III SA/Wa 2246/16

19/09/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu19/09/2016 r. po rozpoznaniu wniosku T.Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. p o s t a n a w i a Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie T. Sp. z o.o. dalej jako "Skarżąca", na formularzu PPPr z 19/08/2016 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów; - podjął niezbędne, w jego ocenie, działania, by zdobyć fundusze; - wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] tys. zł; - na rachunku bankowym ma debet w wysokości [...] zł; - nie posiada żadnego majątku; Załączyła wyciągi z rachunku bankowego, CIT-8, skrócony bilans, rachunek zysków i strat (porównawczy). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 25/8/2016 r (m.in. o zestawienie faktur VAT za sześć miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gosp., zestawienie należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki – w tym wysokości i daty poniesienia kosztów obsługi prawnej i in.), spółka poinformowała o tym, że: - nie ma faktur za ostatnie sześć miesięcy; - wspólnik nie posiada rachunku bankowego; - posiada należności w kwocie 11783672,36 zł; - posiada zobowiązania w kwocie 1223108,54 zł oraz – względem organów podatkowych – nieco ponad 8,5 mln zł; - spółka za nic nie płaci; - nie zatrudnia pracowników i nie ponosi kosztów ich wynagrodzenia; - udziałowiec dofinansował spółkę kwotą niespełna czternastu tysięcy złotych; Spółka przedłożyła historię rachunku bankowego za okres 06-09/2016 r. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie o spółki – jest wpis od skargi w kwocie niespełna 60 tys., naliczony od wartości przedmiotu sprawy 5894155, - zł. Spór w sprawie dotyczy tego, czy posiadane przez Skarżącą faktury, wystawione przez i na rzecz podmiotów wymienionych w decyzji dokumentują rzeczywiste zdarzenia gospodarcze . Z uwagi na realizacje zasady domniemania rzetelności działań podatnika referendarz sądowy nie podziela – na potrzeby postępowania o prawo pomocy – poglądów organów podatkowych o fikcyjności obrotu gospodarczego. Dlatego też przyjmuje wielkość przychodu (14462181,- zł) uzyskiwanego w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości wynikającej przedłożonego rachunku zysków i strat za 2014 r. Uznaje też – za rzeczywiście dokonany – obrót dokumentowany fakturami VAT wymienionymi w zaskarżonej decyzji - i to pomimo tego, że zdaniem organów podatkowych, kontrahenci nie prowadzili rzeczywistej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy uwzględnia nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też następujące kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, także w procesie likwidacji; - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy; - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością; - strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu; - jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę; - łatwość generowania kosztów według polskiego systemu podatkowego powoduje, że bilansowe straty z działalności nie dają właściwego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; - spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; - strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na fakt, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu gospodarczego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to wprowadziłby stosowną regulację prawną. Takiej regulacji nie ma. Jest natomiast brak priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (Postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, CBOSA). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (Postanowienie z 28 marca 2014 r I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 I FZ 459/14, CBOSA). Referendarz sądowy wykazuje zarazem szacunek dla dorobku prawnego nie tylko sądów administracyjnych, ale też sądów w ogóle w zakresie zabezpieczenia przez spółkę środków na poczet kosztów postępowania wskutek podjęcia dodatkowych działań. Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Dlatego, zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) uzasadniającej zwolnienie spółki w całości od kosztów postępowania. "Prawdy" zarysowane powyżej referendarz sądowy miarkuje sądową oceną kondycji spółki, podjętą już po zaprzestaniu przez nią działalności gosp., sposobem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz rodzajem sporu podatkowego, jak też kolejnością pokrywania wydatków związanych ze sporem podatkowym. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w braku środków i majątku na poczet kosztów postępowania. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zadłużenie na kwotę 9776998,54 zł oraz brak możliwości wyegzekwowania dodatkowych środków od wspólników. Te okoliczności nie uległy zmianie. Zarazem referendarz sądowy zauważa, że przedmiotem sporu z organami podatkowymi jest domniemane organów podatkowych, że posiadane przez Skarżącą faktury, wystawione przez – lub na rzecz - jej kontrahentów nie dokumentują rzeczywistych transakcji. Transakcje te, jak wynika z wysokości wpisu od skargi, miały dużą wartość i zostały dokonane – jak wskazano w aktach administracyjnych – w 2013r. i w 2014 r. W okresie tym spółka prowadziła działalność gospodarcza w większym rozmiarze n a co wskazuje tak wartość przedmiotu zaskarżenia, jak wysokość obrotu wynikająca z akt administracyjnych i dysponowała większą możliwością akumulowania środków na poczet przyszłych sporów sądowych, których miała obowiązek przewidywania. Spółka ponosiła wydatki w większym rozmiarze i nic nie zwalniało jej od przeznaczania (zabezpieczania) środków na koszty związane bezpośrednio z realizacją warunku prowadzenia postępowania przed sądem. Na ponoszenie wydatków w ramach działalności w latach 2013 r. i 2014 r. wskazuje treść zakwestionowanej decyzji oraz z treści złożonych dokumentów finansowych (np. bilansu czy zeznań podatkowych). W szczególności, Skarżąca ponosiła zadeklarowane wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – i to w ramach stałych i bezpiecznych relacji z wskazanymi partnerami (P. sp. z o.o., G. sp. z o.o., P.. sp. z o.o.). Tym samym należy uznać, że Skarżąca, dysponując do tego, w ramach tej działalności gospodarczej, profesjonalną pomocą prawną była – i to w sposób kwalifikowany – zobowiązana do zabezpieczenia z posiadanych wpływów finansowych środków na poczet kosztów postępowania. Co więcej "stałość" powiązań gospodarczych zarysowana powyżej i "przewidywalność" transakcji ułatwiała Skarżącej podjęcie działań w tym zakresie. Referendarz sądowy nie znajduje odpowiedzi na pytanie, czemu, z kwoty ponad 16 mln zł przychodów za 2014 r., Spółka nie zdecydowała się na zarezerwowanie środków na spory związane z jej działalnością gospodarczą, w szczególności na koszty sądowoadministracyjne, skoro to w kwietniu tego (2014 r.) zostało w stosunku do niej wszczęte postępowanie o podatek VAT (postanowienie DUKS w R. z [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] . Referendarz sądowy nie może ingerować w taktykę prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę, jednak pokrywanie we wskazanym okresie innych wydatków i niezarezerwowanie środków na poczet koszt sądowych, nie może zostać ocenione jako okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Bez obaw, zatem o trafność decyzji referendarz sądowy stosuje do przypadku skarżącej standardy oceny wniosku o prawo pomocy wynikające z orzecznictwa NSA oraz ETPCz.. Jednolitość i transparentność postępowania w stosunku do podmiotów o zbliżonej sytuacji ekonomicznej i sytuacji prawnej jest wymogiem budowania zaufania do organów wymiaru sprawiedliwości (clara pacta claros faciunt amicos). Dlatego referendarz sądowy nie uwzględnia ogólnikowych a lakonicznych twierdzeń spółki z formularza PPPr i złożonych pism, że "wnioskodawca nie ma żadnych środków (...) nie posiada również żadnego majątku (...) podjął wszelkie niezbędne działania, by zgromadzić fundusze(...)"". Skarżąca, pomimo wezwania, nie wyjaśniła czemu z wpływów posiadanych w większym rozmiarze nie wygospodarowała środków na poczet kosztów sporów sadowych, pomimo tego, że powinna z ponoszeniem takich kosztów - liczyć się. Prowadząc działalność gospodarczą taka, jaka wynika z akt sprawy i dysponując profesjonalną pomocą prawną spółka powinna uwzględniać konieczność ponoszenia kosztów postępowania warunkujących rozpoznanie skargi do Sądu, i to niezależnie już od obowiązku wynikającego z orzecznictwa – wykorzystania w procesie finansowania tego rodzaju sporów, także źródeł zewnętrznych. Ugruntowany jest pogląd, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). Odnosząc się do kwestii możliwości prowadzenia przeciwko Spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.