniu [...] października 2021r. pracownica oświadczyła pełnomocnikowi skarżącego, że nie jest w stanie w dalszym ciągu świadczyć pracy na jego rzecz z powodu pogarszającego się jej stanu zdrowia. Dnia [...] stycznia 2022r. w godzinach popołudniowych z Kancelarią skontaktował się skarżący informując, iż w trakcie rozmowy z tutejszym Sądem dowiedział się o prawomocności wyroku z dnia [...] października 2021r. Pełnomocnik skarżącego zaskoczony tym faktem - mając na uwadze sporządzenie wniosku o uzasadnienie wyroku i odnotowaniu rzeczonego w kalendarzu - w dniu następnym tj. 5 stycznia samodzielnie zweryfikował te informacje. W swoich aktach sprawy pełnomocnik ujawniła odpis sporządzonego przez siebie wniosku o uzasadnienie i doręczenie wyroku z dnia [...] października 2021r. co uzasadniało przekonanie o wykonaniu obowiązku jako reprezentanta skarżącego. Niestety, jak się okazało, pracownica sekretariatu nie wysłała przedmiotowego wniosku. W ocenie pełnomocnika skarżącego, uchybienie terminowi złożenia wniosku o uzasadnienie nastąpiło bez jego winy nawet przy rozpatrywaniu tej okoliczności w korelacji do profesjonalnego świadczenia usług przez Kancelarię i wymaganej staranności i rzetelności. Podkreślono, iż o ile pracodawca ponosi odpowiedzialność za działania bądź zaniechania pracownika o tyle nie w każdej sytuacji można przypisać mu winę - nawet w nadzorze za uchybienie terminowi. Tak też było w niniejszej sprawie, ponieważ pełnomocnik nie miała wiedzy o niewysłaniu przez sekretarkę wniosku do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek składa się w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.) Z lektury akt sprawy wynika, że odpis wyroku z dnia [...] października 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] doręczony został na adres pełnomocnika w dniu [...] października 2021 r. (zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru – k. 108 akt sądowych). Tym samym, termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał w dniu [...] października 2021 r. (środa).Wniosek o przywrócenie terminu do wykonania ww. czynności złożono w dniu [...] stycznia 2022 r. (data nadania w placówce pocztowej) podając jednocześnie, że przyczyny uchybienia terminu ustały z dniem [...] stycznia 2022 r. W tej sytuacji uznać należało, że dochowany został termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. Spełnione zostały także przesłanki formalne określone w art. 87 § 4 p.p.s.a. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu wskazać należy, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu zachodzi wówczas, gdy zachowanie strony odpowiada obiektywnemu miernikowi staranności jakiej w prowadzeniu spraw można domagać się od strony należycie dbającej o swoje interesy. Zatem o braku winy w niedochowaniu terminu można mówić w przypadku stwierdzenia, że strona dołożyła należytej staranności by dochować czynności procesowej w terminie lecz dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia tj. takiej, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i która powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu usprawiedliwia zatem zaistnienie wyłącznie nagłych, obiektywnych, niezależnych od wiedzy i woli strony okoliczności, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Przy ocenie braku winy strony w uchybieniu terminu Sąd uwzględnia zatem nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły jej dokonanie czynności w terminie ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dochowaniu terminu (por. orzeczenia NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r. II OSK 2401/17, z dnia 10 sierpnia 2017 r. II GZ 599/17 dostępne CBOSA). W rozpatrywanym stanie faktycznym strona skarżąca korzystała z usług zawodowej pełnomocnik- adwokata, dlatego też to jej działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GZ 439/10 - treść tego, jak i następnych powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W tej sytuacji podnoszony przez autora wniosku fakt, że pracownik kancelarii, w której pełnomocnik strony wykonuje czynności zawodowe nie wysłał przygotowanego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w określonym czasie – nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności procesowej. Od pełnomocnika należycie dbającego o interesy swojego mocodawcy należy wymagać właściwego zorganizowania pracy kancelarii, zwłaszcza w zakresie odbioru i nadawania korespondencji. Zaniedbania osób, którymi wielokrotnie posługuje się pełnomocnik nie mogą być uznane za brak winy w uchybieniu terminowi, bowiem to pełnomocnik ponosi wówczas ryzyko działań takich osób trzecich (tak również m.in. w postanowieniach NSA: z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 467/11; z dnia 16 marca 2010 r. o sygn. akt I GZ 53/10; z dnia 19 października 2005 r. o sygn. akt I GZ 109/05; z dnia 19 października 2006 r. o sygn. akt II GZ 120/06; z dnia 16 maja 2005 r. o sygn. akt II GZ 37/05). Tym samym argumentacja wniosku, ze pracownik sekretariatu zna terminy składania wniosków pozostaje bez wpływu na to, że odpowiedzialność za ich uchybienie ostatecznie ponosi pełnomocnik. Bowiem to nie pracownik sekretariatu, a profesjonalny pełnomocnik jest odpowiedzialny za ich dochowanie. Z przytoczonych okoliczności wynika nadto, że termin na złożenie wniosku upływał [...] października 2021 r. a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło [...] października 2021 r. W czasie kiedy więc pracownik sekretariatu pozostawał pod nadzorem pełnomocnika, jako jej pracodawcy, istniała możliwość weryfikacji dokonanych przez sekretarkę czynności, skoro jak twierdzi autor wniosku już wtedy istniały przyczyny pogarszającego się stanu zdrowia pracownika w związku ze śmiercią męża. Z przywołanych przez autora wniosku okoliczności nie wynika, aby uprawdopodobniono brak winy w uchybieniu terminu, przypisując zaniedbanie dochowania terminu pracownikowi sekretariatu. W ocenie Sądu powierzanie dokonywania określonych czynności w sprawie innym osobom - czy to przez stronę, która zleca prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, czy to przez tego pełnomocnika np. pracownikowi kancelarii - nie powoduje, że osoba, na której ciąży obowiązek dokonania konkretnej czynności w określonym terminie "pozbywa się" w ten sposób odpowiedzialności za należyte wypełnienie tego obowiązku. Inne rozumienie przesłanki braku winy prowadziłoby zdaniem Sądu do tego, że "opłacalne" byłoby przekazanie dokonania danej czynności osobie trzeciej, gdyż niezależnie od tego, czy osoba ta prawidłowo by się z zadania wywiązała (i z jakich względów ewentualnie by tego nie zrobiła) na stronę postępowania "przeszłyby" jedynie pozytywne rezultaty działań takiej osoby, a w przypadku niewywiązania się (nieprawidłowego wywiązania się) przez tę osobę z powierzonego jej zadania stronie nie można byłoby przypisać winy nawet wtedy, gdyby niedokonanie czynności było rezultatem rażących zaniedbań takiej osoby. Takie rozumienie wymogów z art. 86 p.p.s.a. prowadziłoby do nadużycia z zasady wyjątkowej instytucji przywrócenia terminu i nie może być w ocenie Sądu zaakceptowane. W konsekwencji przyjąć należy, że niezależnie od tego, czy pełnomocnik wykonuje daną czynność osobiście, czy też deleguje tę powinność na osobę trzecią, ponosi odpowiedzialność za to, by czynność została dokonana z zachowaniem należytej staranności, tzn. obciąża go choćby lekkie niedbalstwo takiej osoby trzeciej (zob. postanowienie NSA z dnia 19 września 2012 r., I FZ 341/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy wskazać również, że powyższa interpretacja przesłanki braku winy w uchybieniu terminu znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, przy czym pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ponosi winę w uchybieniu terminu również wówczas, gdy opóźnienie było spowodowane zaniedbaniem jego personelu, jest utrwalony tak w orzecznictwie sądów powszechnych, jak i Sądu Najwyższego, a także sądów administracyjnych. W tym zakresie przywołać można np. orzeczenie Sądu Najwyższego z [...] marca 1999 r. (I PKN [...], OSNP 2000 Nr [...], poz. 431), z [...] marca 2000 r. (II CKN [...]), z [...] lutego 2003 r. (I PZ [...]), także postanowienia sądów apelacyjnych: w P. z [...] kwietnia 1994 r. (I ACr [...], Wokanda 1995 Nr [...], poz. 45, gdzie wskazano, że pełnomocnik nie może ekskulpować się tym, że winę ponosi jego pracownik, skoro jest odpowiedzialny za działania osób, które zatrudnia), czy w L. z [...] lutego 1999 r. (I ACA [...], Apel.-Lub. 1999 Nr [...], poz. 5). Tytułem przykładu orzeczeń sądów administracyjnych w omawianym zakresie warto wskazać na postanowienia NSA: z [...] marca 2006 r. (II FZ [...]), z [...] września 2006 r. (II FZ [...]), z [...] czerwca 2008 r. (I OZ [...]), z [...] października 2009 r. (I OZ [...]), z [...] maja 2010 r. (II OZ [...]), z [...] grudnia 2010 r. (I OZ [...]), z [...] czerwca 2011 r. (I FZ [...]), z [...] października 2011 r. (II GZ [...]), czy postanowienie NSA z [...] grudnia 2011 r. (II GZ [...]). Na marginesie Sąd wskazuje, że od wydania i uprawomocnienia wyroku upłynęły ponad 2 miesiące, zanim pełnomocnik zorientował się co do braku złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Zgodnie z 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. Stosownie do § 2a. w sprawie zawiłej, w razie niemożności sporządzenia uzasadnienia w terminie, o którym mowa w § 1 i 2, prezes sądu może przedłużyć ten termin na czas oznaczony, nie dłuższy niż trzydzieści dni. Mimo znacznego upływu ww. terminów pełnomocnik w sprawie również nie zweryfikowała szybciej dlaczego w sprawie, mimo wg. jej wiedzy terminowego złożenia wniosku, nadal nie zostało sporządzone uzasadnienie. Sąd zwrócił również uwagę na to, że autor wniosku nie wykazał, aby w dacie "rzekomego złożenia wniosku" został on już opłacony, czyniąc to dopiero przy okazji złożenia wniosku o przywrócenie terminu, w dacie [...] stycznia 2022 r. Wszystkie powołane wyżej okoliczności zdaniem Sądu świadczą o tym, że nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu. Wobec tego brak było podstaw do jego przywrócenia, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.