IV SA/Po 1177/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2014 r. wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] września 2014 r. J. P. (dalej zwany skarżącym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2014 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich (k. 4 akt sądowych). W terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi na wezwanie Sądu z [...] października 2014 r. (k. 9-11 akt sądowych) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, zwracając się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (k. 13-15 akt sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego z [...] listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1177/14, skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że sytuacja materialna skarżącego budzi wątpliwości, ponieważ pomimo wezwania nie przedstawił On dochodu uzyskiwanego przez żonę. Brak zgody małżonki na ujawnienie uzyskiwanego przez Nią dochodu nie stanowi samodzielnej przesłanki do oceny sytuacji finansowej osoby pozostającej w związku małżeńskim wyłącznie w oparciu o dochód wnioskodawcy. Wysokość dochodów osiąganych przez żonę oraz jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych dochodów przez małżonków oraz ponoszonych przez Nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (k. 32-34 akt sądowych). Pismem z [...] grudnia 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie w całości i o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę na trudną sytuację materialną Jego rodziny, w tym córek i wnuczek. Skarżący podkreślił, że nie ma wykształcenia prawniczego i trudno jest Jemu prawidłowo formułować pisma procesowe (k. 40 akt sadowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wskazać w tym miejscu należy również, że wykazanie okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że Jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ppsa, może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca powinna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, lex nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 ppsa, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, lex nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, lex nr 1145153, postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, lex nr 1136748). W świetle powyższych uwag skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na Nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący będąc na podstawie art. 255 ppsa wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (k. 18-20, 22-31 akt sądowych) prawidłowo rozumiejąc i odczytując treść wezwania, nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Pominął bowiem zupełnie okoliczności dotyczące kondycji finansowej żony wskazując jedynie, że małżonka nie wyraziła zgody na przedstawienie Sądowi swojej sytuacji materialnej, w tym wysokości pobieranej emerytury. Fakt ten żona skarżącego potwierdziła własnoręcznym podpisem (k. 22 akt sądowych). Sąd odnosząc się do powyższej argumentacji zauważa jednak, mając na uwadze treść art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej kro), że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012 roku, sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Obowiązku wzajemnej pomocy i alimentacji nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, lex nr 565693). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 kro) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 kro). A zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 kro skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Podsumowując Sąd stwierdza, że uchylenie się przez wnioskodawcę od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania Jego pełnej sytuacji finansowej (w tym sytuacji finansowej żony) należy uznać za niewykazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie znając bowiem sytuacji majątkowej żony Sąd nie jest w stanie w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej skarżącego i Jego możliwości płatniczych. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.