I SA/Sz 1517/14

Dnia 14 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpatrzeniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z Jej ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca B. S. z o.o. z siedzibą w S. (zwana dalej: "Spółką", "Skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł, należnego od skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność m.in. w zakresie robót budowlanych związanych z wznoszeniem budynków i innych obiektów specjalistycznych handlu detalicznego i hurtowego, usługową działalność finansową i wspomagającą usługi finansowe, kupna i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek, najmu i zarządzania nieruchomościami, doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie opłaty sądowej, co jest spowodowane przede wszystkim zaniechaniem zwrotu należnego podatku VAT za kwiecień 2013 r. w kwocie [..] zł, które w oczywisty sposób zachwiało płynnością finansową Spółki. Uzyskiwane przez Spółkę przychody (z najmu) i niezbędne koszty bieżącej działalności (w szczególności kredyt) nie pozwalają na zgromadzenie kwoty wpisu, a wobec oczywistej bezzasadności stanowiska organów podatkowych Skarżąca nie spodziewała się i nie mogła planować konieczności złożenia skargi i uiszczenia wpisu, gdyż wobec przedstawionej w toku postępowania odwoławczego argumentacji prawnej i faktycznej pozostawała w przekonaniu, że decyzja organu pierwszej instancji zostanie uchylona. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wykazała: kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wartość środków trwałych w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Spółka podała, że posiada trzy rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił w: 1) B. P. B. P. S. [...] zł; 2) B. P. SA [...] zł; 3) B. Z. W. (-)[..]zł. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego, dodatkowo nadesłała: 1) sporządzone 23 marca 2015 r. wydruki z programu księgowego - Zestawienie sald wybranych kont za 2014 r. i 2015 r., w tym: a) konto Kasa nr 1 – krajowe środki pieniężne, za okres od 23 listopada 2014 r. do 23 lutego 2015 r., którego saldo Wn na dzień 23 lutego 2015 r. wynosiło [...] zł; b) kont rozrachunkowych (rozrachunki z odbiorcami, z dostawcami usług i towarów bieżących, z dostawcami z tytułu zakupu nieruchomości, zapłacone i zatrzymane kaucje gwarancyjne, otrzymane kaucje z tyt. najmu, wynagrodzenia, pożyczki otrzymane i udzielone) za okres od 1 stycznia 2015 r. do 23 lutego 2015 r.; 3) kont związanych z przychodami i kosztami działalności za okres od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r. (sprzedaż usług, koszty operacji finansowych, przychody z operacji finansowych, pozostałe koszty operacyjne – w tym koszty sądowe); 4) saldo kont: amortyzacja, zużycie materiałów, usługi obce, wynagrodzenia, ubezpieczenia i inne świadczenia, podatki i opłaty i pozostałe koszty rodzajowe za okres od 1 stycznia 2015 r. do 23 lutego 2015 r. Wydruki nie zawierają podpisów osób sporządzających ani poświadczenia wiarygodności przez pełnomocnika; 2) kopie bilansów i rachunków zysków i strat na 31 grudnia 2013 r. oraz na 30 czerwca 2014 r.; oba dokumenty niepotwierdzone za zgodność z oryginałem; 3) wydruki internetowe z rachunku bankowego w B. P. SA za okres od 24 listopada 2014 r. do 23 lutego 2015 r., z saldem końcowym w kwocie [...] zł; suma uznań na tym rachunku w ww. okresie wynosiła [...] zł, suma obciążeń [...] zł; 4) kopię rocznego zeznania CIT-8, niepotwierdzonego za zgodność z oryginałem i bez potwierdzenia złożenia w urzędzie skarbowym, w którym wykazano: przychody w wysokości [..] zł, koszty uzyskania przychodów [..] zł, dochód [...] zł, podatek do zapłaty w kwocie [..] zł. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odpis tego postanowienia z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącej 7 kwietnia 2015 r. W dniu 14 kwietnia 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez referendarza i nie podaje nowych okoliczności, lecz chce poddać wskazane rozstrzygnięcie kontroli merytorycznej przez Sąd, gdyż ocena sprawy przez referendarza jest błędna. Skarżąca podniosła, że okoliczność, iż Spółka obraca znacznymi kwotami nie oznacza, że posiada wolne środki w wysokości aż [...] zł, a Skarżąca wykazała dokumentami, że nawet tak znaczne wpływy nie wystarczają na pokrycie wszystkich bieżących zobowiązań Spółki, powstałych również w znacznych wartościach z uwagi na wartości przychodów i kosztów. Skarżąca zakwestionowała także argumentację referendarza sądowego, co do tego, że o posiadaniu środków na opłatę świadczy fakt, iż "skarżąca nie boryka się z groźbą niewypłacalności". Zdaniem Skarżącej, stanowisko to nie może zostać zaaprobowane, gdyż w takim przypadku należałoby przyjąć, że tylko podmioty niewypłacalne mogą uzyskać pomoc w postaci zwolnienia od opłaty, a takie przyjęcie jest niedopuszczalne i sprzeczne z zapisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy w żaden sposób nie warunkują pozytywnego rozpoznania wniosku od niewypłacalności podmiotu wnioskującego o pomoc, ale od niemożności finansowej dźwignięcia kosztów opłaty sądowej. W ocenie Skarżącej, znaczny rozmiar prowadzonej działalności również nie stanowi i stanowić nie może przesłanki negatywnej, jeśli wyniki finansowe wskazują jednoznacznie na taką sytuację finansową Spółki, w której brak jest wolnych środków na uiszczenie wpisu, w szczególności w tej konkretnej sytuacji, gdy z dwóch interpretacji podatkowych wydanych przez Ministra Finansów wynika jednoznacznie racja Skarżącej i było po Stronie skarżącej uprawdopodobnione przypuszczenie, że Izba Skarbowa w S. zastosuje się do przepisów prawa i do tychże interpretacji, co spowodowało, że Skarżąca nie gromadziła środków na tak znaczny wpis, spodziewając się wydania przez Izbę Skarbową rozstrzygnięcia opartego na prawie i stanie faktycznym, co niestety nie nastąpiło, będąc zdarzeniem całkowicie zaskakującym i z tego powodu nieprzewidzianym. W końcowej części sprzeciwu Skarżąca wskazała, że wnosi o zmianę skarżonego postanowienia poprzez przyznanie pomocy w całości lub (z ostrożności) w części, według uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw skarżącej Spółki z 14 kwietnia 2015 r. został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z brzmieniem art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rzeczą sądu rozpoznającego taki wniosek jest natomiast dokonanie rzetelnej oceny złożonych we wniosku oświadczeń, podniesionych okoliczności oraz dokumentów załączonych do wniosku, mających uzasadnić żądanie pod kątem wystąpienia przesłanki warunkującej udzielenie prawa pomocy. Przy czym, nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również wysokość kosztów postępowania sądowego w tej sprawie (sprowadzających się na obecnym etapie do wpisu od skargi w kwocie [...] zł), dane wynikające z przedłożonych przez Spółkę dokumentów i oświadczeń oraz argumentację zawartą w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego - Sąd stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Za zajęciem powyższego stanowiska przemawia w pierwszej kolejności fakt, że Skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji. Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, że Skarżąca kontynuuje działalność i obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Należy zatem wskazać na ugruntowane już w orzecznictwie stanowisko - a które Sąd rozpoznający wniosek Spółki podziela - że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 marca 2014 r. o sygn. akt II GZ 144/14; 30 października 2013 r. o sygn. akt II FZ 845/13;15 maja 2013 r. o sygn. akt II FZ 242/13), oraz że o potencjale do gromadzenia środków finansowych przedsiębiorcy, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 maja 2014 r. o sygn. akt II GZ 191/14; 12 marca 2014 r. o sygn. akt II GZ 91/14; 12 grudnia 2013 r. o sygn. akt II FZ 1163/13). W konsekwencji Sąd uznał także, że wykazanie straty przez Skarżącą nie mogło z góry przesądzić o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Z kolei, o skali prowadzonej działalności świadczy wysokość uzyskiwanych przez Spółkę przychodów w latach ubiegłych. Zauważyć bowiem należy, że za 2013 r. Spółka wykazała przychody w wysokości [...] zł, zaś na dzień 30 czerwca 2014 r. przychody stanowiła kwota [...] zł. O dobrej kondycji finansowej świadczą także dane dotyczące bieżących przychodów Spółki z tytułu sprzedaży usług uzyskane w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r., w kwocie [..] zł (w tym [..] zł z tytułu najmu). Zaznaczenia przy tym wymaga, że świadczone usług najmu jest tylko jednym z wielu działań zarobkowych Skarżącej. Ponadto nie można w realiach rozpoznawanej sprawy mówić o braku środków w sytuacji, w której z przedłożonych wydruków z jednego tylko rachunku bankowego Spółki (Skarżąca wykazała 3 rachunki bankowe, ale przedłożyła wyciągi tylko z B. P. SA) wynika, że na jej rachunek wpływają wpłaty od kontrahentów, a Spółka reguluje swoje należności publicznoprawne, jak i m.in. względem innych podmiotów gospodarczych (suma uznań: [...] zł, suma obciążeń: [...] zł), co potwierdzają także zestawienia sald kont rozrachunkowych Skarżącej. Saldo końcowe rachunku bankowego na dzień 23 lutego 2015 r. wynosiło [...] zł, zaś stan środków w kasie to kwota [...] zł. Niewątpliwe jest również, że Spółka posiada majątek trwały o znacznej wartości: w rubryce formularza nr 7 wykazany w kwocie [...] zł, a według bilansu na dzień 30 czerwca 2014 r. w kwocie [...] zł. Z kolei jej kapitał własny w latach 2013 r. i 2014 r. utrzymywał się na bardzo wysokim ponad milionowym poziomie (w tym kapitał zakładowy: [..] zł), na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosił on [..] zł, zaś na 30 czerwca 2014 r. – [...] zł, co świadczy o jej sprawnym i bezpiecznym funkcjonowaniu. W tym miejscu, po raz kolejny, przywołania wymaga utrwalone już stanowisko orzecznictwa, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 lipca 2014 r. o sygn. akt II FZ 687/14; 30 czerwca 2014 r. o sygn. akt II FZ 770/14). Przyjmuje się również, że osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (vide: postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Mając powyższe na uwadze i zestawiając to z przywołanymi danymi dotyczącymi sytuacji majątkowej Spółki, nie sposób zatem przyjąć, aby Skarżąca nie była w stanie wygospodarować wskazanej kwoty, a - tym samym - by nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem i powinien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które winny zostać pokryte z bieżących dochodów. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym nie mogą zatem mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Taka zaś sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem - jak wynika z uzasadnienia wniosku - Spółka jako priorytetowe traktuje zobowiązania: z tytułu zaciągniętych kredytów, wobec kontrahentów, z tytułu wynagrodzeń oraz inne zobowiązania publicznoprawne [cyt.: "Uzyskiwane przez Spółkę przychody (z najmu) i niezbędne koszty bieżącej działalności (w szczególności kredyt) nie pozwalają na zgromadzenie kwoty wpisu."]. W takiej sytuacji próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego Skarżącej na Skarb Państwa należy ocenić negatywnie. Sąd stoi również na stanowisku, że Spółka jako podmiot gospodarczy powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia ww. zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W rozpoznawanej sprawie ani z treści wniosku, ani z treści sprzeciwu nie wynika, że Spółka podjęła jakiekolwiek działania, aby zabezpieczyć (przesunąć) środki z bieżącej działalności, czy zdobyć dodatkowe fundusze na pokrycie kosztów sądowych. Nieprzekonujące dla Sądu jest przy tym twierdzenie Spółki, że będąc przeświadczoną o oczywistej bezzasadności stanowiska organu podatkowego pierwszej instancji i otrzymaniu korzystnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, Skarżąca w ogóle nie brała pod uwagi konieczności wnoszenia skargi i uiszczenia tak znacznego wpisu, a negatywna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w S. była dla niej (cyt.) "zdarzeniem całkowicie zaskakującym i z tego powodu nieprzewidzianym". Skoro Spółka nie przekonała do swoich racji organu podatkowego pierwszej instancji, to sama pewność Spółki co do prawidłowości zajmowanego przez nią stanowiska nie stanowiła wystarczającej podstawy do przyjęcia, że decyzja organu odwoławczego będzie dla niej pomyślna i nie dojdzie do sporu sądowego z organem podatkowym. Zaznaczyć przy tym należy, że postępowanie kontrolne i podatkowe w zakresie podatku od towarów i usług toczyło się wobec Spółki przez ponad rok (w tym postępowanie odwoławcze przez pół roku), co oznacza, że Skarżąca miała wystarczająco dużo czasu, by przygotować się do prowadzenia takiego sporu. Reasumując, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając bowiem na uwadze zarówno wartości kapitału własnego skarżącej, środków trwałych, wysokość przychodów oraz skali przepływów finansowych na jej rachunku, stwierdzić należy, że nie utraciła ona płynności finansowej, oraz że prowadzi działalność znacznych rozmiarów, a w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w rozpoznawanej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji. Wszystkie ww. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.