II SA/Wa 3204/21
WyrokWSA w Warszawie2021-11-23
Skład orzekający: Izabela Głowacka-Klimas, Waldemar Śledzik, Andrzej Wieczorek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy można przyznać rentę rodzinną w drodze wyjątku, gdy zmarły ubezpieczony nie spełniał ustawowych warunków do jej uzyskania z powodu przerw w zatrudnieniu, które nie wynikały z "szczególnych okoliczności"?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zinterpretował pojęcie "szczególnych okoliczności" w kontekście art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przerwy w zatrudnieniu zmarłego ojca małoletnich, spowodowane m.in. pobytem w zakładzie karnym czy niestabilną sytuacją na rynku pracy, nie stanowiły "szczególnych okoliczności" w rozumieniu tego przepisu, gdyż nie były obiektywne, niezależne od woli ubezpieczonego i niemożliwe do przezwyciężenia. Dodatkowo, choroba psychiczna jako przyczyna niezdolności do pracy została podniesiona dopiero na etapie postępowania sądowego, a nie przed organem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi małoletnich na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że zmarły nie spełnił wymogu posiadania odpowiedniego okresu ubezpieczenia, a przerwy w jego zatrudnieniu nie wynikały z "szczególnych okoliczności" (np. choroba psychiczna czy pobyt w zakładzie karnym). Skarżący zarzucili organowi naruszenie przepisów i błędną interpretację przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Protokolant referent Magdalena Morawiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi małoletnich O., A. i K. W. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2021 r. znak [...] - SWO Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku Pani W. W. z dnia [...] marca 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich: O., A. i K. W. po zmarłym ojcu Panu P. W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) dalej k.p.a. utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2021 r. (znak: [...]) o odmowie przyznania świadczenia.
Do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym :
Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku Pani W. W. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich: O., A. i K. W. po zmarłym ojcu Panu P. W., odmówił przyznania powyższego świadczenia.
Pani W. W. w dnia [...] marca 2021 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Prezes podkreślił, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 z późn. zm.) dalej "ustawa emerytalna", jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Spełnienie wyżej wymienionych warunków powinno dotyczyć osoby zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członka rodziny osoby zmarłej, gdyż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej.
W świetle art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które ubezpieczona osoba nie miała wpływu.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że przez szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy emerytalnej, rozumie się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo należy wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.
Prezes wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż udokumentowano 6 lat, 2 miesiące i 15 dni łącznych okresów składkowych ojca dzieci, który zmarł w wieku 36 lat. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 3 lata , 1 miesiąc i 28 dni tych okresów składkowych.
Podkreślono, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że od [...] marca 2002 r. do [...] listopada 2003 r., od [...] lutego do [...] marca 2006 r., od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2010 r., od [...] maja 2012 r. do [...] listopada 2014 r., od [...] grudnia 2014 r. do [...] marca 2016 r., Od [...] sierpnia 2018 r. do [...] stycznia 2020 r., tj. do dnia śmierci ojca dzieci wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Organ wyjaśnił, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2009 r., sygn. II SA/Wa 714/09 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl").
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Pani W. W. - przedstawiciel ustawowy małoletnich: O., A. i K. W. - dokumentację medyczną ojca dzieci, która została przekazana do lekarza orzecznika ZUS (k. 80-82 akt ZUS). Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2021 r., a następnie orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2021 r. stwierdzono, że całkowita niezdolność do pracy u ojca dzieci powstała dopiero od dnia [...] stycznia 2020 r. (k. 88, k. 91 akt ZUS).
Przeprowadzona analiza akt sprawy, zdaniem organu, nie wskazała, aby w okresach: 2002-2003, 2004-2006, 2009¬2010, 2012-2014, 2014-2016, 2018-2020 ojciec dzieci nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Zatem w wymienionych wyżej okresach nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały ojcu dzieci kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Trudności w znalezieniu pracy nie wynikały zatem ze stanu zdrowia ojca dzieci.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przerwy w ubezpieczeniu ojca dzieci przedstawiciel ustawowy małoletnich: O., A. i K. W. uzasadniała również jego pobytem w zakładzie karnym (k. 81-82 akt ZUS).
Zdaniem Prezesa za szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych nie można uznać faktu przebywania w zakładzie karnym, skoro nie była to okoliczność niezależna od ojca dziecka, lecz wynikała ze świadomego naruszania prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2001 r., sygn. akt: 11 SA 899/01, dostępny w LEX nr 54537). Organ podziela też stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku dotyczącym Skarżącego z 17 października 2012r. sygn. akt II SA/Wa 1423/12, że przebywania w zakładach karnych, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej. Analogiczne stanowisko było też wyrażane przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2001r. sygn. akt II SA 899/01, LEX nr 54537).
Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Wobec powyższego po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej Prezes ZUS nie mógł przyznać małoletnim: O., A. i K. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Pani W. W. - przedstawiciel ustawowy małoletnich: O., A. i K. W. - stwierdza, że nie zgadza się z decyzjami Prezesa ZUS o znaku: [...] i [...] oraz wnosiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentacje wnosząc o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu [...] listopada 2021 r. pełnomocnik z urzędu wskazał, że powodem przerw w zatrudnieniu zmarłego ojca małoletnich dzieci była choroba psychiczna. Wskazał również, że matka dzieci nie podnosiła tego w toku postepowania gdyż się wstydziła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym miejscu należy również wskazać ,że Sąd Administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie i ocenia zaskarżoną decyzję na datę jej wydania.
Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył bowiem przepisu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z powołanym przepisem, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. W literaturze dotyczącej uznania administracyjnego stwierdza się, że "(...) Przedmiotem jego nie jest ani ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego" (M. Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń 1983 r., s. 63, cyt. za "Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego", Wydawnictwo C.H. Beck, 2005 r.). Uznanie dotyczy zatem wyboru konsekwencji zaistnienia normy prawnej w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego. Tak też instytucję uznania administracyjnego rozumie się w orzecznictwie. Od uznania administracyjnego należy natomiast odróżnić sferę pojęć niedookreślonych, które podlegają pełnej wykładni w procesie interpretacji prawa (v. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2003 r., sygn. akt K 43/2002, Lex Polonica nr 364051). Do takich niedookreślonych pojęć należy m.in. zawarte w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcie "szczególne okoliczności", stanowiące jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Zanim zatem organ dokona w ramach obowiązującego prawa wyboru optymalnego z punktu widzenia konkretnych okoliczności faktycznych rozwiązania (uznanie administracyjne), powinien dokonać wykładni pojęcia nieostrego, biorąc pod uwagę zarówno kontekst normatywny, w którym dane pojęcie funkcjonuje, jak i okoliczności stanu faktycznego sprawy rozstrzyganej na podstawie przepisu, który takie pojęcie zawiera. Sąd administracyjny jest zaś upoważniony i zobowiązany jednocześnie do oceny zgodności z prawem procesu wykładni i stosowania przez organ pojęć niedookreślonych (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt II SA 4203/01, Lex Polonica nr 364326).
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przyjmując, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu ojcu O., A. i K. W. podjęcie zatrudnienia w okresach: 2002-2003, 2004-2006, 2009¬2010, 2012-2014, 2014-2016, 2018- 2020, gdyż całkowita niezdolność do pracy u ojca dzieci powstała dopiero od dnia [...] stycznia 2020 r. co stwierdzono orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2021 r.
Podkreślić w tym miejscu należy, że za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym zdarzenie to bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby .
W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku.
Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie byłoby zatem możliwe tylko w przypadku wykazania, że ojciec skarżących przejawiał wolę podejmowania pracy i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. Tylko w takiej sytuacji, przy wypełnieniu pozostałych przesłanek z art.83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku byłoby zasadne.
Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.10.2017 r., sygn. akt. I OSK 2314/16 (wyrok opublikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej w Internecie na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Za "szczególną okoliczność", w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie można uznać samego faktu niestabilnej sytuacji na rynku pracy, zagrożenia bezrobociem, a w konsekwencji pracy nieobjętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W praktyce powodowałoby to obowiązek przyznawania wspomnianego świadczenia - nie w drodze wyjątku - jak stanowi o tym ustawa, a powszechnie. Bezrobocie tylko wtedy może być szczególną okolicznością skutkującą niespełnianiem przez konkretną osobę warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, gdy osoba ta wykaże, że jej przerwy w zatrudnieniu były spowodowane wyłącznie bezrobociem, a nie innymi okolicznościami.".
Małoletni skarżący w toku całego postępowania nie przedstawiła dowodów świadczących o zaistnieniu "szczególnej okoliczność", uzasadniającej bark możliwości podjęcia zatrudnienia przez ojca małoletniej w rozumieniu art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W tym miejscu należy wskazać, że co prawda to organ administracji prowadzi w sprawie postępowanie, jednak nie zwalnia to wnioskodawcy od przedstawiania dowodów na okoliczność zaistnienia określonych przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W polskim prawie administracyjnym istnieje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to nie może to jednak zdaniem Sądu prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w wyrok z dnia 19 listopada 2010 r. I OSK 1282/10 " W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem".
Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu ojca małoletniego skarżącego, w dacie wydania decyzji, nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które ojciec małoletnich nie miał wpływu. Na datę wydania decyzji nie było dowodów świadczących o tym ,że brak aktywności zawodowej ojca skarżącego powiązany z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy, która powstała dopiero [...] stycznia 2020 r.
W aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających podjęcie pracy zarobkowej. Kwestia jego choroby psychicznej podniesiona została dopiero na rozprawie w dniu [...] listopada 2021 r. tak więc nie była znana organowi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.
Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu ojca skarżącego , w dacie wydania decyzji, nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu, gdyż panujące bezrobocie , niestabilna sytuacja na rynku pracy , nie maja charakteru okoliczności szczególnych.
Za szczególna okoliczność, która uniemożliwiała wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych nie można uznać faktu przebywania ojca małoletnich w Zakładzie Karnym.
W orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Omawiana ocena musi być więc dokonywana przez pryzmat posiadanych dochodów, nie zaś subiektywnych potrzeb, co sprawia, że staje się ona najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 15 listopada 2012 r. o sygn. akt I OSK 2248/12; z dnia 19 maja 2011 r. o sygn. akt I OSK 292/11).
W niniejszej sprawie dochód na jednego członka rodziny wynosił ok.800 zł i był rzeczywiście niewystarczający, jednak do uzyskania renty w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek o których mowa w art. 83 ustawy emerytalnej , co w tej sprawie nie nastąpiło.
Mając powyższe na uwadze, nie sposób Prezesowi ZUS zarzucić niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Należy bowiem mieć na względzie, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek strony skarżącej. Zatem to strona powinna w toku postępowania administracyjnego przedstawić, albo przynajmniej wskazać, dowody na istnienie okoliczności stojących na przeszkodzie w uzyskaniu przez ubezpieczonego odpowiedniego okresu składkowego. Jeżeli przedstawicielka ustawowa skarżących wniosła o udzielenie świadczenia rentowego w drodze wyjątku, to miała obowiązek wskazać dowody świadczące, że zostały spełnione przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (tak: wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1135/14).
Organ nie naruszył w sprawie tej przepisów postępowania. Zgromadził pełny materiał dowodowy i należycie go ocenił. Nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8,art. 9, art. 10, art. 75, art. 76, art. 77, art. 78, art. 80, art. 81 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, z powodu których organ wniosku uwzględnić nie mógł.
Sąd nie stwierdził, aby organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Z tego względu brak było podstaw do uwzględnienia skargi.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło