III SA/Wa 1973/16

14/09/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 14/09/2016 r. po rozpoznaniu wniosku L. Sp. z o.o.w W. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/12/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2013 r. p o s t a n a w i a Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie od spółki L. Sp. z o.o (dalej także jako "Skarżąca")– jest wpis od skarg w kwocie niespełna 17 tys. i w kwocie niespełna 12 tys zł w obu sprawach (III SA/Wa 1951/16 oraz III SA/Wa 1973/16). Spór w sprawach dotyczy tego, czy Skarżąca brała udział w procederze polegającym na wprowadzaniu do obrotu faktur VAT nieodzwierciedlających rzeczywistych transakcji i prawa do odliczania podatku naliczonego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane – gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca, pismem z 21/5/2016 r. (formularz PPPr), złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do wniosku załączyła dokumenty finansowe (bilans, rachunek zysku i strat, zeznania podatkowe, wyciągi z rachunku bankowego). W wykonaniu zarządzeń referendarza sądowego Skarżąca poinformowała o tym, ze w 2016 r nie wystawiła żadnej faktury. Wskazała, że rozrachunki Spółki nie zostały w żadnym zakresie od 31 grudnia 2015 r. do chwili obecnej uregulowane. Spółka (dokładniej – Prezes Zarządu) pokrywa tylko opłaty za prowadzenie rachunku bankowego oraz za siedzibę – i to w biurze wirtualnym. Nie zatrudnia pracowników, również Prezes nie pobiera wynagrodzenia. W wyniku problemów z US nie może "dokończyć podjętych starań o zamkniecie transakcji, które pozwolą na odzyskanie płynności finansowej". Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania. Skarżąca przekazała "rozrachunki na dzień 2015-12-31", rachunek zysków i strat, zeznania podatkowe. Nadto w uzupełnionym formularzu PPR, zwracając się o zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie radcy prawnego, poinformowała o tym, że działalność organów podatkowych uniemożliwiła jej generowanie (planowanego) zysku (od 2015 r.). Stratę bilansową oznaczyła na kwotę ok 20 mln zł, kapitał zakładowy na kwotę [...] zł, ujemne kapitały na kwotę – 13869042,79 zł. W piśmie z 5 września Spółka poinformowała o tym, że bieżące (niewielkie) wydatki pokrywa Prezes Spółki i że z uwagi na siedzibę wspólnika (za granicą) niemożliwe jest nadesłanie wyciągów z jego rachunków bankowych. Z uwagi na realizacje zasady domniemania rzetelności działań podatnika referendarz sądowy nie podziela – na potrzeby postępowania o prawo pomocy – poglądów organów podatkowych o fikcyjności obrotu gospodarczego. Dlatego też przyjmuje wielkość przychodu uzyskiwanego w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości wynikającej przedłożonych dokumentów rachunkowych (np. z rachunku zysków i strat- 3227000,- zł przychodu na 31.12.2014 r.). Uznaje też – za rzeczywiście dokonany – obrót dokumentowany fakturami VAT wymienionymi w zaskarżonych decyzjach - i to pomimo tego, że zdaniem organów podatkowych, kontrahenci (Skarżąca) nie prowadziła rzeczywistej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy uwzględnia nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też następujące kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, także w procesie likwidacji; - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy; - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością; - strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu; - jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę; - łatwość generowania kosztów według polskiego systemu podatkowego powoduje, że bilansowe straty z działalności nie dają właściwego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; - spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; - strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na fakt, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu gospodarczego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to wprowadziłby stosowną regulację prawną. Takiej regulacji nie ma. Jest natomiast brak priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (Postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, CBOSA). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (Postanowienie z 28 marca 2014 r I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 I FZ 459/14, CBOSA). Referendarz sądowy wykazuje zarazem szacunek dla dorobku prawnego nie tylko sądów administracyjnych, ale też sądów w ogóle w zakresie zabezpieczenia przez spółkę środków na poczet kosztów postępowania wskutek podjęcia dodatkowych działań. Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Dlatego, zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) uzasadniającej zwolnienie spółki w całości od kosztów postępowania. Wskazania zarysowane powyżej referendarz sądowy miarkuje sądową oceną kondycji spółki, podjętą już po zaprzestaniu przez nią działalności gosp., sposobem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz rodzajem sporu podatkowego, jak też kolejnością pokrywania wydatków związanych ze sporem podatkowym. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w braku dochodów i majątku na poczet kosztów postępowania. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zadłużenie na kwotę 9773847,31 zł zł oraz brak możliwości wyegzekwowania dodatkowych środków od wspólników. Te okoliczności nie uległy zmianie. Zarazem referendarz sądowy zauważa, że przedmiotem sporu z organami podatkowymi jest domniemane organów podatkowych, że posiadane przez Skarżącą faktury, wystawione przez – lub na rzecz - jej kontrahentów nie dokumentują rzeczywistych transakcji. Transakcje te, jak wynika z wysokości wpisu od skargi, miały dużą wartość i zostały dokonane – jak wskazano w aktach administracyjnych – w 2013r. i w 2014 r. W okresie tym spółka prowadziła działalność gospodarcza w większym rozmiarze i dysponowała możliwością gromadzenia środków na poczet przyszłych sporów sądowych. W szczególności, Skarżąca ponosiła zadeklarowane wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – i to w ramach stałych relacji z wskazanymi w aktach partnerami. Tym samym należy uznać, że Skarżąca, miała możliwość zabezpieczenia z posiadanych wpływów finansowych środków na poczet kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sadowego, ze wskazanej kwoty przychodów za 2014 r., Spółka powinna zarezerwować środki na spory związane z jej działalnością gospodarczą, w szczególności na koszty sądowoadministracyjne, skoro to w styczniu tego roku (2014 r.) zostało w stosunku do niej wszczęte postępowanie o podatek VAT (postanowienie z [...]/1/2014 r. Nr [...]). Referendarz sądowy nie może ingerować w sposób prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę, podobnie jak Strona nie powinna obarczać instytucji publicznych skutkami obranej taktyki działalności gospodarczej: pokrywanie we wskazanym okresie innych wydatków i niezarezerwowanie środków na poczet kosztów sądowych, nie może zostać ocenione jako okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z zaufaniem do trafności tej decyzji referendarz sądowy stosuje do przypadku skarżącej standardy oceny wniosku o prawo pomocy wynikające z orzecznictwa NSA oraz ETPCz.. Jednolitość i transparentność postępowania w stosunku do podmiotów o zbliżonej sytuacji ekonomicznej i sytuacji prawnej jest wymogiem budowania zaufania do organów wymiaru sprawiedliwości (clara pacta claros faciunt amicos). Dlatego referendarz sądowy nie uwzględnia twierdzeń spółki z formularza PPPr i złożonych pism o niezdolności obecnie wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania. Skarżąca, pomimo wezwania, nie wyjaśniła czemu z wpływów posiadanych w większym rozmiarze nie wygospodarowała środków na poczet kosztów sporów sadowych, pomimo tego, że powinna z ponoszeniem takich kosztów - liczyć się. Prowadząc działalność gospodarczą taka, jaka wynika z akt sprawy i dysponując profesjonalną pomocą prawną spółka powinna uwzględniać konieczność ponoszenia kosztów postępowania warunkujących rozpoznanie skargi do Sądu, i to niezależnie już od obowiązku wynikającego z orzecznictwa – wykorzystania w procesie finansowania tego rodzaju sporów, także źródeł zewnętrznych. Referendarz sadowy jest zobowiązany podzielać pogląd, zgodnie z którym, dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). Również możliwość prowadzenia przeciwko Spółce postępowań egzekucyjnych nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Z tych powodów należało uznać, że brak jest również przesłanek do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 2, § 3, art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.