IV SAB/Po 152/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w S. w przedmiocie udostępnienie informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu w S. do załatwienia wniosku R. S. z [...] lipca 2020 r.; 2. stwierdza, że Prezes Sądu w S. dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku określonego w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałej części skargę oddala. R. S. (dalej także: skarżący) pismem z [...].10.2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezesa Sądu w sprawie udostępnienia informacji publicznej, domagając się nakazania organowi udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem, stwierdzenia bezczynności organu oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kwoty [...]zł. Skarżący wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów poniesionych w sprawie, w tym kosztów wysyłania korespondencji i rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem. Prezes Sądu (dalej: Prezes, organ) w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, wobec udzielenia skarżącemu informacji publicznej zgodnie z wnioskiem, W uzasadnieniu Prezes wskazał, że pismem z dnia [...] lipca 2020 r. skarżący wniósł o udostępnienie mu informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 2019 r., rejestrowanych w repertorium [...] pod symbolem [...] i [...]. Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r., organ przekazał skarżącemu wyroki wraz z uzasadnieniami (po dokonaniu anonimizacji) w sprawach [...], w których pozwanym był Zakład Karny we W.. Organ wskazał nadto, że brak jest wyroków w sprawach [...]. Pismem z dnia [...] października 2020 r., skarżący złożył skargę na bezczynność organu, wskazując, że wnosił o udostępnienie mu wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 2019 r., rejestrowanych w repertorium [...] pod symbolem [...] i [...], a otrzymał tylko te, w których pozwanym był Zakład Karny we W.. Niezwłocznie po otrzymaniu wyżej wskazanego tego pisma organ uzupełnił wcześniej udzieloną odpowiedź, przekazując skarżącemu - pismem z dnia [...] listopada 2020 r. - wyroki w sprawach [...] inne niż te, w których pozwanym był Zakład Karny we W.. Organ ponownie wskazał przy tym, że brak jest spraw o symbolu [...]. Zdaniem Organu, postępowanie zainicjowane wniesioną przez skarżącego skargą winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Organ niezwłocznie po interwencji skarżącego (złożeniu skargi na bezczynność), że nie otrzymał wszystkich informacji publicznych, o które wnioskował, udzielił skarżącemu pozostałych informacji, o które ten wnioskował (pismem z dnia [...] listopada 2020 r.). Organ uwzględnił zatem w całości wniosek skarżącego i nie pozostaje w bezczynności. Brak udzielenia skarżącemu wszystkich informacji, o które wnioskował pismem z dnia [...] lipca 2020 r. był wynikiem przeoczenia organu, nie zaś intencjonalnym działaniem mającym na celu nieudostępnienie określonych informacji. Potwierdza to fakt, że organ udzielił skarżącemu pozostałych informacji, o które ten wnioskował niezwłocznie po jego interwencji. Organ wskazał przy tym, że omyłka była spowodowana faktem, iż skarżący wnosi do organu szereg wniosków o udzielenie informacji publicznej (w samym 2020 r., w okresie do [...] października 2020 r. było to [...] wniosków), a wnioski te często dotyczą Zakładu Karnego we W. (jedynego zakładu karnego na obszarze właściwości SR S.). Powyżej przedstawione okoliczności sprawy wskazują, że nawet jeśli uznać, iż organ dopuścił się bezczynności, w niniejszym przypadku nie można przyjąć w żaden sposób, iż bezczynność ta nastąpiła z rażącym naruszeniu prawa. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por wyroku WSA w Łodzi z dnia 14 października 2015 r., II SAB/Łd 137/15, LEX nr 1818262). Taka sytuacja nie miała z pewnością miejsca w niniejszej sprawie. Powyżej przedstawione okoliczności sprawy wskazują również, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wymierzenia organowi grzywny lub przyznania od organu na rzecz skarżącego wnioskowanej przez niego sumy pieniężnej. Jak wskazuje się bowiem w doktrynie, wymierzenie grzywny lub przyznanie sumy pieniężnej powinno być ostatecznością i następować jedynie w przypadku dopuszczenia się przez organ rażącego naruszenia prawa, przy istotnym stopniu zawinienia organu i gdy uchybienie obowiązków przez organ wywarło wysoce negatywny wpływ na sferę interesów skarżącego. Również taka sytuacja nie ma z pewnością miejsca w niniejszej sprawie. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 24.03.2021 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko skarżącego, wnosząc także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, że dotychczasowe stanowisko jego mandanta można uznać za uzasadnione i trudno, wbrew sugestiom zawartym w odpowiedzi na skargę uznać wniesienie skargi w przedmiotowej sprawie za pozbawione należytej podstawy. Złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest jednym z fundamentalnych uprawnień obywatela i wnioski tego rodzaju z uwagi na istnienie czytelnej podstawy prawnej nie mogą podlegać ocenie organu ze względu na częstotliwość ich składania. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania wniosek o udzielenie informacji publicznej został złożony w dniu [...].07.2020 r. Organ w sposób nie podlegający wątpliwości pozostał bezczynny przez blisko [...] miesiące. Odpowiedź organu, jako niekompletna nie nosiła bowiem cech koniecznych dla uznania jej za udzielenie informacji publicznej. Zwraca uwagę fakt, że również reakcja na skargę - uzupełnienie odpowiedzi – nie nastąpiła wbrew opinii organu niezwłocznie. W opinii pełnomocnika bez znaczenia pozostają wyjaśnienia organu, które wskazują, że brak udzielenia wszystkich żądanych informacji był wynikiem przeoczenia, nie zaś intencjonalnym działaniem. Omyłki, którą przyznaje w piśmie procesowym sam organ nie usprawiedliwia fakt korzystania przez skarżącego z przysługującego mu uprawnienia do składania szeregu wniosków, bowiem organ zobowiązany jest do zachowania należytej staranności, której w postępowaniu będącym przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nie dochował. Nie można zgodzić się z wnioskiem organu o umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Co prawda informacja została na skutek złożenia skargi przekazana, stało się to jednak po upływie wielu miesięcy i brak możliwości oceny czy udzielenie takiej informacji po rażącym przekroczeniu terminu miało dla skarżącego jeszcze jakiekolwiek znaczenie (informacja udzielona po tak długim czasie była już dla skarżącego bezprzedmiotowa). W tym kontekście naruszenie prawa skarżącego należy ocenić jako znaczne, rażące i niezaprzeczalne. Istotnym jest również, że przedmiotem rozstrzygnięcia ma być wniosek o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. W ocenie pełnomocnika, wbrew stanowisku organu istnieją uzasadnione, wskazane wyżej podstawy by uznać, że organ naruszył prawo w sposób rażący i istotnie zawiniony traktując z lekceważeniem oraz brakiem koniecznej skrupulatności wniosek skarżącego przebywającego w [...]. Nie ulega również wątpliwości, iż brak terminowej odpowiedzi na wniosek skarżącego w związku z jego sytuacją wywarł wysoce negatywny wpływ na sferę interesów skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 r. ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności. Skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W myśl art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 ze zm. - dalej jako "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 601/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Ponadto do skargi na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 11.05.2011 r., I OSK 716/11; z 26.05.2011 r., I OSK 857/11 – CBOSA). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29.04.2011 r., I FSK 249/10; a także wyrok WSA z 27.10.2011 r., II SAB/Po 60/11 – CBOSA). Mając wszystko to na uwadze Sąd uznał skargę wniesioną w niniejszej sprawie za dopuszczalną. Prawo dostępu do informacji publicznej wywodzi się wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.; dalej jako: "Konstytucja"), która w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji). Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji). Tryb udzielania informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji, określają ustawy (art. 61 ust. 4 Konstytucji). Rudymentarnym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe zasady oraz tryby udostępniania tego rodzaju informacji. Jednocześnie ustawa ta wprowadziła definicję legalną "informacji publicznej", przez którą, zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych". W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29). Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. zawiera przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu. Znalazły się w nim m.in. informacje o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p.). Nie ulega zatem wątpliwości, że żądane przez skarżącego informacje w postaci odpisów wyroków (wraz z uzasadnieniem) w określonej kategorii spraw rozstrzyganych przez sąd powszechny stanowią informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a wniosek skarżącego musi być uznany za wniosek o udostępnienie informacji publicznej, podlegający rozpoznaniu na zasadach określonych w tej ustawie. Adresatami obowiązku udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w art. 4 u.d.i.p. W szczególności są nimi organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.), do których niewątpliwie należy zaliczyć także prezesów sądów wszystkich szczebli (w tym sądów okręgowych), będących organami władzy sądowniczej – co potwierdza jednolite, utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok WSA: z 9.10.2014 r., II SAB/Łd 110/14 – CBOSA). Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Na podstawie § 1a Sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z § 1b, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jak wskazuje § 2, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a. Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym zasadniczo regulowane są w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.). Zgodnie z art. 35 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Z powyższych unormowań wynika więc, że podstawowym terminem załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym jest "niezwłocznie", a w przypadku gdy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, sprawa zasadniczo powinna być załatwiona w terminie jednego miesiąca. Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ponadto zgodnie z art. 36 § 2 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W niniejszym przypadku znajduje jednak zastosowanie ustawa o dostępie do informacji publicznej, która określa tryb jej udzielania, w tym obowiązki podmiotu, do którego został skierowany wniosek w przedmiotowym zakresie, wskazując w szczególności w jaki sposób zainicjowane takim wnioskiem postępowanie powinno zostać zakończone. Podmiot, do którego złożono wniosek powinien albo udostępnić informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 w zw. z art. 14 i 13 u.d.i.p.) albo, w drodze decyzji, odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Żaden przepis prawa nie nakłada na dysponenta takiej informacji obowiązku nadawania tejże czynności ściśle określonej formy. Na podstawie art. 14 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli organ udostępnia informację publiczną na wniosek, powinien uczynić to w sposób i w formie zgodny z wnioskiem. W sytuacji gdy taka informacja nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot zobowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli w terminie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się. W ramach powyższego powiadomienia wnioskodawcy organ jest również zobowiązany do jego poinformowania, że jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia, nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji publicznej zostanie umorzone. Art. 13 ust.1 u.d.i.p. stanowi, że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od złożenia wniosku. W myśl art. 13 ust. 2 u.d.i.p. jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust.1 podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Termin określony w art.13 ust.1 u.d.i.p. stanowi lex specialis wobec terminów określonych w k.p.a. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niepodjęcie przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej we wskazanym art. 13 u.d.i.p. terminie, stosownych czynności, tj. nieudostępnienie informacji, ani niewydanie decyzji o odmowie jej udzielenia oznacza, że pozostaje on w bezczynności (wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 605/05, CBOSA). Bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Sąd wskazuje, że należało umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z uwagi na udzielenie przez organ żądanej informacji w dniu [...].11.2020 r., a więc już po wniesieniu skargi. (pkt 1 sentencji wyroku). W zaistniałej sytuacji w dacie orzekania przez tutejszy Sąd nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. i zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia sprawy. Skoro załatwienie wniosku skarżącego nastąpiło po wniesieniu skargi, a przed dniem wydania wyroku w sprawie, musiało to skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z ww. przepisem Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Mając na uwadze fakt, że Prezes Sądu, wbrew wymogom ustawy o dostępie do informacji publicznej, nie załatwił w wyznaczonym terminie sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego, zarzut bezczynności należało uznać za uzasadniony (pkt 2 sentencji wyroku). Organ udzielił skarżącemu pełnej żądanej informacji publicznej po upływie [...] miesięcy od złożenia wniosku, a skarżący nie został poinformowany o przedłużeniu terminu do załatwienia wniosku. W ocenie Sądu bezczynność organu jest bezsporna, a wskazywane przez organ powody takiego stanu rzeczy nie mogą mieć znaczenia dla oceny samego faktu jej zaistnienia. Dlatego Sąd stwierdził w pkt 2 sentencji wyroku, że organ dopuścił się bezczynności (art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego (pkt 3 sentencji wyroku). Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15 – CBOSA). W niniejszej sprawie taka sytuacja – zdaniem Sądu – nie wystąpiła. Uznać bowiem należy, że przyczyną zaistnienia stanu bezczynności organu było przeoczenie, nie zaś zaniechanie w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Udzielenie informacji publicznej z opóźnieniem wynikało zatem z omyłki, nie zaś z lekceważenia samego obowiązku jej udzielenia, bądź z lekceważenia obowiązujących terminów. Odnosząc się z kolei do zgłoszonego w skardze żądania przyznania od organu na rzecz skarżącego, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej, wypada zauważyć, że z ww. przepisu jasno wynika, że suma pieniężna, której przyznania domaga się skarżący, jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przy tym decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17 – CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie zresztą, jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą), o tyle w przypadku sumy pieniężnej, choć wskazane funkcje też zachowują pewne znaczenie, to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (straty, krzywdy, itp.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W postanowieniu z 19 lipca 2016 r. o sygn. akt I OZ 705/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16; z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA). W kontrolowanej sprawie skarżący swego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej w sposób należyty nie uzasadnił. Wypada zauważyć, że skarga w tym zakresie nie zawierała żadnego uzasadnienia, zaś w piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. wskazano jedynie, że brak terminowej odpowiedzi "wywarł wysoce negatywny wpływ na sferę interesów skarżącego". Skarga w tej części zasługiwała zatem na oddalenie (pkt 4 sentencji wyroku), na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił także wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania, w szczególności kosztów wysłanej w sprawie korespondencji i rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem. Jak podnosi się w orzecznictwie, katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany w art. 205 § 1 p.p.s.a. ma charakter wiążący i wyczerpujący. Zgodnie z tym przepisem, do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Wykraczające poza zakres tego katalogu koszty - związane z prowadzeniem korespondencji oraz koszty sporządzenia skargi, nie mogły zatem podlegać zasądzeniu na rzecz skarżącego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 maja 2015 r., sygn. II SAB/Bd 29/15 i cytowane w nim orzecznictwo; CBOSA). O kosztach postępowania Sąd nie orzekł z uwagi na zwolnienie skarżącego z obowiązku ich poniesienia. O kosztach pełnomocnika skarżącego zgodnie z aktualnym przepisami orzeknie referendarz sądowy w odrębnym postępowaniu.