II SA/Po 633/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprzeciwu D. N. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 marca 2017r. w sprawie ze skargi D. N., D. K. W. K. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Postanowieniem z dnia 13 marca 20167 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił D. N. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz podniósł, że skarżąca D. N. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 listopada 2016r. wraz z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca argumentowała, że aktualne koszty życia sześcioosobowej rodziny oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego znacznie utrudniają gromadzenie jakichkolwiek oszczędności. To co uda się zaoszczędzić od razu wydawane jest na życie i funkcjonowanie gospodarstwa, w listopadzie 2015r. jednorazowo musiała zapłacić za nawozy [...] zł., miesiąc później kolejną należność [...] zł., następna faktura wynosić będzie [...] zł – [...] zł, zakup cielaków za [...] zł. Skarżąca argumentowała, że musi ponieść koszty leków, weterynarza, zakupu paszy, do tego dochodzą koszty uprawy ziemi. Nadto skarżąca podała, że ma na utrzymaniu dwóch pełnoletnich i uczących się synów. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem synami i rodzicami. Posiada dom o powierzchni około 200 m˛ o wartości około [...] zł w Z. , grunt rolny o powierzchni 22 ha przeznaczony na łąki i uprawy polowe, 5 budynków gospodarczych, w tym 3 do produkcji rolnej oraz bydło mięsne w ilości 52 sztuk. Nadto skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł., samochód osobowy Mitsubishi, dwa ciągniki, przyczepę rolniczą oraz prasę. Skarżąca podała, że rodzice i synowie nie posiadają majątku. Wyszczególniła, że rodzina osiąga dochody z gospodarstwa rolnego – w 2016r. [...] rocznie, z wynagrodzenia za pracę jej męża w wysokości [...] zł do [...] zł netto miesięcznie, rent rolniczych jej rodziców po około [...] zł i [...] zł netto miesięcznie, łączny dochód wynosi [...] zł. na 6 osób. Skarżąca oświadczyła, że stałe zobowiązania stanowią: dzierżawa [...] zł rocznie, opłata za energię elektryczną [...] zł miesięcznie, woda [...] zł miesięcznie, opał [...] zł rocznie, Krus [...] zł kwartalnie, telefon [...] zł miesięcznie, leki rodziców 300-400 zł miesięcznie, paliwo [...] zł. oraz koszty życia codziennego, jak wyżywienie, odzież, środki higieniczne i czystości oraz koszty utrzymania dwóch uczących się synów. Na potwierdzenie poniesienia powyższej wskazanych kosztów skarżąca przedłożyła kserokopie faktur i informacji o składce KRUS. Dalej Referendarz wskazał, iż skarżąca wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy powtórzyła informacje o dochodach męża i rodziców, dodała, że synowie nie uzyskują żadnych dochodów, natomiast skarżąca nie uzyskuje żadnych stałych dochodów, jedynie te ze sprzedaży hodowanych zwierząt. Przedłożyła zeznanie podatkowe męża za 2015r., z którego wynika dochód brutto w wysokości [...] zł, rodziców – [...] zł i [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnych lokat, ani rachunków oszczędnościowych. Przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od września 2016r. do stycznia 2017r., z którego wynikają dodatnie salda miesięczne, obroty do końca 2016r. wyniosły [...] zł., wydatki [...] zł., w styczniu 2017r. wpłynęło tylko wynagrodzenie męża skarżącej w kwocie [...]zł. Następnie skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji w sprawie płatności wsparcia bezpośredniego na łączna kwotę około [...] zł. oraz faktury za zakupy i opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym fakturę z 21 lutego 2017r. zakupu ciągnika rolniczego na kwotę [...]zł. Zdaniem Starszego referendarza sądowego z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącej i jej sześcioosobowej rodziny. Skarżąca wykazała, że jej rodzina uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę jej męża oraz rent rodziców na łączną kwotę [...]zł netto miesięcznie, do tego dochodzą dochody skarżącej z prowadzonej działalności rolniczej zgodnie z jej oświadczeniem - średnio w wysokości około [...] zł miesięcznie. Natomiast łączne stałe koszty utrzymania domu wynoszą około [...] zł., przy czym doliczyć należy dalsze stałe koszty wyżywienia, ubioru, środków czystości i utrzymania uczących się synów. Przyjąć zatem należy, że skarżąca pokrywa z uzyskiwanych dochodów wszystkie konieczne koszty utrzymania całej rodziny. Co więcej, wygospodarowała oszczędności w kwocie [...]zł, które stanowią wolne środki, jakie pozostały po uiszczeniu wszystkich wydatków skarżącej i jej rodziny. Część tej kwoty może, zatem przeznaczyć na pokrycie kosztów opłaty od skargi kasacyjnej. Nadto Referendarz zauważył, że mąż skarżącej w dniu 21 lutego 2017r. dokonał przelewu z rachunku bankowego na kwotę [...]zł za zakup ciągnika. Skarżąca i jej rodzina ma zatem możliwości by pozyskać dochody pozwalające na rozbudowę parku maszynowego o znacznej wartości, przyjąć zatem należy, że dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca nie podała przy tym by miała jakieś zaległości, czy trudności w regulowaniu swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, ubezpieczenia, prowadzenia gospodarstwa, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Nie podała też, że korzysta z kredytów, czy pożyczek. W ocenie Referendarza skoro skarżąca ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie potrzeby swoje i rodziny, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Brak jest zatem przesłanek do zwolnienia z obowiązku poniesienia opłat sądowych - obecnie w kwocie [...]zł. Sprzeciw od powyższego postanowienia Starszego referendarza sądowego wniósł pełnomocnik D. N. podnosząc, iż Referendarz nie wziął pod uwagę wszystkich kosztów stałych utrzymania domu i dużej sześcioosobowej rodziny (wyżywienie, odzież zakup środków higienicznych). Ponadto Referendarz pominął konieczne i często niezaplanowane koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, takie jak zakup nawozu ([...] tyś złotych w listopadzie 2016 r.), wytłoków z buraka czerwonego ([...] zł w grudniu 2016 r. i [...] zł w lutym b.r.) oraz ciągnika ([...] zł w lutym b.r.). Ponadto skarżąca planuje zakup cielaków (ok. [...] zł ). Do tego dochodzą koszty zakupy paszy, leków dla zwierząt, koszty weterynaryjne, koszty uprawy ziemi oraz zakupu paliw do maszyn rolnych, opłata za dzierżawę grunt. Strona wskazał iż zakup ciągnika w lutym b.r. był konieczny bowiem poprzedni ciągnik z lat 80-tych ubiegłego wieku przestał funkcjonować. Zakup ciągnika dopiero w 2017 r. świadczy o trudnościach w gromadzeniu przez skarżąca środków pieniężnych. Ponadto obroty na koniec 2016 r. wynosiły [...] zł, a wydatki [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych, jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy jest adresowane przede wszystkim do osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialna, które pozbawione są jakiegokolwiek dochody czy środków do życia (jakiegokolwiek majątku), lub których środki są ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe i niezbędne potrzeby egzystencjalne tych osób oraz ich rodziny (por. postanowienie NSA z1 lipca 2010 r. o sygn. akt II FZ 294/10 - dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczy także należ, iż orzecznictwie sadów administracyjnych uznaje się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż Starszy referendarz sądowy, w oparciu o złożone oświadczenia i dokumentację prawidłowo ocenił sytuację dochodowo-majątkową skarżącej oraz jej rodzin i słusznie uznał, iż brak jest po jej stronie okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca oświadczyła, iż posiada następujący majątek w tym nieruchomości w postaci: dom o powierzchni około 200 m˛ o wartości około [...] zł w Z., grunt rolny o powierzchni 22 ha przeznaczony na łąki i uprawy polowe, 5 budynków gospodarczych, w tym 3 do produkcji rolnej oraz bydło mięsne w ilości 52 sztuk. Nadto skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł., samochód osobowy Mitsubishi, dwa ciągniki, przyczepę rolniczą oraz prasę. Ponadto przeciętny dochód miesięczny jej oraz jej rodziny (w skład której wchodzi mąż, dwoje rodziców skarżącej oraz jej dwaj synowie) wynosił w 2016 r. ok. [...] zł przy niezbędnych kosztach utrzymania domu ok. [...] zł miesięczne. W koszty te skarżąca wliczyła również koszty roczny dzierżawy oraz miesięczny paliwa do maszyn rolniczych. Skarżąca wskazała nadto na "codzienne koszty życia" nie precyzując ich wysokości. Ponadto oświadczyła, iż posiada oszczędności w kwocie [...]tys. złotych. Z przedłożonych wyjaśnień wynika nadto, iż w lutym 2017 r. skarżącej przyznano płatności wsparcia bezpośredniego na łączna kwotę około [...] zł, a nadto była ona w tym samym miesiącu w stanie ponieść wydatek zakupu nowego ciągnika w kwocie [...]zł. Powyższe prowadzi do wniosku i możliwości finansowe oraz majątkowe skarżącej oraz jej rodziny, w tym już choćby sam fakt posiadania [...] sztuk bydła czy zdolność zakupy maszyny rolniczej znacznej wartości, umożliwiają skarżącej poniesienie kosztów postępowania sądowego, które na tą chwilę wynoszą [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Dochody uzyskiwane przez skarżącą i jej rodzinę, posiadane nieruchomości oraz ruchomości i deklarowane oszczędności umożliwiają jej pokrycie kosztów sądowych bez najmniejszego ryzyka uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, iż plany inwestycyjne, modernizacyjne oraz koszty związane z prowadzoną działalnością rolniczą nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym, do którego należy zaliczyć obowiązek ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o syn. akt II OZ 72/12 - dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty zawiązane z prowadzonym postępowania sądowoadministracyjnym strona winna traktować co najmniej na równi z koniecznymi kosztami związanymi z prowadzoną działalnością rolniczą. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek warunkujących przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak