II SA/Wa 589/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Joanna Kube, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] odmówił przyznania K. Z. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przywołał art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w powołanym przepisie prawa, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 52 lat życia, tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy K. Z. udokumentował jedynie 13 lat, 4 miesiące i 18 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 25 dni okresów składkowych. W latach 1993-1995, 2009-2023 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez K. Z. zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec K. Z. nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u niego ustalona dopiero od [...].08.2023 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie organ zauważył, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Prezes ZUS wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna K. Z. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje aby pozostawał on bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym w tym stanie faktycznym, Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Powyższe okoliczności miały wpływ na podjętą decyzję. K. Z. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] i przyznanie świadczenia z uwagi na spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z ostrożności wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Zarzucił naruszenie art. 7,11, 77,107 ust. 3 k.p.a., art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie wszystkich zawnioskowanych w odwołaniu dowodów z dokumentów, a w szczególności z akt sprawy zgromadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział B. zwłaszcza z dokumentacji medycznej skarżącego, przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego, na okoliczności wskazane w uzasadnieniu, przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczności wskazane w uzasadnieniu (H. Z. celem wykazania faktu, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi, wykazania z jakich przyczyn skarżący nie mógł uzyskiwać wynagrodzenia), zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Skarżący w uzasadnieniu wyjaśnił szczegółowo swoją sytuację zdrowotną, począwszy od roku 1996 r., kiedy to zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową. Podał, że do dnia dzisiejszego pozostaje pod kontrolą poradni onkologicznej. Skarżący wskazał m.in. w okresie od roku 1997/1998-2002/2003 skarżący otrzymywał rentę ZUS. Kiedy renta została odebrana wnioskodawca próbował podjąć pracę, jednakże z uwagi na bardzo silne bóle brzucha nie był w stanie kontynuować zatrudnienia. W latach 2003-2004 u wnioskodawcy pojawiły się pierwsze problemy z sercem, w szpitalu zdiagnozowano dusznice bolesną. Początkowo wnioskodawca nie był świadomy co to za chorobowa chodził do lekarza pierwszego kontaktu który przepisywał leki na serce, ale to trwało ok 2-4 miesięcy). W kolejnym okresie wystąpiły nawracające stany depresyjne wywoływane przez bardzo złe samopoczuciem i bólami w ciele. W latach 2006-2008 skarżący kontynuował leczenie w poradni onkologicznej związane ze złym stanem fizycznym (bóle na całej klatce piersiowej ) po konsultacji z lekarzem stwierdzono wysyp guzków na piersiach. Strach i lęk przed kolejną diagnoza choroby nowotworowej spowodowały u wnioskodawcy nasilenie stanów depresyjnych. W roku 2009 wnioskodawca podjął pracę na umowę zlecenie przy roznoszeniu ulotek, którą wykonywał przez okres zaledwie 6 mc. Od 2010-2013 skarżący rozpoczął szkołę średnią aby móc podjąć pracę nie wymagającą wysiłku fizycznego. Od 2014 skarżący cierpi na stany depresyjne, powracające bóle w całym ciele, lęki, bóle brzucha, a także odczuwa strach przed pójściem do lekarza i kolejną diagnozą. Na przełomie roku 2016/2017skarżący został zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W czerwcu 2017 roku otrzymał propozycję pracy -była to ciężka praca fizyczna po 12 godzin dziennie. Wnioskodawca po rozmowie z pracodawcą doszedł do porozumienia, że jak będzie miał etat na 8 godzin to będzie do niego dzwonił. Niestety w urzędzie podał że skarżący odmówił propozycji pracy. Urzędnicy nie wzięli pod uwagę, że w tym samym czasie wnioskodawca ze względu na swój stan zdrowia nie był w stanie podjąć tak ciężkiej pracy. Skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie dokonał wszechstronnej całościowej analizy materiału dowodowego. Przede wszystkim, organ nie dokonał właściwej analizy dowodów przedstawionych przez stronę, w tym w szczególności dokumentacji medycznej, z której jednoznacznie wynika z jakich powodów skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia. Skarżący zgodził się, że wobec brzmienia art. 14 ust. 3 ustawy Prezes ZUS nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, niemniej jednak nie zwalnia to organu od zbadania, czy nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Tymczasem Prezes ZUS nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, jaki wpływ na brak zatrudnienia we wskazanych okresach miał stan zdrowia skarżącego. Nie odniósł się również w żaden sposób do tego, że skarżący ciężko choruje od dwudziestego roku życia, a wiec stosownie do art. 12 ust. 3 ustawy, w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Prezes ZUS nie wyjaśnił, czy skarżący w związku ze stanem zdrowia nie mógł znaleźć odpowiednie dla siebie zatrudnienie, biorąc pod uwagę, że z dokumentacji medycznej skarżącego jednoznacznie wynikają określone ograniczenia (wskazania) co do zatrudnienia. Skarżący wskazał, że nie otrzymuje żadnych świadczeń, zaś kwota którą dysponują małżonkowie nie wystarcza nawet na zaspokojenie ich wszystkich potrzeb. Prezes w żaden sposób w decyzji nie wykazał jaką kwotą dysponuje skarżący. Skarżący wskazał, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, zaś w konsekwencji brak jakichkolwiek środków finansowych uniemożliwia mu podjęcie leczenia, jak również poprawę jakości jego życia. Z informacji ogólnodostępnych jasno wynika, że korzystanie przez skarżącego z państwowej służby zdrowia w zakresie psychiatrii w żaden sposób nie poprawia jego stanu zdrowia jak również jest mało efektywnym sposobem leczenia. Uzyskanie przez skarżącego świadczenia bez wątpienia mogłoby poprawić jakość jak i efektywności jego leczenia oraz zapewnić mu godziwe warunki życia. Nie dostrzeżenie przez Prezesa ZUS wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu podjęcia zatrudnienia doprowadza w konsekwencji do braku możliwości poprawy jakości życia przez skarżącego, zwłaszcza że skarżący jest uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Skarżący w piśmie z dnia 29 maja 2023 r. podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych w skardze. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W sprawie tej nie wystąpiły istotne wątpliwości, o których mowa w powołanym przepisie, wymagające ustalenia w drodze uzupełniającego postępowania dowodowego. Nadto, Sąd nie przeprowadza uzupełniającego postępowania dowodowego z zeznań świadków. H. Z. pełnomocnik skarżącego, reprezentująca skarżącego, miała możliwość i wypowiedziała się na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w przedmiocie stanu zdrowia i sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślenia wymaga przy tym, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi, albowiem nie zostały spełnione dwie z wymaganych przesłanek, tj. nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu nabycie uprawnień w trybie zwykłym oraz przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu prawidłowa, a tym samym ocena materiału dowodowego dokonana przez organ nie była dowolna i uwzględniała okoliczności mające w tej sprawie znaczenie. Organ nie naruszył przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie w pełni odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., albowiem organ stwierdzając, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania , nie wskazał wysokości tego dochodu. Jednakże, powyższe uchybienie nie ma wpływu na wynik sprawy, albowiem organ ustalił w toku postępowania administracyjnego (karta 50, 39 akt administracyjnych), że skarżący mieszka z żoną H. Z., która uzyskuje dochód w kwocie brutto 5350 zł, a dochód na jednego członka rodziny wynosi 2675 zł. Jak wskazano już wyżej, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie niniejszej organ prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły wnioskodawcy wypracowanie uprawnień w trybie zwykłym. Odnosząc się do przesłanki szczególnych okoliczności, wskazania wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00, niepublikowany), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2987/19 wskazano, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788). Podkreślenia wymaga też, że wprawdzie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1196/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, ocena zasadności wniosku o świadczenie w drodze wyjątku nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości okresów ubezpieczenia, gdyż świadczenie to może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1046/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej należy oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (vide Ł. Prasołek [w:] Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz pod red. B. Gudowskiej i K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08). Skarżący na przestrzeni 52 lat życia, tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował jedynie 13 lat, 4 miesiące i 18 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 25 dni okresów składkowych. Odnotowano liczne przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W sprawie tej jest bezsporne, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od [...] sierpnia 2023 r., zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2023 r., a od [...] października 2017 r. był osobą częściowo niezdolną do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2023 r. karta 26, 21, 20). Nie może w świetle powyższego budzić wątpliwości, że to nie stan zdrowia do dnia 28 października 2017 r. był przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Częściowa niezdolność do pracy mogła ograniczać wykonywanie zatrudnienia, ale nie uniemożliwiała go całkowicie. [...]Z akt administracyjnych wynika, że skarżący do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy (w wieku 52 lat) udokumentował jedynie 13 lat, 4 miesiące i 18 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, o czym była już mowa wyżej, to nie budzi wątpliwości, że ustawodawca przewidział możliwość jego przyznania osobom, które na przestrzeni całego życia wykazywały aktywność zawodową, a jedynie na skutek okoliczności niemożliwych do przezwyciężenia nie były w stanie wypracować świadczenia w trybie zwykłym (v. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 764/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt administracyjnych wynika, że skarżący od 1993 r. wielokrotnie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w PUP, m.in. od 28 grudnia 1993 do 10 maja 1995 r., od 6 marca 2001 r. do 13 marca 2001 r., od 14 marca 2002 r. do 3 lipca 2002 r., od 11 maja 2004 r. do 9 sierpnia 2004 r., od 12 maja 2005 r. do 2 kwietnia 2006 r., czy od 23 lutego 2016 r. do 24 lipca 2017 r., co przeczy twierdzeniom, że to stan zdrowia skarżącego od 1996 r. był przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym, albowiem tylko osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia może być zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Z akt sprawy nie wynika i skarżący także nie twierdził i nie wykazał, aby w okresie zarejestrowania w PUP, jako osoba bezrobotna, samodzielnie poszukiwał pracy, a pracodawcy odmawiali jego zatrudnienia. Nadto, w skardze sam skarżący wskazał, że jeden z pracodawców, do którego zgłosił się w ramach propozycji przedstawionej przez UP, "w urzędzie podał, że skarżący odmówił propozycji pracy". Nie zostało udokumentowane, że wnioskodawca poszukiwał pracy i nie mógł jej znaleźć z przyczyn obiektywnych i nie do przezwyciężenia (v. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 2399/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynika, aby przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawcy, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W skardze wskazano, że skarżący od 2014 r. cierpi na stany depresyjne i odczuwa strach przed pójściem do lekarza. Powyższe było też podnoszone we wniosku do Prezesa ZUS o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący nie przedstawił jednakże w toku postępowania administracyjnego żadnych dodatkowych dokumentów, które pozwalałyby organowi na przyjęcie, że mogły istnieć obiektywne i niezależne od woli wnioskodawcy okoliczności, które uniemożliwiały wykonywanie zatrudnienia, czy innej działalności objętej ubezpieczeniami. Zaznaczyć należy, że postępowanie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest postępowaniem prowadzonym na wniosek strony. Ustawowy obowiązek podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że strona zwolniona jest ze współdziałania z organem w ustaleniu faktów i przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie. W sprawach z zakresu świadczeń w drodze wyjątku inicjatywa dowodowa należy do strony, jeśli jej zdaniem istnieją dowody potwierdzające okoliczności przez nią wskazywane, a nie wynikają one z dokumentów zgromadzonych z urzędu przez organ. Organowi nie można zarzucić naruszenia prawa procesowego. Strona była wzywana w toku postępowania do złożenia dodatkowych dokumentów (wzywana z 6 czerwca 2023 r. w sprawie wniosku o rentę w drodze wyjątku) i choć nie dotyczyło to wezwanie dokumentacji medycznej na potwierdzenie okoliczności wskazywanych we wniosku, stronie wiadome było, że dodatkowe dokumenty może przedkładać. Takie dokumenty w postępowaniu administracyjnym nie zostały złożone. Strona nie zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie, przedłożone w postępowaniu sądowym dokumenty medyczne dotyczą roku 2023, 2024, 2017 i 2018. Dokumentacja, którą można byłoby ewentualnie odnosić do wspomnianych w skardze stanów depresyjnych pochodzi z 2023 i 2024 r. i nie pozwala przyjąć, że to stan zdrowia był przyczyną niewypracowania świadczenia w drodze wyjątku w okresie, gdy skarżący był zdolny do pracy. Nadto, podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9. października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). W tej sprawie zatem, orzeczenie lekarza orzecznika było dla organu wiążące. Kwestia otrzymywania renty od 21 września 1997 r. do 17 października 1997 r. i od 2 grudnia 1998 r. do 28 lutego 2001 r. nie wpływa na wynik sprawy. Nadto, w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Jak wskazano już wyżej, organ stwierdzając powyższe w decyzji, nie wskazał kwoty dochodu na jedną osobę w rodzinie, jednakże jest bezsporne, albowiem wynika z akt administracyjnych, że ustalenie w tym zakresie zostało przez organ dokonane. Z karty 50 i 39 akt administracyjnych wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną H. Z., która uzyskuje dochód w kwocie brutto 5350 zł, a zatem dochód na jednego członka rodziny wynosi 2675 zł. Średnie miesięczne wynagrodzenie na jedną osobę w rodzinie nie pozwala stwierdzić, że skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania", zatem zachodziła konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. W judykaturze wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym metodą wyjaśnienia tego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym (v. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, wyrok NSA z 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, wyrok z 7 października 2021 r., sygn. I OSK 4478/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Za uzasadnione należy uznać twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi tu o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą odbiegać od potrzeb wnioskodawcy w szerszym znaczeniu. Ponadto przedstawione wyżej odniesienie się do kwoty najniższego świadczenia wydaje się stanowić obiektywny, jednakowy dla wszystkich wnioskodawców, miernik spełnienia przesłanki ustawowej (v. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 7684, orzeczenia.nsa.gov.pl). Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury, nie można przyjąć, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, nawet w sytuacji, gdy sam skarżący żadnych dochodów nie osiąga. Wynikający z akt postępowania administracyjnego, ustalony przez organ dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 2675 zł. zł brutto miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, które od 1 marca 2024 r. wynosi 1780,96 zł brutto. Powoływane w skardze kwestie wysokości opłat za leki i wizyty lekarskie nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Potrzeby skarżącego, o których mowa w skardze, choć zrozumiałe, nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia. W przypadku odnalezienia przez stronę dodatkowej dokumentacji medycznej skarżącego w tym dotyczącej ewentualnego leczenia skarżącego w okresie sprzed orzeczonej częściowej niezdolności do pracy, strona może wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i poddać kwestię niezdolności do pracy ponownej ocenie lekarza orzecznika ZUS. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.