III SA/Wa 1622/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 czerwca 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1622/16 w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatkach postanawia odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 czerwca 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1622/16. Skarżąca W.M. pismem z 10 września 2017r. wystąpiła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1622/16. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że do uchybienia terminu doszło na skutek uchybienia pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Skarżąca w dniu 28 czerwca 2017r. poprosiła pełnomocnika o złożenie w jej imieniu wniosku o uzasadnienie wyroku, z uwagi na fakt, iż Skarżąca się z nim nie zgadzała i chciała poznać jego uzasadnienie oraz złożyć od tego wyroku skargę kasacyjną. W dniu 3 lipca 2017r. pełnomocnik poinformował Skarżącą drogą wiadomości e-mail, że wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia został złożony. W związku z faktem, że przez długi czas uzasadnienie wyroku nie było Skarżącej przesyłane, Skarżąca udała się do czytelni akt w dniu 5 września 2017r. i dowiedziała się, że wniosek o uzasadnienie wyroku wbrew ww. wiadomości od pełnomocnika nie został złożony. Do wniosku Skarżąca załączyła oświadczenie pełnomocnika z 10 września 2017r. Pełnomocnik wskazał w nim, że w dniu 3 lipca 2017r. został przygotowany wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Przekazano go do wysłania, a jego odpis złożono do akt sprawy w kancelarii. Pełnomocnik podkreślił, że pomimo poszukiwania potwierdzenia złożenia ww. wniosku nie udało się go odnaleźć, w związku z czym wskazał, że z niewiadomych przyczyn kancelaria nie wysłała tego dokumentu do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z treści art. 86 § 1 i 2 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wynika, iż aby Sąd przywrócił termin niezbędnym jest spełnienie kumulatywnie 4 przesłanek, a mianowicie: 1) przywrócenie terminu możliwe jest jedynie na wniosek strony - art. 86 § 1 zd. 1 i art. 87 § 1; 2) pismo z wnioskiem należy złożyć w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu - art. 87 § 1; 3) w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu - art. 87 § 2; 4) wraz z wnioskiem należy dokonać czynności, której niedokonano w terminie - art. 87 § 4. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przywrócenie terminu, m.in. do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową, przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 P.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony w takiej sytuacji. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu orzekającego w sprawie. Sąd może zatem uwzględnić wszystkie okoliczności, jakie uzna za istotne. Jednocześnie - zgodnie z poglądami doktryny "kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (B. Adamiak. J. Borkowski. R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, UNIMEX Oficyna Wydawnicza, wyd. 1). O braku winy można mówić zatem tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, brak winy w uchybieniu terminu zaistnieje co do zasady wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując - własnym bądź innych - zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 1998r. w sprawie o sygn. akt IV SA 1153/96, a także wyrok NSA z 30 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 463/12 dostępny na stronie internetowej: http://orzecznia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zaliczyć można zatem na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza natomiast możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Tak więc, warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej, jest zatem uprawdopodobnienie, że mimo całej staranności nie mogła ona dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne (zewnętrzne) oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej (vide wyrok NSA z 13 października 1999r., sygn. akt IV SA 1656/97, niepubl.). Z powyższego wynika więc, że Sąd może uwzględnić wniosek strony o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej jedynie wtedy, gdy ustalone zostanie, iż uchybienie to nastąpiło bez winy strony. W razie natomiast ustalenia przez sąd, że okoliczności uchybienia świadczą o zachowaniu się strony noszącym znamiona winy - w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, Sąd nie może przywrócić uchybionego terminu. Jako regułę przyjmuje się również, że skutki działania innych osób za stronę, a więc osób którymi się posługuje, ją obciążają, zatem wadliwe dokonanie przez nich czynności nie wyłącza winy strony, także wówczas gdy reprezentuje ją fachowy pełnomocnik (m.in. postanowienie NSA z 26 czerwca 2015r., sygn. akt II OZ 609/15, CBOSA). Działania pełnomocnika, bądź jego zaniechania obciążają w każdym przypadku jego mocodawcę. W przypadku, gdy strony są reprezentowane przez pełnomocnika, to przy ustalaniu ich winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Podkreślić należy, iż na profesjonalnym pełnomocniku jakim jest m.in. adwokat, ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Dodatkowo, pełnomocnik profesjonalny podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (por. postanowienia NSA z: 11 marca 2009r. I OZ 198/09, z 3 marca 2009r. I OZ 155/09 i z 9 maja 2006r. II OZ 468/06; CBOSA). W konsekwencji w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika, bez względu na to, czy przy dokonywaniu danej czynności pełnomocnik posłużył się osobami trzecimi (takimi jak pracownicy swojej kancelarii), które walorów profesjonalizmu nie spełniają. Sąd, przekładając powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, uznał, że ani Skarżąca ani jej pełnomocnik nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Przyczyną, z powodu której nie dochowano terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia było bowiem uchybienie pełnomocnika, który takiego wniosku nie złożył w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku, pomimo że nie zaistniała żadna obiektywna okoliczność uniemożliwiająca złożenie wniosku w terminie. Jak wynika bowiem z akt sprawy Skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Wyrok w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1622/16 został ogłoszony po zamknięciu rozprawy w dniu 28 czerwca 2017r. (na której obecna była zarówno Skarżąca jak i jej pełnomocnik), a zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia tego wyroku upływał w dniu 5 lipca 2017r. (środa). W terminie tym ani Skarżąca ani jej pełnomocnik nie złożyli wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia powyższego wyroku. Tym samym uchybienie przez Skarżącą terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest bezsporne. Skarżąca wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku podniosła jedynie, że do uchybienia terminu doszło w wyniku uchybienia pełnomocnika ustawionego z urzędu, którego poprosiła o złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik poinformował ją w dniu 3 lipca 2017r. o złożeniu takiego wniosku, który jednakże nie został złożony. Natomiast pełnomocnik wskazał tylko, że wniosek o uzasadnienie wyroku został sporządzony, jednakże z niewiadomych przyczyn kancelaria nie wysłała tego dokumentu do Sądu. W ocenie Sądu wskazany więc przez Skarżącą i jej pełnomocnika powód uchybienia terminowi do wniesienia skargi z całą pewnością nie uzasadnia przyjęcia, że miał miejsce brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, lecz wręcz przeciwnie - świadczy o co najmniej lekkim niedbalstwie pełnomocnika Skarżącej. Kancelaria zajmująca się świadczeniem usług prawniczych powinna tak zorganizować pracę przy odbiorze i wysyłaniu korespondencji oraz nadzór nad tymi czynnościami, aby korespondencja była odbierana i wysyłana właściwie, w sytuacji w której nie mają miejsca nadzwyczajne okoliczności. Profesjonalny pełnomocnik nie może bowiem oczekiwać, że brak staranności i nadzoru na korespondencją będzie rekompensowany przez Sąd, przez przywrócenie terminu do dokonania zaniedbanych czynności. Podkreślenia wymaga, że powierzenie przez pełnomocnika strony odbioru i wysyłania przesyłek pracownikom zatrudnionym w kancelarii powoduje, iż niewywiązanie się przez tych pracowników z tych obowiązków w sposób prawidłowy, bez wyraźnych przeszkód obiektywnych, obciąża również osobę zlecającą czynności tym pracownikom, czyli pełnomocnika. Ujmując zaś zagadnienie szerzej - skutki zaniedbania pracownika obciążają również pracodawcę – pełnomocnika Skarżącej (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 24 stycznia 2006r. I SA/Sz 431/05, CBOSA). Natomiast ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego go ze Skarżącą, nie zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu (por. postanowienia NSA z 2 września 2014r., II Oz 811/14 oraz II OZ 813/14, CBOSA). Reasumując Sąd stwierdza, że nie zostały spełnione ustawowe warunki przywrócenia terminu. Wprawdzie Skarżąca dochowała 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jednakże podniesiona w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu przyczyna jego uchybienia – w okolicznościach analizowanej sprawy nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane żadną przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Tym samym, w ocenie Sądu uznać należało, że Skarżąca nie wskazała okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Niedochowanie przez adwokata ciążącego na nim obowiązku należytego dbania o interesy jego mandanta, powoduje, iż mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika (por. postanowienia NSA: z 11 lipca 2011r. I FSK 924/11, z 18 października 2007r. I FZ 421/07; z 11 marca 2009r. I OZ 198/09; z 23 lipca 2009r. I OZ 737/09; z 29 września 2009r., II OZ 800/09; z 23 października 2009r. II OZ 911/09, CBOSA). Ponadto pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002r., sygn. akt I SA/Gd 1676/99). Odnosząc się na koniec do powołanego przez Skarżącą orzecznictwa SN, Sąd wskazuje, że w pierwszej kolejności obowiązany jest do uwzględnienia powołanego powyżej orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako dotyczącego bezpośrednio przepisów proceduralnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. W konkluzji – uwzględniając zatem całokształt przedstawionych przez Skarżącą okoliczności i mając na uwadze okoliczność, że zaniedbania pełnomocnika obciążają jego mocodawcę – Skarżącą, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.