II SA/Wa 2079/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi małoletniej M. O. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] sierpnia 2024 r., nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej M. O. po zmarłym ojcu R. O. W uzasadnieniu organ przywołał art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w powołanym przepisie prawa, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołany wyżej art. 83 ust, 1 ustawy emerytalnej może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny po osobie zmarłej. Organ wskazał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Prezes ZUS zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni udokumentowała 5 lat, 10 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 40 lat. Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Organ podkreślił, iż w 10-leciu przed dniem śmieci oraz przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka, na wymagane do przyznania świadczenia w trybie zwykłym 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wnioskodawczyni udokumentowała 3 lata, 9 miesięcy i 11 dni tych okresów. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Z posiadanej dokumentacji wynika, że ojciec dziecka od [...].07.2001 r. do [...].08.2002 r., od [...].09.2002 r. do [...].09.2006 r., od [...].04.2014 r. do [...].05.2016 r., od [...].03.2017 r. do [...].04.2018 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Z akt sprawy wynika, że ojciec dziecka od [...].09.2002 r. do [...].09.2002 r. oraz od [...].07.2010 r. do [...].10.2012 r. prowadził działalność gospodarczą, natomiast w okresach [...].09.2002 r. do [...].09.2002 r., od [...].10.2010 r. do [...],10.2010 r., od [...].11.2010 r. do [...].07.2011 r., od [...].09.2011 r. do [...].01.2012 r. oraz od [...].03.2012 r. do [...].10.2012 r. nie opłacał składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzonej działalności. Prezes ZUS wyjaśnił, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, z tym że nie stanowił ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej Prezes ZUS nie mógł przyznać małoletniej M. O. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. O. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca w uzasadnieniu podniosła m.in., że organ nie wziął pod uwagę pełnej dokumentacji medycznej zmarłego, na okoliczność niezdolności do pracy. Podniosła, że organ nie wziął pod uwagę orzeczenia lekarza orzecznika o niezdolności do pracy ojca dziecka, nie wzięto pod uwagę orzeczenia lekarza rodzinnego, gdzie wskazano, że ojciec dziecka nie był zdolny do pracy już od [...] grudnia 2012 r. Wskazała na stan zdrowia ojca dziecka, brak możliwości podjęcia pracy przed 18-tym rokiem życia i jego sytuację życiową. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Wniósł oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2025 r. podtrzymała stanowisko zawarte w skardze. Odniosła się do odpowiedzi na skargę. Wskazała na stan zdrowia ojca dziecka, jego schorzenia. Podniosła, że z przyczyn niezależnych nie wypracował świadczenia. Powołała się na dokumenty posiadane przez ZUS. Pełnomocnik z urzędu skarżącej w piśmie z dnia [...] maja 2025 r. poparł skargę w całości, przychylił się do wniosku organu o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu podniósł m.in., że w ocenie skarżącej zostały spełnione wszelki przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brakujący okres, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy uznać należy za relatywnie niewielki. Pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę na brak ustaleń organu co do przyczyn braku aktywności zawodowej w okresach wskazanych na karcie 10 zaś arbitralnie przypisano to, przyczynom zawinionym a leżącym po stronie R. O. Pełnomocnik wskazał, że organ powinien poczynić własne ustalenia co do przyczyn braku aktywności zawodowej, nie można podzielić też twierdzeń o premiowaniu działalności gospodarczej bez jednoczesnego odprowadzania stosownych składek. Pełnomocnik skarżącej zarzucił przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie zasad określonych w art. 7, 77 oraz 107 k.p.a. Podniósł, że z uwagi na szczególny charakter świadczenia i trudną sytuację życiową skarżącej zaskarżona decyzja ostać się nie może bez pełnej analizy wszelkich okoliczności sprawy mających dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie Prezes ZUS wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącej nie żądał przeprowadzenia rozprawy (pismo procesowe z dnia [...] maja 2025 r.). W związku z powyższym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), zwanej dalej k.p.a. Prezes ZUS nie naruszył przepisów postępowania, w tym m.in. art. 7, art. 8, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie naruszył również przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zarzuty skargi podniesione przez przedstawicielkę ustawową małoletniej i pełnomocnika z urzędu nie są zasadne. Ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania małoletniej M. O. renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Zaznaczyć przy tym należy, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności ocenie podlega zatem spełnienie tych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. W sprawie niniejszej organ zasadnie stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dziecka nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu prawidłowa, a tym samym ocena materiału dowodowego nie była dowolna (nie naruszono art. 80 k.p.a.). Ustalenia faktyczne są prawidłowe (art. 7 k.p.a.). Przedstawicielka ustawowa w toku postępowania administracyjnego nie powołała się na żadne okoliczności, które wymagałyby od organu przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w tym podjęcia przez organ działania z urzędu. Przedstawicielka ustawowa w toku postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dokumentów, które pozwalałyby organowi na przyjęcie, że mogły istnieć obiektywne i niezależne od woli ojca dziecka okoliczności, które uniemożliwiały wykonywanie zatrudnienia, czy innej działalności objętej ubezpieczeniami i wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Ustawowy obowiązek podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że strona zwolniona jest ze współdziałania z organem w ustaleniu faktów i przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie. W sprawach z zakresu świadczeń w drodze wyjątku inicjatywa dowodowa należy do strony, jeśli jej zdaniem istnieją dowody potwierdzające okoliczności przez nią wskazywane, a nie wynikają one z dokumentów zgromadzonych z urzędu przez organ. Nie można podzielić twierdzenia, że to organ powinien czynić własne ustalenia co do przyczyn braku aktywności zawodowej ojca dziecka we wskazanych w decyzji okresach. Zaświadczenie lekarza rodzinnego, na które skarżąca powołuje się w skardze, wskazując, że ojciec dziecka nie mógł pracować od grudnia 2012 r. nie jest równoznaczne z brakiem całkowitej niezdolności doi pracy, którą orzeka lekarz orzecznik ZUS (Komisja Lekarska ZUS, po rozpatrzeniu sprzeciwu). Z akt administracyjnych wynika nadto, że ojciec dziecka od [...] grudnia 2012 r. do [...] kwietnia 2018 r. miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości wykonywania zatrudnienia. W sprawie niniejszej zasadnie organ stwierdził, że w odniesieniu do ojca dziecka nie wykazano szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Już z tego powodu brak było możliwości przyznania świadczenia małoletniemu dziecku. W sprawie nie chodzi o szczególną sytuację w jakiej znajduje się obecnie małoletnie dziecko i przedstawicielka ustawowa, której to sytuacji organ nie kwestionował. Szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odnosić należy do sytuacji ojca dziecka, która była przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Sąd na podstawie całokształtu materiału dowodowego zawartego w aktach postępowania administracyjnego nie znalazł podstaw do zakwestionowania twierdzenia organu o braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie ojcu dziecka świadczenia w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu prawidłowa, a tym samym ocena materiału dowodowego nie była dowolna (nie naruszono art. 80 k.p.a.). Ustalenia faktyczne są prawidłowe (art. 7 k.p.a.). Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie powołała się na żadne okoliczności, które wymagałyby od organu przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego ponad to postępowanie, które zostało przeprowadzone, w tym podjęcia przez organ działania z urzędu. Organ odniósł się do argumentacji strony stwierdzając, że wskazywane okoliczności nie stanowią – w stanie faktycznym tej sprawy – okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ustawy. Sąd to ustalenie organu podziela. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnych dodatkowych dokumentów, które pozwalałyby organowi na przyjęcie, że mogły istnieć obiektywne i niezależne od woli ojca dziecka okoliczności, które uniemożliwiały wykonywanie zatrudnienia, czy innej działalności objętej ubezpieczeniami w okresach wskazanych w decyzji. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu trafna i została w sposób wystarczający uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza także prawa materialnego. Subiektywne odczucie strony, co do istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowały niewypracowanie uprawnienia do świadczenia ustawowego nie oznacza, że decyzja organu jest niezgodna z prawem. Odnosząc się do przesłanki szczególnych okoliczności, wskazania wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00, niepublikowany), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2987/19 wskazano, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788). Podkreślenia wymaga też, że wprawdzie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1196/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, ocena zasadności wniosku o świadczenie w drodze wyjątku nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości okresów ubezpieczenia, gdyż świadczenie to może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1046/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej należy oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (vide Ł. Prasołek [w:] Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz pod red. B. Gudowskiej i K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08). W sprawie jest bezsporne, że w odniesieniu do ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 40 lat udokumentowano 5 lat, 10 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem śmieci ojca dziecka oraz przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka, udokumentowano jedynie 3 lata, 9 miesięcy i 11 dni tych okresów. Z akt administracyjnych wynika, że ojciec dziecka od [...].07.2001 r. do [...].08,2002 r., od [...].09.2002 r. do [...].09.2006 r., od [...].04.2014 r. do [...].05.2016 r., od [...].03.2017 r. do [...].04.2018 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt administracyjnych nie wynika, aby w tych okresach była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z akt wynika też, że ojciec dziecka od [...].09.2002 r. do [...].09.2002 r. oraz od [...].07.2010 r. do [...].10.2012 r. prowadził działalność gospodarczą, natomiast w okresach [...].09.2002 r. do [...].09.2002 r., od [...].10.2010 r. do [...],10.2010 r., od [...].11.2010 r. do [...].07.2011 r., od [...].09.2011 r. do [...].01.2012 r. oraz od [...].03.2012 r. do [...].10.2012 r. nie były opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzonej działalności. W aktach sprawy znajduje się też orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ojca dziecka z dnia [...] grudnia 2020 r. Odnosząc się do twierdzeń skargi i pism procesowych złożonych w sprawie podkreślenia wymaga, że pojęcie osoby całkowicie niezdolnej do pracy zdefiniowane zostało w art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z powołanym przepisem, jest to osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Oceny tej niezdolności dokonuje – zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy - lekarz orzecznik ZUS. W sprawie jest bezsporne, że zmarły ojciec dziecka orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2023 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] kwietnia 2018 r. (karta 54 akt administracyjnych) W aktach administracyjnych wskazano też na karcie 118, że orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lipca 2024 r. ojciec dziecka miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy od [...] grudnia 2012 r. do [...] kwietnia 2018 r. Zasadnie organ wskazał w decyzji z dnia [...] sierpnia 2024 r., że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że częściowa niezdolność do pracy mogła ograniczać wykonywanie zatrudnienia, ale nie uniemożliwiała go całkowicie. Ojciec dziecka podlegał też rejestracji w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w okresie od [...] marca 2015 r. do [...] listopada 2015 r. (karta 118). Ustalenie to nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednakże powyższe uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Okoliczność zarejestrowania w Urzędzie Pracy nie stanowi bowiem okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż okres formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy nie stanowi okoliczności szczególnej na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01, wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Raz jeszcze wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za okoliczność szczególną uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako okoliczności szczególnej nie traktuje się braku odprowadzania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (v. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt II SA 435/01, wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 sygn. akt II SA 3238/00, orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi zatem okoliczności szczególnej. Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01). W sprawie nie wykazano, aby brak możliwości wykonywania zatrudnienia i opłacania składek na ubezpieczenie we wszystkich wykazanych przez organ przerwach w zatrudnieniu był wynikiem okoliczności spowodowanych stanem zdrowia ojca dziecka. Wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Natomiast częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Nadto, brak opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej miał miejsce jeszcze w latach, gdy wobec ojca dziecka nie była orzeczona nawet częściowa niezdolność do pracy. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że ojciec dziecka od daty ustalonego stopnia niepełnosprawności, tj. od [...].11.2020 r. był zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Powyższe potwierdza, że częściowa niezdolność do pracy nie uniemożliwiała wykonywania zatrudnienia. Skoro zaś przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy, mimo prowadzonej działalności gospodarczej, składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe nie były opłacane, to brak było podstaw do uznania, że niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było szczególnymi okolicznościami. Zasadnie organ stwierdził tym samym, że nie wykazano, aby przyczyną braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym był stan zdrowia, czy też inne okoliczności, których nie można było przezwyciężyć. Brak jest zatem przesłanek do stwierdzenia, że to okoliczność niezależna od ojca dziecka spowodowała, że nie wypracował świadczenia w trybie zwykłym. Podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące stanu zdrowia ojca dziecka, czy trudnej sytuacji, nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślenia wymaga bowiem, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9. października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). W tej sprawie zatem, orzeczenie lekarza orzecznika było dla organu wiążące. Podkreślenia wymaga, że sama kwestia dotycząca trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i życiowej nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest bowiem świadczeniem socjalnym. Organowi nie można zarzucić w tej sprawie, że nienależycie przeprowadził postępowanie. Także w skardze nie powołano się na żadną okoliczność szczególną, która nie pozwalała w wykazanych przerwach w zatrudnieniu na wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Podniesiona w skardze okoliczność, że ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia przed 18-tym rokiem życia ze względu na stan zdrowia niczego w sprawie nie zmienia, albowiem, jak wskazano już wyżej tylko orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (Komisji Lekarskiej ZUS) daje podstawy do przyjęcia całkowitej niezdolności do pracy. Z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ administracji nie miał obowiązku poszukiwania dowodów mających wykazać zasadność żądania skarżącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, to gestii strony było przedstawienie wszelkich dowodów mogących potwierdzić wystąpienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ubezpieczonemu uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym (v. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 574/2, orzeczenia.nsa.gov.pl) Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1. Brak spełnienia choćby jednego warunku wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z tego względu Prezes ZUS nie miał możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Omawiane świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania świadczeń w drodze wyjątku (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2002 r., II SA 2955/01, LEX nr 83734 oraz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., I OSK 878/12, LEX nr 1225540). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.