IV SA/Po 85/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie obowiązku rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] maja 2018r. oddalił skargę R. P. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie obowiązku rozbiórki. R. P. w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o pow. [...] m2 (wartość ok. [...] zł.) oraz działki o nr. ewid. [...], [...] i [...] o pow. [...] ha, działki nr [...], [...] o pow. [...] ha, oraz udział [...] części we własności działek [...], [...] [...], [...], [...] o wartości [...] zł. Wśród wierzytelności wnioskodawca wymienił sprawę prowadzoną przymuszenie do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości przez Gminę O. o pow. [...] ha, którą kupił w 2004r. na mocy przetargu, a której własności gmina nie chce przenieść. Dalej skarżący wyjaśnił, że posiada z żoną rozdzielność majątkową, lecz dzieli się kosztami utrzymania syna i rachunków związanych z życiem i utrzymaniem domu. Zgodnie z deklaracją wnioskodawcy obecnie z uwagi na brak środków większą część kosztów utrzymania ponosi żona – jego źródło utrzymania stanowi szklarnia i dochód ze sprzedaży pomidorów, ogórków i prace dorywcze przynoszące dochód w kwocie [...]zł. miesięcznie. Wnioskodawca poinformował, że obecnie szuka gruntów pod dzierżawę, by skorzystać z ubezpieczenia w KRUS. Wnioskodawca opisując swą sytuację majątkową przedstawił wydatki na podatek od nieruchomości ([...] zł/rok), energię ([...] zł./2 m-ce), gaz ([...] zł./2 m-ce), koszty ogrzewania ([...] zł./2 m-ce sezonu grzewczego), wyżywienie ([...] zł./mc w tym koszty diety bezglutenowej syna), środki czystości i higieny ([...] zł./mc), ubrania ([...] zł./mc), leki ([...] zł./mc). W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że korzystał dotychczas w niniejszej sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jednak wszystkie sprawy sądowe doprowadziły do utraty oszczędności, w związku z tym zmuszony był do wypowiedzenia pełnomocnictwa radcy prawnemu M. K.. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączono wypowiedzenie pełnomocnictwa wraz potwierdzeniem odbioru przez pełnomocnika, kopię oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokali mieszkalnych i umową darowizny wraz z oświadczeniem o ustanowieniu darowizny, kopię umowy majątkowej małżeńskiej, kopie decyzji zatwierdzających podział nieruchomości wraz z wypisami z ewidencji, kopię rachunków za prąd, gaz, śmieci oraz kopie wezwań do stawiennictwa w sprawach prowadzonych przed sądem powszechnym. Celem uzupełnienia informacji zawartych we wniosku, pismem z dnia [...] sierpnia 2018r. (doręczonym w dniu [...] sierpnia 2018r. k. 45) wezwano wnioskodawcę do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe; wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy); podania informacji dotyczących źródła oraz wysokości dochodu żony - powyższe należy wykonać poprzez przedłożenie zaświadczenia o wysokości dochodów z wynagrodzenia za pracę a przypadku prowadzania działalności gospodarczej poprzez przesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy od 1 stycznia 2018r, w tym księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2017r. (własnego i żony); wyjaśnienia stanu majątkowego żony poprzez ujawnienie posiadanych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 6 września 2018r. wyjaśnił, że posiada konto w Banku [...] z którego wyciąg przedkłada; nie posiada lokat ani innych oszczędności, rachunków itd. Wnioskodawca przedstawił rachunki za energię elektryczną i gaz oraz wyjaśnił, że posiada telefon na kartę (koszt [...] zł./mc), wodę ma ze studni a telewizję naziemną po zmarłej matce. Skarżący podtrzymał oświadczenie o wydatkach zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Dalej wnioskodawca oświadczył, że jest rolnikiem, jego źródłem utrzymania jest szklarnia o pow. [...] m2. Do powyższego pisma załączono kopie umowy dzierżawy gruntu i oświadczenie żony, z którego wynika, że nie posiada ona żadnych lokat bankowych, kart kredytowych i posiada rozdzielność majątkową z mężem. żona wnioskodawcy oświadczyła nadto, że pracuje w Everest Finanse (aneks do umowy o świadczenie usług na rzecz [...] w załączeniu), a 3 października 2018r. wyprowadza się z aktualnego miejsca zamieszkania i wedle uzgodnienia z mężem będzie łożyć [...] zł. na utrzymanie dziecka i nie będzie pomagać w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 - dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA z 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku i ustanowienie pełnomocnika z urzędu powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Mając powyższe na uwadze odnosząc się do wyjaśnień wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie przedstawił on swojego obecnego stanu majątkowego w sposób wyczerpujący i przejrzysty. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza Skarżący przedstawił swój stan majątkowy w taki sposób, aby wykazać swoją sytuację majątkową jako ciężką, a w konsekwencji, uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę na okoliczność, że przedstawiane w trakcie postępowania w przedmiocie prawa pomocy informacje i wyjaśnienia są ze sobą sprzeczne. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca poinformował, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną z którą ma rozdzielność majątkową, jego dochód stanowi kwota ok. [...] zł. z uprawy warzyw w szklarni i prac dorywczych, a w pozostałej części korzysta ze wsparcia finansowego żony. Wnioskodawca wezwany do doprecyzowania sytuacji majątkowej i finansowej żony, nie przedstawił żadnych informacji dotyczących stanu jej majątku i złożył oświadczenie żony o planowanej od 3 października 2018r. zmianie adresu, zaprzestania prowadzenia wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego i ograniczenia przez nią wydatków do [...] zł. na utrzymanie syna. Odnosząc się do powyższego trudno uznać, aby tej treści wyjaśnienia stanowiły próbę podania informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej. Gdyby bowiem nawet przyjąć, że oświadczenie o planowej przez żonę wyprowadzce odzwierciedlało jej rzeczywisty zamiar opuszczenia lokalu zajmowanego dotychczas wraz z mężem, to wskazać należy, że, zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 682) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. CBOSA). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wywiązał się z nałożonego na nim obowiązku pełnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej żony, w tym w szczególności przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nią kont bankowych. Za wystarczające nie może być bowiem przedłożenia aneksu do umowy o świadczenie usług przez doradcę klienta w firmie [...]. Na podstawie tego aneksu ustalającego wyłącznie stawki za wymienione w nim czynności podjęte na rzecz firmy [...] trudno bowiem ustalić rzeczywistą kwotę wynagrodzenia. Ponadto na podstawie tego dokumentu i oświadczenia o zatrudnieniu w firmie [...] nie można ustalić, czy dochód ten stanowi wyłączne źródło dochodu żony wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.