I SA/Sz 271/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. i J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okresy od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W dniu [...] L. S. i J. S. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Prawomocnym postanowieniem z [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu argumentował, że Skarżący nie wykazali, aby znajdowali się w takiej sytuacji, że nie jest ich stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Skarżących na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...]. Wyrok z uzasadnieniem doręczono Skarżącym w dniu [...]. Odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony skarżącym w dniu [...]. W dniu [...] (data nadania pisma na poczcie) Skarżący wystąpili ponownie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] sygn. akt I SA/Sz 271/16 zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia [...], sygn. akt I SA/Sz 271/16 w ten sposób, że przyznał Skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił zmiany ww. postanowienia w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] sygn. akt I SA/Sz 271/16 utrzymał w mocy ww. postanowienie. Okręgowa Rada Adwokacka w S. wyznaczyła adwokata P. J. pełnomocnikiem skarżących w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt I SA/Sz 271/16 (doręczonym pełnomocnikowi w dniu [...]) Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku. Skarżący reprezentowani przez pełnomocnika złożyli w dniu [...] zażalenie na ww. postanowienie. W związku z tym wezwaniem Sądu z dnia [...] skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, zostali wezwani do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości [...], w terminie 7 dni od doręczenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Ww. zarządzenie doręczone zostało pełnomocnikowi skarżących w dniu [...]. Skarżący złożyli w dniu [...] (data nadania pisma) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że odpis zarządzenia z dnia [...] doręczono skarżącym w dniu [...] Powołali się w uzasadnieniu wniosku na dramatyczną sytuację. Skarżący jest [...], utrzymuje się z renty [...]. Zakład produkcyjny – piekarnia jest na etapie likwidacyjnym, gdyż produkcja jest nieopłacalna. Wysokość renty nie wystarcza na "normalne życie". Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Skarżący już po raz kolejny – trzeci - wystąpili z wnioskiem o prawo pomocy w sprawie. Pierwszy wniosek skarżących nie został uwzględniony i postanowieniem z dnia z [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Drugi wniosek skarżących, potraktowany przez referendarza sądowego WSA w Szczecinie jako wniosek o zmianę ww. postanowienia został częściowo uwzględniony, tj. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt I SA/Sz 271/16 zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia [...], sygn. akt I SA/Sz 271/16 w ten sposób, że przyznał Skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił zmiany ww. postanowienia w pozostałym zakresie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Mając na uwadze zakres przedmiotowy dwóch ostatnich wskazanych wniosków o prawo pomocy należy stwierdzić, iż są one tożsame, bowiem skarżący wnoszą konsekwentnie o zwolnienie od kosztów sądowych (na tym etapie skarżący są zobowiązani do wpisu od zażalenia w wysokości [...]). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Przypomnieć wypada, że stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić brak podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący w poprzednio składanych wnioskach skarżący powoływali się na rentę [...] skarżącego, działalność gospodarczą skarżącej oraz trudną sytuację finansową. Prowadzone postępowanie i ocena zgromadzonych dokumentów finansowych doprowadziła do stwierdzenia, że skarżący nie wykazali, że znajdują się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie z kosztów sądowych. W złożonych kolejnym wnioskach (k. [...], K. [...]) skarżący powołują te same okoliczności, które podlegały już ocenie referendarza sądowego WSA w Szczecinie w trybie art. 165 p.p.s.a. (prawomocne postanowienie z dnia [...]) – [...] skarżącego, utrzymywanie się z renty [...], nieopłacalność działalności gospodarczej, wskazanie, że piekarnia jest obecnie na etapie likwidacyjnym. Skarżący uzasadniają wniosek poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy stwierdza na marginesie, że z danych powszechnie dostępnych (Centralna ewidencja działalności gospodarczej www.ceidg.gov.pl) wynika, że na dzień wydania postanowienia, skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą w N. i S. pod firmą: "[...]" w zakresie produkcji pieczywa, produkcji świeżych wyrobów ciastkarskich i ciastek, jest podmiotem aktywnym. Należy podkreślić, że porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...]. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.