III SA/Po 1501/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi X Sp. komandytowo-akcyjna w B., obecnie X Sp. jawna w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2013 r., Nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2013 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł skarżąca spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że spółka prowadzi działalność w zakresie wynajmu powierzchni i lokali handlowych, kupna i sprzedaży nieruchomości, sprzedaży mieszkań, a także działalność hotelarską i handlową. Wysokość kapitału zakładowego spółki, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, natomiast wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł. Spółka zadeklarowała jednocześnie zysk za 2012 rok w wysokości [...] zł. Ponadto wskazała, że na jednym z rachunków bankowych posiada kwotę w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku spółka oświadczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, z uwagi na znaczne trudności w regulowaniu zobowiązań. Spółka posiada zaległości w płatnościach rat kredytów zaciągniętych na zakup ruchomości i obsługuje swoje zadłużenie kredytowe z opóźnieniami. Ma także znaczne trudności w bieżącej obsłudze zobowiązań wobec kontrahentów. Ponadto spółka wykazuje znaczne zaległości w spłacie zobowiązań wobec organów podatkowych z tytułu podatków od nieruchomości. Na części jej ruchomości ustanowiono zastaw skarbowy na poczet zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych. Od ponad roku spółka nie osiąga żadnych przychodów ze sprzedaży mieszkań, a ponosi koszty związane z mieszkaniami niesprzedanymi. Z przeważającej większości nieruchomości spółka nie uzyskuje dochodów, natomiast ta część nieruchomości, w których prowadzi działalność nie przynosi dochodów na poziomie, który pozwalałby na regulowanie zobowiązań podatkowych z nimi związanych. Spółka boryka się także z bardzo znacznymi zatorami płatniczymi po stronie swoich należności. Aktualnie prowadzone są sprawy sądowe zmierzające do wyegzekwowania kwot należnych od jej dłużników. Postępowanie w tych sprawach jest bardzo utrudnione a postępowania windykacyjne generują także dodatkowe koszty. Zdaniem spółki są to okoliczności od niej niezależne i wynikają z dekoniunktury ogólnogospodarczej, spowodowanej kryzysem gospodarczym. Ponadto aktualnie wartość środków trwałych spółki jest o blisko połowę niższa, ponieważ prawa do nieruchomości o wartości ponad [...] milionów złotych zostały przewłaszczone na zabezpieczenie zobowiązania z tytułu umorzenia akcji. W załączeniu do wniosku spółka przedłożyła dokumenty dotyczącej jej aktualnej sytuacji majątkowej, z których wynika, że została upomniana o obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości w łącznej kwocie, wraz z odsetkami, [...] zł, a także wezwana została do zapłaty wierzytelności w kwocie [...] zł na rzecz Y spółka z o.o. oraz wierzytelności w kwocie [...] zł na rzecz Z. Ponadto spółka posiada zaległości podatkowe w łącznej kwocie [...] zł, a do rejestru zastawów skarbowych wpisano dwa samochody ciężarowe [...] - rok produkcji 2007. W dniu 31 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 13 lutego 2014 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego. W sprzeciwie tym podniosła, że nie ma środków na uiszczenie opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Należy również pamiętać, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Stosownie do art. 246 § 2 pkt. 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane stronie będącej osobą prawną albo inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jeżeli strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz także wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach, stanowiącym część złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazała że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Uwzględniając zatem wysokość jej kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych należy dojść do wniosku, że skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Co prawda z przywołanego ostatnio oświadczenia, wynika że na jednym z rachunków bankowych, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, skarżąca posiadała [...] zł, to nie zmienia to faktu, iż przywołane wartości, w tym w szczególności wartość należących do skarżącej środków trwałych, znacznie przewyższają wysokość wpisu od skargi, który na gruncie niniejszego postępowania wynosi [...] zł. Bez wpływu na powyższe jest argument przywoływany przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku, jakoby należące do niej środki trwałe stanowiące prawa do nieruchomości o wartości [...] zł zostały przewłaszczone na zabezpieczenie zobowiązania z tytułu umorzenia akcji, ani fakt ustanowienia zastawów skarbowych na dwóch ruchomościach skarżącej stanowiących samochody ciężarowe. Nadal bowiem środki, które znajdują się w dyspozycji skarżącej zdecydowanie przewyższają wysokość wpisu sądowego od skargi. Jak podkreśla się z kolei w orzecznictwie sądowoadministracyjnym posiadanie majątku trwałego, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość ewentualnego wpisu, wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 227/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując dalszej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, że zadeklarowany przez skarżącą brak dochodów nie może być traktowany jak utrata płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12, CBOSA). W tym względzie w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13, CBOSA). Podkreślenia również wymaga, że z twierdzeń skarżącej wynika, iż deklarowany przez nią brak dochodu dotyczy jedynie tej części działalności gospodarczej, która związana jest bezpośrednio z obrotem nieruchomościami – wynajem powierzchni i lokali handlowych, kupno i sprzedaż nieruchomości oraz sprzedaż mieszkań (świadczą o tym takie sformułowania jak: "spółka nie osiąga żadnych przychodów ze sprzedaży mieszkań", "przeważająca większość nieruchomości spółki nie generuje dochodów"). Tymczasem z jej oświadczenia wynika, że zakres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest szerszy i oprócz wspomnianego ostatnio obszaru obejmuje także działalność hotelarską i handlową. Nie budzi przy tym wątpliwości, że koszty prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej skarżącej są wysokie. Sama konieczność realizacji zobowiązań cywilnoprawnych nie przesądza jednakże automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. W niniejszej sprawie brak jest argumentów uzasadniających przyznanie pierwszeństwa w jakichkolwiek wydatkach spółki przed należnościami publicznoprawnymi, do których zalicza się należności z tytułu kosztów sądowych. Należy więc uznać, że nie ma podstaw do twierdzenia, że spółka realizuje wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, CBOSA). Jednocześnie należy mieć na względzie, że skarżąca w rozpoznawanej sprawie zadeklarowała znaczny zysk za rok 2012, w kwocie [...] zł. Bez względu na jego rozdysponowanie, o którym skarżąca nie wspomina, należy pamiętać, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, CBOSA). W efekcie koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której spółka uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której spółka ponosi z tego tytułu straty. Reasumując należy uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt. 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji orzeczenia.