IV SA/Po 269/13

WyrokWSA w Poznaniu2013-05-23

Skład orzekający: Maciej Busz, Donata Starosta, Anna Jarosz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności, pomimo brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które stanowi, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niedopuszczalna, ponieważ prowadzi do sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej oraz ochrony rodziny. W związku z tym, przepis ten powinien być interpretowany celowościowo i systemowo, w powiązaniu z art. 17 ust. 1 tej ustawy, uwzględniając obowiązek alimentacyjny małżonka. W konsekwencji, małżonek sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności, może być uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny
Skarżąca U.P. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem M.P., który posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłączał prawo do świadczenia, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając organom niewłaściwą interpretację przepisów i dyskryminację osób pozostających w związku małżeńskim.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy S.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi U.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy S. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Burmistrz Gminy S. na podstawie art.104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r., poz.1071 ze zm., zwanej dalej Kpa) decyzją nr [...] z dnia V.08.2012r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odmówił przyznania U.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M.P. Organ przyjął, że zgodnie z art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) skarżącej jako małżonkowi M.P. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła organowi niewłaściwą interpretację przepisu art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych i jego błędne zastosowanie, naruszenie art.104 Kpa poprzez sporządzenie skrótowego uzasadnienia oraz naruszenie art.7 i 8 Kpa poprzez niezebranie całości materiału dowodowego oraz nieprzekonanie skarżącej do trafności rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu odwołania podniosła, że nie pracuje zawodowo z uwagi na konieczność całodobowej opieki nad mężem. Nadto powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego w zakresie przedmiotowej problematyki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].12.2012r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając ocenę prawną organu I instancji. Kolegium wskazało, że od dnia 14.10.2011r. art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Taka właśnie sytuacja zachodzi w rozpatrywanym przypadku, gdyż skarżąca jest małżonką niepełnosprawnego w stopniu znacznym M.P. Ponieważ przedmiotowy wniosek złożono w dniu 31.07.2012r. znajduje zastosowanie w/w przepis w przywołanym wyżej brzmieniu. Kolegium powołało się także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008r. o sygn. P 27/07. Organ administracji podkreślił nie dysponuje prawem przyznania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że uzasadnienie organu I instancji chociaż było skrótowe to jednak dawało ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego, odnosiło się do właściwej podstawy prawnej i odpowiadało treści rozstrzygnięcia. Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła U.P. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i się z nią nie zgadza, gdyż mąż posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki, a ona jest jego jedynym opiekunem. Wskazała, że zaskarżonym orzeczeniem dyskryminuje się osoby pozostające w związku małżeńskim. Powołała się także na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 01.06.2010r., sygn. P 38/09, gdzie wskazano, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków prawnych i moralnych wobec chorego rezygnując z pracy zarobkowej, to powinien otrzymywać od Państwa odpowiednie wsparcie. Wskazała też, że stosowanie wykładni językowej w przypadku art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niedopuszczalne, gdyż jest sprzeczne z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny. W tym zakresie jej zdaniem powinna znaleźć zastosowanie wykładnia systemowa i celowościowa. Zdaniem skarżącej sprawowanie opieki nad małżonkiem nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Podkreśliło, że niespornym było, że składając wniosek skarżąca była małżonkiem M.P. oraz nie miała orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Wobec tego nie spełniała ustawowych wymogów do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego wobec istnienia negatywnej przesłanki określonej w art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że nie dysponuje prawem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie uznania administracyjnego i jest zobligowany stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał też, że przywołane w skardze postanowienie TK z 18.07.2008r. o sygn. P 27/07 dotyczyło art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej w brzmieniu obowiązującym do dnia 13.11.2011r. Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej w brzmieniu obowiązującym od dnia 14.11.2011r. Dlatego też do tego przepisu nie znajdowało zastosowania w/w orzeczenie TK. Nadto organ wskazał, że przepis art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowany jest w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy S. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem. Bezspornym i niekwestionowanym przez organy był fakt, że skarżąca jest żoną M.P., że nie posiada ona orzeczonego stopnia niepełnosprawności, że mąż skarżącej ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe i wymaga całodobowej opieki, a także że skarżąca jest jedynym opiekunem męża i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem. Podstawę odmowy przyznania skarżącej powyższego świadczenia stanowił fakt pozostawania osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, w związku małżeńskim, a więc literalna (gramatyczna) wykładnia art.17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy (po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – Dz. U. Nr 205, poz. 1212) świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu wykładni powyższych przepisów nie można dokonywać w sposób literalny, gdyż należy mieć na względzie zarówno orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Zważyć należy, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych korespondował z poprzednim brzmieniem art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, który przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010r. (sygn. akt I OSK 61/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) taka regulacja związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Zatem oba omawiane przepisy były ze sobą powiązane. Jednakże wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Na skutek tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 233, poz. 1456) zmieniono przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dokonywane nowelizacje ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyniosły jedynie zmiany przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiające otrzymywanie więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie. Należy jednak zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a związku z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy nadal nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy musi zatem być – w ocenie Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 ustawy. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; orzeczenie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.giov.pl). W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Stanowisko, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009r. sygn. akt I OSK 533/08, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008r. sygn. akt II SA/Łd 814/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009r. sygn. akt I SA/Wa 7/09). Pogląd, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. (sygn. akt P 38/09, publ. OTK-A 2010/5/53, Lex nr 602860). Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową. Sąd orzekający podziela powyższe poglądy i wywody i stoi na stanowisku, że art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować przy pomocy wykładni celowościowej (funkcjonalnej) i to w ścisłym związku z treścią art.17 ust. 1 ustawy. Literalne odczytanie znowelizowanego przepisu art.17 ust.5 pkt 2 lit.a prowadzi do sprzeczności z przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Należy pamiętać, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art.17 ust.1 pkt 2 ustawy na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle treści art.130 krio małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. W świetle tego pominięcie współmałżonka jako osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego uznawane musi być jako rozwiązanie dyskryminujące i pozostające w sprzeczności z przesłankami aksjologicznymi i podstawowym ratio tegoż świadczenia. Skoro bowiem małżonek jest pierwszą osobą zobligowaną do alimentacji współmałżonka, to tym bardziej to właśnie on powinien mieć prawo do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po uprzednim spełnieniu wymaganych przez ustawę kryteriów. Inne rozumienie tej kwestii byłoby nie tylko sprzeczne z przepisami prawa, lecz także z racjonalnym i logicznym rozumowaniem oraz z poczuciem sprawiedliwości. (por. wyroki WSA w Olsztynie z 18.08.2011r., sygn. III SA/Ol 456/11, WSA w Rzeszowie z 08.03.2011, sygn. II SA/Rz 40/11, WSA w Gliwicach z 11.01.2011r., sygn. IV SA/Gl 467/10 z i 09.11.2010r., sygn. IV SA/Gl 276/10, WSA w Łodzi z 10.04.2013., sygn.II SA/Łd 1239/12) Wykładnia gramatyczna przepisu art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowana przez organ w rozpatrywanym postępowaniu prowadziłaby do absurdalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. (vide wyrok WSA w Rzeszowie z 19.03.2013r. II SA/Rz 1198/12, z 23.05.2012r., sygn. II SA/Rz 283/12 i z 08.06.2012r., sygn. II SA/Rz 387/12 dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zakładając racjonalność ustawodawcy taka wykładnia tego przepisu jest oczywiście niedopuszczalna i została w niniejszym przypadku błędnie zastosowana przez organ. Organy administracyjne obu instancji nie zauważyły powołując się na przepis art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, że przepis ten (z przyczyn wskazanych wyżej) nie może dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia alimentacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób. Rozpoznając sprawę ponownie organ zbada w postępowaniu wyjaśniającym, czy skarżąca sprawuje deklarowaną opiekę nad mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 i tylko z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ zobowiązany jest zweryfikować wyjaśnienia strony skarżącej, a więc należy ustalić jaki charakter ma opieka skarżącej nad jej mężem i w jakim stopniu absorbuje ona skarżącą oraz jak wpływa na jego codzienne funkcjonowanie. Poczynienie powyższych ustaleń pozwoli organowi na wydanie właściwej decyzji z uwzględnieniem wykładni przepisów prawa zaprezentowanej w niniejszym orzeczeniu. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Artykułu 152 Ppsa nie zastosowano z uwagi na fakt, iż decyzja odmawiająca przyznania przedmiotowego świadczenie nie podlega wykonaniu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło