II SA/Wa 2757/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska - Grońska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. J. S. działając przez pełnomocnika E. S., zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję z [...] czerwca 2021 r. (nr [...]), którą Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.) oraz podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane wnioskodawcy jeżeli spełnia wszystkie warunku określone w tym przepisie. Jedynym z tych warunków jest nieposiadanie niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS dodał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" nie zostało zdefiniowane w ustawie, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy je oceniać na tle wysokości najniższej emerytury (por. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12). Organ stwierdzi, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony ponieważ dochód przypadający na jednego członka jego rodziny wynosi 1363,34 zł. brutto miesięcznie i przekracza wysokość najniższej emerytury (od 1 marca 2021 r. 1250,88 zł. brutto). E. S. w skardze z 23 czerwca 2021 r. na opisaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podała, że jej mąż jest całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji oraz wymaga rehabilitacji. Dochody rodziny nie pokrywają wszystkich wydatków na jego leczenie i rehabilitację, dlatego pracuje dorywczo. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego skarga J. S. jest nieuzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zdaniem Sądu, organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wyznaczonych art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, przyjmując, że to świadczenie umożliwia zabezpieczenie podstawowych czyli niezbędnych (a nie niewystarczających) potrzeb uprawnionej osoby. Oceniając spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania przez osobę ubiegającą się o świadczenie w trybie wyjątku, należy porównać jej sytuację materialną z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne tj. minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki NSA: z 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, z 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, z 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12, z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14; z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1205/19). Kryterium dochodowe powinno zostać ustalone w przeliczeniu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca (wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2007 r., sygn. akt II SA/WA 596/07), zaś w procesie dokonywania powyższej oceny nie można pomijać żadnych świadczeń pieniężnych otrzymywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie w drodze wyjątku i osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wyrok NSA z 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10). Z akt sprawy wynika, że dochód żony skarżącego z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku wynosił 3490,50 zł brutto miesięcznie, natomiast w dniu wydania zaskarżonej decyzji 2726,68 zł. (co daje 1363,34 zł brutto miesięcznie), ponadto skarżący otrzymuje świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł. .To zaś prowadzi do wniosku, że dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalno-rentowego. Zgodzić się zatem trzeba z organami, że J. S. posiada niezbędne środki utrzymania, w rozumieniu wyżej przedstawionym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozumie trudną sytuację życiową skarżącego, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Jednak oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdza, że nie spełniał wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd dodaje, że nie ma przeszkód, aby skarżący w przypadku wystąpienia nowych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, złożył kolejny wniosek w tej sprawie. Na zakończenie należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20, wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie nsa.orzeczenia.gov.pl). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325ze zm.), oddalił skargę J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2021 r.