IV SA/Po 432/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2011 r. wniosku P. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. P. O. (dalej Skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], na podstawie której na Skarżącego została nałożona kara pieniężna w łącznej wysokości [...] zł z powodu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych ([...] zł) oraz wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia ([...] zł – k. 4 akt sądowych). W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego z dnia [...] maja 2011 r. IV SA/Po 432/11 (k. 12-14, 19 akt sądowych) wzywające Skarżącego na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi w kwocie 200,00 zł, stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), Skarżący dnia [...] maja 2011 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Określając swą sytuację majątkową Skarżący wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 , w tym powierzchni mieszkalnej [...] m2. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trzynastoletnim synem i konkubiną, a źródłem ich utrzymania jest dochód z wynagrodzenia za pracę konkubiny w kwocie [...] zł. Skarżący założył spółkę cywilną "A", która miała zmienić Jego złą sytuację majątkową, a doprowadziła do bankructwa w wyniku zaciągniętej pożyczki hipotecznej na kwotę [...] zł. Począwszy od stycznia 2011 r. Skarżący utracił zdolność finansowania firmy, a od marca 2011 r. nie spłaca żadnej pożyczki (k. 21-25 akt sądowych). Pismem z [...] maja 2011 r., IV SA/Po 432/11, doręczonym Skarżącemu dnia [...] czerwca 2011 r. (k. 37 akt sądowych; art. 106 § 5 ppsa w z. z art. 231 kpc), Skarżący został wezwany do doprecyzowania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wykazanie za pomocą kserokopii dokumentów, jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego konkubinę oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do tych osób, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia kopii dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej za 2010 r. sporządzanej dla celów podatkowych oraz informacji z Urzędu Skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy i podatek VAT (k. 35-37 akt sądowych). W odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2011 r. (prezentata WSA) na owo wezwanie, Skarżący przedłożył odpisy: decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2011 r., wezwania do zapłaty PTK C. sp. z o.o. na kwotę [...] zł, faktury TP SA wraz z wezwaniem do zapłaty [...] zł, upomnienia ENEA SA wraz z wezwaniami do zapłaty (zapłacone), faktury za wodę wraz z upomnieniem, potwierdzenie opłat za energię elektryczną, zaświadczenie o zajęciu samochodu osobowego Chrysler Grand Vojager, wezwanie do zapłaty kwoty [...] zł, kopie wniosków do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o wydanie zaświadczeń o wpłaconych zaliczkach na podatek dochodowy i podatek VAT. Jednocześnie Skarżący poinformował, że brakujące dokumenty, tj. zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, brakujące wyciągi bankowe (własne, firmy i konkubiny), zeznania podatkowe i kopie dokumentacji finansowej firmy przedłoży w terminie 14 dni (k. 39-61 akt sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r., IV SA/Po 432/11, odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że mimo upływu 14-dniowego terminu na przedłożenie przez Skarżącego brakującej dokumentacji, nie wywiązał się On z nałożonego na siebie obowiązku. Prawo pomocy, będąc formą dotowania strony przez Państwo, stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez strony kosztów udziału w toczącym się postępowaniu. W tym świetle brak odpowiedzi Skarżącego na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej oznacza, że nie wywiązał się On ze spoczywającego na Nim obowiązku, w związku z czym nie zachodzi dopuszczalność uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa za uprawdopodobnione. Uchylenie się strony od obowiązku wykazania swej sytuacji majątkowej stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (k. 65-66v akt sądowych). W sprzeciwie datowanym na [...] lipca 2011 r. od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2011 r. Skarżący wyjaśnił, że złożenie wszystkich dokumentów w zakreślonym 14-dniowym terminie nie było obiektywnie możliwe i dlatego nie może być traktowane jako zaniedbanie z Jego strony. Jednocześnie Skarżący załączył do swego pisma zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], z którego wynika, że z tytułu podatku dochodowego za okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2010 r. nie wpłynęły żadne zaliczki na poczet podatku Skarżącego, zaświadczenie wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Poznaniu dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], z którego wynika zaległość z tytułu podatku VAT "A" spółki cywilnej M. T. P. O. na kwotę [...] zł, zeznanie podatkowe Skarżącego za 2009 r. – PIT 36 z którego wynika strata w kwocie [...] zł, zeznanie podatkowe Skarżącego za 2010 r. – PIT-36 z którego wynika dochód w kwocie [...] zł, informację o wysokości dochodu Skarżącego z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. wykazującą stratę w wysokości [...] zł, zeznanie Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu za 2010 r. – PIT 37 z którego wynika dochód w kwocie [...] zł, zeznanie konkubiny Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2009 r. – PIT 36 wykazujące stratę w kwocie [...] zł, informację konkubiny Skarżącego o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r. – PIT/B wykazującą stratę w wysokości [...] zł, oświadczenie konkubiny Skarżącego z dnia 21 czerwca 2011 r. o braku konta bankowego, zaświadczenie Kierownika Wydziału Rachunków i Rozliczeń Gospodarczego Banku Spółdzielczego w M. z dnia [...] czerwca 2011 r. o braku obrotów gotówkowych w okresie od [...] stycznia do [...] maja 2011 r. oraz stanie konta w wysokości [...] zł, wydrukach z rachunków bankowych Skarżącego oraz "A" S.C. M. T. P. O. w WBK BZ SA, kserokopię z podatkowej księgi przychodów i rozchodów "A" S.C. M. T., P. O. za okres od września do grudnia 2010 r. (k. 72-140 akt sądowych). Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. Skarżący działając w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] lipca 2011 r. wyjaśnił, że pismo z dnia [...] lipca 2011 r. stanowi sprzeciw od postanowienia z dnia [...] lipca 2011 r. (k. 141-142, 144 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ppsa. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r., II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r., I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r., II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02. 2011 r., II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737, J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 567-569 uw. 1-3). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r., I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r., I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy; do wnioskodawcy należy inicjatywa dowodowa strony (postanowienie NSA z 17.5.2011 r., II GZ 253/11). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r., II OZ 1361/10, lex nr 743829). Odwołując się do szczegółowych okoliczności branych pod uwagę w orzecznictwie sądowym w odniesieniu do przyznania prawa pomocy, NSA wskazał m. in., że posiadany przez stronę majątek znacznych rozmiarów uzasadnia przyjęcie, że może ona pokryć koszty postępowania. Fakt, że nieruchomość jest dzierżawiona oraz obciążona hipoteką przymusową, nie stanowi przeszkody w jej sprzedaży, a wykorzystywanie majątku przez właściciela w sposób, który nie prowadzi do osiągnięcia dochodów, nie może mieć wpływu na ocenę możliwość poniesienia kosztów sadowych (postanowienie NSA z 6.7.2010 r., II FZ 280/10, lex nr 663382). Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony (postanowienie NSA z 19.4.2010 r., II OZ 337/10, lex nr 619883). Dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku w postaci gospodarstwa rolnego, mieszkania oraz udziałów w kapitale zakładowym spółki z o.o. nie uzasadnia przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 20.11.2006 r., II FZ 665/06, baza orzeczeń NSA). Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych nawet jeżeli posiada znaczne oszczędności na koncie bankowym. Musi jednak wykazać, że mimo nich nie jest w stanie ponieść opłat (wyrok WSA w Białymstoku z 16.12.2010 r., I SA/Bk 605/10, lex nr 686338). Przytoczone poglądy doktryny oraz orzecznictwa wskazują, że instytucja prawa pomocy umożliwiająca dostęp do sądu dla podmiotów, których nie stać na poniesienie wiążących się z tym kosztów, nie może jednocześnie prowadzić do finansowania na koszt podatników udziału w postępowaniu sądowym tych podmiotów, które posiadają wystarczające środki finansowe, bądź mogłyby je zgromadzić. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek podziela przy tym pogląd, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z 23.11.2010 r., II OZ 1155/10, lex nr 743676). Prócz rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania bez doznania uszczerbku dla utrzymania siebie oraz rodziny, jednym ze składników decydujących o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy pozostaje również sama jego postawa, która winna być nakierowana na samodzielne zdobycie niezbędnych środków finansowych. Zaciągnięcie przez troje pożyczkobiorców: P. O., D. T. i E. T. pożyczki w kwocie [...] zł, nie doprowadziła Skarżącego "do bankructwa" (k. 22, 26-31v akt sądowych). W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał w przekonujący sposób swej trudnej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiłaby Mu w sposób obiektywny uiszczenie wpisu od złożonej skargi w symbolicznej kwocie [...] zł. Do dnia dzisiejszego Skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swej sytuacji majątkowej – w szczególności nie załączając do złożonej dokumentacji rachunków za gaz. Przedłożone przez Skarżącego kopie zeznań podatkowych nie zawierają ani Jego podpisu, ani dowodów świadczących o tym, że w takiej treści zostały one złożone w Urzędzie Skarbowym. Jedynie w stosunku do zeznania podatkowego konkubiny Skarżącego za 2009 r. do akt sprawy przedłożono dowód urzędowego poświadczenia odbioru dokumentu elektronicznego (k. 89 akt sądowych). Jako niewiarygodne w ocenie Sądu, należy ocenić podanie osiąganych przez Skarżącego oraz osoby pozostające z Nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów w łącznej kwocie [...] zł. W ten sposób kwota dochodów przewyższa ponoszone przez Skarżącego wydatki z tytułu comiesięcznych opłat za prąd, wodę i usługi telefoniczne, nie wspominając o pozostałych zobowiązaniach finansowych Skarżącego. Wybiórcze zobrazowanie własnej sytuacji majątkowej przez Skarżącego, przede wszystkim w odniesieniu do osiąganych dochodów i posiadanych aktywów trwałych, uniemożliwiło Sądowi rzetelną ocenę Jego sytuacji majątkowej. Poza tym Sąd miał na względzie, że Skarżący, jak sam wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest wyłącznym właścicielem nieruchomości o pow. [...] m2, zabudowanej domem o powierzchni [...] m2 (w tym o pow. mieszkalnej [...] m2), położonej w P., ul. C. [...], nr działki [...], opisanej w księdze wieczystej KW nr [...] (k. 23,26v, 48 akt sądowych). Skarżący bez trudu może zatem wynająć część nieruchomości, dla czerpania pożytków cywilnych. Z akt sprawy wynika, że organ celny dokonał zajęcia samochodu osobowego Chrysler Ground o nr rej. [...], koloru grafitowego (który w polskich realiach należy ocenić jako luksusowy), co do którego Skarżący w ogóle nie wyjaśnił, kto jest jego właścicielem – konkubina Skarżącego, będąca współadresatką zaskarżonej decyzji, czy Skarżący (k. 41 akt sądowych). Z fragmentarycznych wyciągów z konta firmy "A" sc M. T., P. O. wynika, że jedynie w okresie od [...] stycznia 2011 do [...] lutego 2011 r. wpływały na konto firmy różne kwoty – w tym: [...] zł, 2x [...] zł, [...] zł, [...] zł, 329 zł, [...] zł, [...] zł (k. 115-121 akt sądowych). Owe przychody, składniki majątku o znacznej wartości (zabudowana domem o pow. mieszkalnej [...] m2 nieruchomość, luksusowy samochód) wskazują na brak rzetelnego przedstawienia przez Skarżącego swej sytuacji majątkowej. Już te odpisy dokumentów pozwalają Sądowi na ocenę, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ppsa odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.