IV SA/Po 467/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2012r. odmówiono E.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca w dniu 25 sierpnia 2014r. złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wniosku wnioskodawczyni podniosła, iż nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów, gdyż jedynym źródłem utrzymania jej oraz trójki dzieci jest dochód z pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości [...] zł. miesięcznie. Opisując swój stan majątkowy skarżąca ujawniła posiadanie domu o pow. [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła również, iż nie ma konta bankowego a od początku 2013r. jest w separacji z mężem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącej oświadczył, że E.W. nie posiada konta bankowego, lokat i kart kredytowych. Pełnomocnik poinformował, iż skarżąca posiada traktor Ursus C – 328 rok prod. 1968, który jest uszkodzony i nie ma żadnej wartości. W gospodarstwie rolnym skarżąca na posiadanej ziemi uprawia zboża, hoduje 3 sztuki trzody chlewnej, a w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym otrzymuje dopłaty unijne w kwocie [...] zł. rocznie. W odpowiedzi na wezwanie dotyczące przedstawienia sytuacji finansowej męża pełnomocnik poinformował, skarżąca nie ma możliwości złożenia wyciągów i wykazów dotyczących kont bankowych, kart kredytowych i lokat należących do męża, gdyż ten z uwagi na nieformalną separację odmawia wydania dokumentów. Pełnomocnik wyjaśnił jednak, iż mąż zatrudniony jest na umowę o pracę i partycypuje w kosztach utrzymania dokładając ok. [...] zł. miesięcznie jako dobrowolne alimenty na dzieci oraz będzie dokładał do opału na zimę. Postanowieniem z dnia 23 września 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowo przewidzianym terminie pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a.), poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca może uiścić wszelkie konieczne opłaty do prowadzenia niniejszego postępowania bez jakiegokolwiek uszczerbku na utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, iż skarżąca przesłała oświadczenie, z którego wyraźnie wynikało, iż nie posiada żadnych kont bankowych. Jedyne konto bankowe posiada jej mąż, z którym jednak skarżąca pozostaje w ciągłym konflikcie. Małżonkowie nie rozmawiają ze sobą i nie prowadzą już wspólnego gospodarstwa domowego. Każdy z nich korzysta z pieniędzy zarobionych przez samego siebie, nie posiadają oni również żadnego wspólnego konta bankowego. W związku z powyższym mąż skarżącej odmówił przedstawienia jakichkolwiek dokumentów dotyczących posiadanego przez niego konta. W swym piśmie E.W. poinformowała również, iż nie ma jakiejkolwiek umowy, ani wyroku o wyłączeniu wspólności majątkowej. Dalej wskazano, iż skarżąca prowadząc gospodarstwo domowe sama, jedynie z pomocą swoich trzech córek, nie jest wstanie zaoszczędzić jakiejkolwiek sumy pieniędzy, na prowadzenie postępowań sądowych. Skarżąca utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jej dochody są więc nieregularne, a ich wysokość zmienna. Jak wcześniej wykazano, w ostatnich latach działalność ta w ogóle nie przynosi żadnych zysków. Skarżąca utrzymuje się więc wyłącznie z dopłaty do rolnictwa którą otrzymuje, a która wynosi ok. [...] zł rocznie. Z tej sumy skarżąca musi uregulować wszystkie rachunki i zakupić np. Żywność i leki. Po dokonaniu wszystkich opłat i zakupów, skarżącej nic nie zostaje. Skarżąca nie ma więc żadnej możliwości odłożenia, nawet kilku złotych, na ewentualne późniejsze wydatki, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wydane w tym trybie postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest więc od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z w/w przepisem prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.) Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wskazać w tym miejscu należy również, iż wykazanie okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy winno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 P.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, który nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Pominęła bowiem zupełnie okoliczności dotyczące kondycji finansowej męża, oświadczając jedynie, że z mężem pozostaje w ciągłym konflikcie, małżonkowie nie rozmawiają ze sobą, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i każdy z nich korzysta z pieniędzy zarobionych przez samego siebie. Sąd odnosząc się do powyższej argumentacji zauważa jednak, mając na uwadze treść art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012 roku, sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Obowiązku wzajemnej pomocy i alimentacji nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 35/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). A zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Podsumowując Sąd stwierdza, że uchylenie się przez wnioskodawczynię od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania jego pełnej sytuacji finansowej (w tym sytuacji finansowej męża) należy uznać za niewykazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie znając bowiem sytuacji majątkowej męża Sąd nie jest w stanie w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.