III SA/Wa 1744/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko, sędzia WSA Dariusz Zalewski, Protokolant p. o. referenta stażysty Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia I-IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. oddala skargę Pismem z dnia 15 stycznia 2015 r. Skarżący - M. K. - wystąpił do Burmistrza K. z wnioskiem o umorzenie podatku od nieruchomości za 2014 r. z uwagi na trudną sytuację finansową i utrzymywanie się z zasiłków MOPS. Skarżący poinformował, że nie ma pracy zarobkowej. Jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Burmistrz K. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. odmówił Skarżącemu umorzenia I-IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. z uwagi na brak przesłanek do zastosowania przedmiotowej ulgi. Skarżący pismem z dnia 9 marca 2015 r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wyjaśnił, że nie podejmuje pracy, ponieważ przy jego schorzeniu lekarze zabronili mu wykonywania pracy fizycznej oraz pracy w pozycji siedzącej. Budynek, w którym mieszka, jest w stanie surowym - wykończone jest tylko jedno mieszkanie. Samochody są stare, uszkodzone. Samochód ciężarowy jest wyrejestrowany. Komornik uznał, że samochody nie przedstawiają żadnej wartości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na treść art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.) – dalej "O.p." a także odniósł się pojęć "interesu publicznego" oraz "ważnego interesu podatnika". Następnie wyjaśnił, że z materiału dowodowego wynika, że podatnik jest właścicielem nieruchomości o pow. 550 m², której nie ujawnił w Oświadczeniu z dnia 5 lutego 2015 r. o sytuacji finansowej /.../, budynku mieszkalnego oraz czterech samochodów: [...] - rok 1989, [...] - rok 1994, [...] - rok 1997 i [...] -rok 2001. Zobowiązany jest do uiszczania podatku od nieruchomości, który za rok 2014 r. wyniósł 116 zł. Ponadto materiał dowodowy wskazuje, że organ podatkowy uwzględniając trudną sytuację strony umarzał Skarżącemu zaległości podatkowe, tj. zaległość w podatku od nieruchomości za rok 2013 oraz zaległość w podatku od środków transportowych w roku 2011. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że sytuacja materialna i zdrowotna Skarżącego jest trudna, jednak mimo to należy podtrzymać stanowisko organu podatkowego pierwszej instancji, który uznał że nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 pkt O.p., uzasadniające przyznanie kolejnych ulg w spłacie zaległego podatku. Przedłożone przez stronę argumenty: niepełnosprawność, która datuje się od 2013 r., i bezrobocie nie mają cech przesłanek szczególnych. Na podkreślenie zasługuje, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności w pozycji "Wskazania odpowiedniego zatrudnienia" podano otwarty rynek pracy. Tak więc mimo niepełnosprawności, wbrew twierdzeniu podatnika, nie występuje ograniczenie do podjęcia zatrudnienia. Organ pierwszej instancji wyjaśnił również, że w celu poprawienia sytuacji finansowej zaproponowano Skarżącemu zatrudnienie przy pracach interwencyjnych, jednak Skarżący z propozycji tej nie skorzystał. Poza tym, sytuacja podatnika nie powstała w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie przez niego wniosku, a podnoszone argumenty dotyczące trudności finansowych i zdrowotnych były już podstawą ulg w spłacie zaległych podatków za rok 2011 /podatek od środków transportowych/ i 2013 /podatek od nieruchomości/. Organ podatkowy podkreślił, że za przyznaniem ulgi przemawiać mogą jedynie przypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie mógł mieć wpływu. Natomiast argumenty powołane przez Skarżącego nie należą do tej kategorii zdarzeń. To na podatniku ciąży obowiązek podejmowania takich działań, aby mógł regulować ciążące na nim zobowiązania podatkowe. Pismem z dnia 26 maja 2015 r. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję podnosząc, że "niedopuszczalne jest wymaganie zapłaty podatku, od osób które utrzymują się z zasiłków pomocy społecznej w niskich kwotach". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, w całości podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 717 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno-prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 20 lipca 2005r., I FSK 68/05, LEX nr 172990). Granice sprawy wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia w zaskarżonej ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wyrok NSA z dnia 2 listopada 2005r., I FSK 264/05, LEX nr 187951). Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego. Znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a Sąd przyjął je za podstawę dalszych rozważań. Przedmiotem zaskarżenia w badanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lutego 2015 r. odmawiającą Skarżącemu umorzenia I-IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. z uwagi na brak przesłanek do zastosowania przedmiotowej ulgi. Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg podatkowych, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie podatków. Wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. Pamiętać należy, że decyzję w przedmiocie zastosowania jednej z ulg wymienionych w 67a § 1 O.p. organy podatkowe podejmują w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia zaległości podatkowej, w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w przywołanym przepisie (ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego). Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym. W sprawach dotyczących umorzenia zaległości podatkowych rola sądu administracyjnego ogranicza się do badania prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego, wyciągniętych na tej podstawie wniosków oraz ich uzasadnienia. W przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, do których należą decyzje wydawane w oparciu o art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, Sąd nie może bowiem ingerować w rozstrzygnięcie, jeżeli tylko organ dopełnił wymogów prawa procesowego i w sposób logiczny i przekonywujący uzasadnił swoje stanowisko (por. wyroki NSA z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1098/09; z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 425/10; z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 1026/10; z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1489/10; z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1717/10; z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1842/10; CBOSA). Oceniając wydane w tej sprawie decyzje organów podatkowych obu instancji, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, uzasadniającego wyeliminowanie kontrolowanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Konstrukcja art. 67a § 1 O.p. opiera się na niedookreślonych pojęciach – ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego – których wystąpienie uprawnia organ podatkowy do przyznania ulgi podatkowej. Z racji tej nie istnieje określony katalog sytuacji, które z góry mogłyby zostać zakwalifikowane jako ważny interes podatnika, czy też interes publiczny. To okoliczności konkretnej sprawy pozwalają na stwierdzenie, czy występują powody, dla których z punktu widzenia wskazanych przesłanek uzasadnione jest zastosowanie ulgi w spłacie zaległości podatkowej, o której mowa w rozdziale 7a O.p. Z orzecznictwa sądów administracyjnych, jak i wypowiedzi doktryny prawa wynika, że ważny interes podatnika nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi strony. O przesłance ważnego interesu dłużnika mówić można w razie znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym (np. powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe), uniemożliwiające uregulowanie zaległości przez podatnika, przy równoczesnym uwzględnieniu normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Przesłanki ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych. Warto tu przytoczyć pogląd (aprobowany przez Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę) wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2010r., sygn. akt I FSK 31/08 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji rodzinnej, finansowej, majątkowej i zdrowotnej podatnika. Z kolei interes publiczny utożsamiany jest z taką dyrektywą postępowania, która nakazuje mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. (zob. wyroki NSA: z dnia 22 kwietnia 1999r. SA/Sz 850/98 i z dnia 10 marca 2009r. I FSK 31/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; Komentarz do art. 22 Ordynacji podatkowej [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2011, wyd. IV). Efektem takiej regulacji jest obowiązek uwzględniania zobiektywizowanych kryteriów, zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, a nie subiektywnymi odczuciami podatnika. Powyższe wymaga od organu szczególnej wnikliwości w rozważeniu, czy ważny interes podatnika lub interes publiczny przemawiają za umorzeniem zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę. Ważenie interesu publicznego i ważnego interesu podatnika powinno również brać pod uwagę względy słuszności. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym uzasadnienie decyzji, które ma w przekonujący sposób odzwierciedlać stanowisko organu w zakresie odmowy zastosowania wnioskowanej ulgi w całości lub w części. Organ ma obowiązek wskazać konkretne okoliczności, które uzasadniają bądź nie uzasadniają potraktowanie podatnika w sposób szczególny na tle innych podatników wykonujących swoje zobowiązania wobec Państwa należycie. W innym przypadku organ naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego. Ponadto wskazać należy, że dokonując oceny istnienia przesłanek, o których mowa w art. 67a O.p., organ winien mieć na względzie całokształt okoliczności danej sprawy. Przekładając powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, zdaniem Sądu, organ I instancji zebrał materiał dowodowy w należytym zakresie i dokonał właściwej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej. Trudna sytuacja finansowa Skarżącego nie została zakwestionowana. Okoliczność ta nie stanowi jednakże wystarczającej przesłanki zastosowania art. 67a § 1 O.p. W decyzji organu I instancji wskazano, że Skarżący korzystał z umorzenia podatku od nieruchomości za rok 2013 oraz podatku od środków transportowych w roku 2011. Podniesiono również, że w okresie tym zaproponowano Skarżącemu pracę w ramach prac interwencyjnych w tut. Urzędzie, ale Skarżący nie skorzystał z tej propozycji. Zdaniem organu, w takiej sytuacji nie zachodzą przesłanki określone w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Organ II instancji analizując powyższe okoliczności podniósł również, że pomimo niepełnosprawności nie istnieją ograniczenia do podjęcia zatrudnienia, na istnienie których powoływał się Skarżący. Mówiąc inaczej, Skarżący w pewnym stopniu jest odpowiedzialny za swoją trudną sytuację finansową – jego sytuacja finansowa byłaby lepsza, gdyby skorzystał on z realnie istniejących możliwości zarobkowania. W ocenie Sądu należy zaakceptować stanowisko organów podatkowych, że za przyznaniem ulgi na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. mogą przemawiać jedynie takie okoliczności, na powstanie których podatnik nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu postępowania podatnika. Na podatniku ciąży powinność prowadzenia swoich spraw w taki sposób, aby mógł on regulować ciążące na nim zobowiązania podatkowe. Skoro Skarżący nie wykorzystał wszystkich możliwości w tym zakresie, to nie stanowi naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. odmowa umorzenia zaległości podatkowych. Przeciwnie, umorzenie zaległości podatkowych byłoby rozstrzygnięciem niesłusznym i niesprawiedliwym oraz naruszającym zasadę równości, bowiem prowadziłoby do swoistego premiowania tych podatników, którzy swoim postępowaniem przyczyniają się do ograniczenia lub wykluczenia możliwości płacenia przez siebie podatków – w stosunku do podatników rzetelnie płacących podatki. Za umorzeniem zaległości podatkowych nie może przemawiać fakt uprzedniego korzystania z takiej pomocy ze strony Państwa. Regulacja zawarta w omawianym przepisie ma bowiem charakter wyjątkowy i nie można z uzyskania ulgi podatkowej czynić normy. Również i fakt zwolnienia z kosztów sądowych nie może przemawiać za zasadnością rozpatrywanej skargi. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki zwolnienia z kosztów sądowych są zatem odmienne od przesłanek przyznania ulgi z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., ponieważ sam fakt życia w ubóstwie stanowi wystarczającą przesłankę zwolnienia z kosztów sądowych, co z kolei nie jest wystarczającą przesłanką umorzenia zaległości podatkowej. Konkludując, w sprawie został zebrał materiał dowodowy niezbędny dla podjęcia rozstrzygnięcia. Organy podatkowe obu instancji rozpatrzyły go wnikliwie. Dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie narusza przepisu art. 191 O.p. Dokonane przez organy ustalenia i oceny, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w kontekście normy art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, dają podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. , jak również utrzymana nią w mocy decyzja Burmistrza K. , nie naruszają prawa. Samo zaś niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa oraz że zaskarżone rozstrzygnięcie narusza prawo. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a, orzekł, jak w sentencji wyroku.