I SO/Wa 97/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożonego przed wszczęciem postępowania w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrażając zamiar wniesienia skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości K.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzone przez niego wspólnie z żoną oraz pełnoletnim synem utrzymywane jest z dochodów w wysokości [...] (miesięcznie netto), obejmujących świadczenie kompensacyjne żony w wysokości [...] oraz wynagrodzenie syna – ok. [...]. K.S. oświadczył, że nie posiada oszczędności ani dochodów własnych, gdyż toczy się postępowanie o przywrócenie go do pracy oraz wyjaśnił, że jego stałe wydatki, obejmujące opłaty związane z mieszkaniem (woda, śmieci, prąd, gaz, telefony, internet) wynoszą ok. [...]. Wnioskodawca wskazał, że w skład jego majątku wchodzi zamieszkiwany przez jego rodzinę dom w [...] o pow. ok. [...] i wartości ok. [...] oraz działka rolna w [...], 10–letni [...] oraz [...] z 1995 r. (współwłasność z synem). W uzasadnieniu wniosku podał, że ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Członkowie jego rodziny również nie posiadają środków, które mogłyby zostać przeznaczone na prowadzenie tej sprawy. Wniósł o pozytywne rozpoznanie wniosku i wyznaczenie, w miarę możliwości, jego pełnomocnikiem wskazanego imiennie we wniosku o prawo pomocy adwokata prowadzącego kancelarię adwokacką w [...]. Uzupełniając wniosek o prawo pomocy na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., K.S. przedstawił zeznania podatkowe o wysokości osiągniętego za lata 2015 i 2016 dochodu przez niego oraz żonę, wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający wysokość dochodu żony, dokumenty potwierdzające sytuację zawodową i zarobową skarżącego (postanowienie Urzędu Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych, pismo ZUS Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., pozew o przywrócenie do pracy z dnia [...] września 2016 r., wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., apelację i pozew o zapłatę z dnia [...] sierpnia 2017 r.) oraz wydruki z kont bankowych swoich i żony. Wyjaśnił, że na skutek rozwiązania umowy o pracę w dniu [...] grudnia 2014 r. od 2015 r. pozostaje bez zatrudnienia i nie uzyskuje wynagrodzenia ani dochodów z innych źródeł. Skarżący korzysta z pomocy finansowej mieszkającego z nim syna, który studiuje i samodzielnie się utrzymuje, w wymiarze ok. [...] miesięcznie. Nie może rozporządzać pieniędzmi syna, nie może również przeznaczać ich na koszty postępowania. Wyjaśnił także, że nie zna dokładnej wartości działki rolnej w [...], której jest właścicielem działka ta nie jest zagospodarowania, strona nie osiąga z niej dochodów, a zważywszy na jej położenie w [...] oraz charakter (przeznaczenie rolne), działka ta nie jest atrakcyjna dla potencjalnych nabywców. Zauważył, że krąg potencjalnych nabywców działek rolnych został znacznie prawnie ograniczony w związku z czym ewentualna sprzedaż działki została dodatkowo utrudniona. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym wymaga wykazania od wnioskodawcy, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunek ten w rozpoznawanej sprawie nie został spełnionym w związku z czym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie mógł zostać uwzględniony. Okoliczności przedstawione przez skarżącego w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z dołączonego do tego wniosku materiału źródłowego nie wskazują na to, by samodzielna realizacja przez skarżącego obowiązku wynikającego z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, była niemożliwa z uwagi na to, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć w pierwszym rzędzie trzeba, że na obecnym etapie postępowania, w którym udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego nie jest obligatoryjny, koszty te, których poniesienie jest warunkiem rozpoznania przez sąd skargi, ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Pozostałe, a zarazem przyszłe koszty sądowe obejmować zaś będą ewentualne wpisy lub opłaty kancelaryjne, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (tu: wysokość wpisów od zażaleń, opłata kancelaryjna za sporządzenie na wniosek strony uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, wpis od skargi kasacyjnej). Wysokość tych opłat odniesiona do wysokości deklarowanych miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez członków gospodarstwa domowego strony - [...] oraz stałych wydatków - [...] nie pozwala przyjąć, że środków na koszty opłat sądowych w oszacowanej powyżej wielkości skarżący nie jest w stanie pozyskać we własnym zakresie z bieżących dochodów swoich domowników. Wobec wykluczenia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. rozważyć należało, czy zaistniały warunki częściowego uwzględnienia wniosku o prawo pomocy poprzez ustanowienie stronie adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W odniesieniu do tej przesłanki organ sądowy rozpoznający niniejszy wniosek stwierdził, że skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów działania pełnomocnika ustanowionego z wyboru spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zakres zastosowania tego przepisu limituje bezpośrednio jego treść, wskazująca na konieczność wykazania przed podmiot występujący z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ryzyka niebezpieczeństwa zachwiania – w przypadku samodzielnego poniesienia kosztów postępowania - swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób prowadzący do niemożliwości zapewnienia sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Okoliczności przedstawione przez stronę w złożonym wniosku o ryzyku takiego zagrożenia nie świadczą. Sytuacja finansowa skarżącego, pozostającego obecnie bez zatrudnienia niewątpliwie nie jest łatwa zważywszy na to, że pozostaje on na utrzymaniu członków rodziny, niemniej uwzględnić trzeba, że jest ona zdeterminowana nie tylko brakiem dochodów własnych skarżącego, ale także dochodami osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. W złożonym wniosku K.S. jednoznacznie wskazał, że pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym obejmującym oprócz jego małżonki także pełnoletniego, pracującego zawodowo syna, który osiąga dochody w wysokości [...]. W orzecznictwie sądowym na przestrzeni lat jednolicie przyjmuje się, pozostawanie przez osobę występującą z wnioskiem o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym z członkami rodziny posiadającymi dochody oraz majątek uzasadnia dokonanie oceny zasadności wniosku o prawo pomocy w odniesieniu do sytuacji majątkowej i dochodów wszystkich członków rodziny (por. postanowienia NSA: z 20 sierpnia 2015 r., I OZ 1006/15; z 3 lutego 2015 r., I OZ 52/15; z 11 września 2014 r., I OZ 718/14; z 3 września 2014 r., II OZ 845/14; z 25 kwietnia 2008 r., II OZ 322/08). W judykaturze wskazuje się, że w przypadku tworzenia przez kilku członków rodziny wspólnego gospodarstwa domowego, status majątkowy wnioskodawcy kształtują ich łączne wydatki i zdolności finansowe, co koresponduje z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 tej ustawy, w myśl którego obowiązek dostarczania m.in. środków utrzymania w ramach obowiązku alimentacyjnego obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r., I OZ 300/16). Podkreśla się, ze wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, iż jeśli wnioskodawca ma możliwość poniesienia kosztów postępowania bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich – w tym takich, których obowiązki alimentacyjne wynikają z przepisów prawa – nie jest zasadne obciążanie ciężarem poniesienia tych kosztów ogółu obywateli, do czego sprowadza się ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu wynagradzanego środkami finansowanymi pochodzącymi z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r., II GZ 916/15). Wobec powyższego należało uznać, że posiadane przez syna skarżącego oraz jego żonę środki finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawcy i mają wpływ na ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji do uwzględnienia wniosku nie mogły przyczynić się argumenty wnioskodawcy podnoszącego w piśmie z dnia [...] października 2017 r., iż środków potrzebnych na wynagrodzenie adwokata z wyboru nie może on poszukiwać w majątku syna. Uzasadnione w tych warunkach było zatem wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia wskazanych w wezwaniu z dnia 16 października 2017 r. materiałów źródłowych w oparciu o które możliwe byłoby ustalenie sytuacji majątkowej A.S. (syna skarżącego), obejmujących zeznania podatkowe, dokumenty potwierdzające wysokość pobieranego przez niego wynagrodzenia, a także wyciągi z rachunków bankowych. Dokumentów tych wnioskodawca nie przedstawił, co nie mogło pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku o prawo pomocy zważywszy, iż ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa (zob. np. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2017 r., II OZ 770/17; z 24 marca 2017 r., I GZ 70/17; z 30 listopada 2016 r., I OZ 1502/16). Tym samym skarżący nie doprowadził do pozytywnej weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej, a przez to nie wykazał skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje. Nieprzedstawienie wymaganych przez referendarza sądowego pełnych wyciągów z rachunków bankowych wszystkich członków gospodarstwa domowego strony pozbawia ten organ sądowy możliwości przyjęcia prawidłowej oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu, bądź ujawniający informacje fragmentaryczne (tu: potwierdzenie salda rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy – k. 20), czy też wyłącznie szczegóły pojedynczych transakcji, co na gruncie tego postępowania referendarz odnosi do przedstawionych dokumentów ujawniających szczegóły trzech przelewów na rachunek bankowy żony skarżącego (k. 17-19) nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. O tym zaś, że źródeł pozyskania przez wnioskodawcę środków na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru może on skutecznie poszukiwać w dochodach członków rodziny świadczyć może wynikająca z akt sprawy okoliczność złożenia przez K.S. apelacji od wyroku z dnia [...] kwietnia 2017 r. (strona 1 apelacji z dnia [...] czerwca 2017 r. – k. 25) sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w okresie, w którym sytuacja finansowa skarżącego nie odbiegała od tej przestawionej w rozpoznawanym wniosku, co należało stwierdzić w nawiązaniu do okoliczności w tym wniosku przedstawionych, dotyczących nieposiadania przez stronę źródeł dochodu od końca 2014 r. Organ sądowy rozpoznający ten wniosek przyjął zarazem, że gdyby pomoc prawna udzielona stronie w postępowaniu przed sądem powszechnym w postępowaniu w sprawie powództwa skarżącego o przywrócenie do pracy była wynikiem przyznania skarżącemu prawa pomocy w owym postępowaniu, okoliczność powyższą skarżący by udokumentował stosownym postanowieniem sądu. Z powołanych powyżej względów, uznając, że skarżący nie wykazał, iż spełnia warunki, od których istnienia ustawodawca uzależnił skuteczne żądanie zastosowania wobec strony postępowania sądowego na warunkach wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. odstępstwa od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 1 i § 1 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.