III SA/Wa 2623/17

22/9/2017 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 22/9/2017 r. po rozpoznaniu wniosku T. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/5/2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. p o s t a n a w i a Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie T. Sp. z o.o.dalej jako "Skarżąca", działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, na formularzu PPPr z 30/6/2017 r, 6/9/2017 r, w piśmie z 8/8/2017 r oraz z 6/9/2017 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję dotyczącą ewidencjonowania faktur nie dokumentujących rzeczywistej działalności (faktury pozorne). W uzasadnieniu powołała się na to, że: - nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych; - organy nie uwzględniły wniosków o wstrzymanie wykonania; - nie ma majątku trwałego; Zadeklarowała załączenie bilansu (2017 r.), zestawienie obrotów i sald, rachunek zysków i strat na 31/8/2017 r, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie zapisów kont i in W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 26/82017 r (m.in. o zestawienie faktur VAT za sześć miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych, zestawienie należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki i in.), spółka poinformowała o tym, że: - czynsz lokalu wynosi 50 zł, koszt obsługi księgowej – 184,50 zł; - koszt pełnomocnika zależy od rodzaju i ilości podejmowanych przez niego czynności; - rachunki bankowe zostały zajęte; - nie zatrudnia pracowników, nie ma zewnętrznych źródeł finansowania; - w celu zabezpieczenia kosztów postępowania ograniczyła zakres prowadzonej działalności; Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi w sprawie 2577921,- zł, wpis od skargi – 25780 zł. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie o spółki – jest wpis od skargi w kwocie niespełna 26 tys. Jak wskazano, Spór w sprawie dotyczy tego, czy faktury, z których Skarżąca korzystała, dokumentują rzeczywiste zdarzenia gospodarcze. Z uwagi na realizację zasady domniemania rzetelności działań podatnika referendarz sądowy nie podziela – na potrzeby postępowania o prawo pomocy – poglądów organów podatkowych o swoistej "fikcyjności" obrotu gospodarczego. Dlatego też przyjmuje proporcjonalną do wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. 2577921 zł – wysokość obrotu i przychodu w okresie, którego dotyczył spór.. Uznaje też na potrzeby postępowania o prawo pomocy – za rzeczywiście dokonany – obrót dokumentowany fakturami VAT wymienionymi w zaskarżonej decyzji - i to pomimo tego, że zdaniem organów podatkowych, kontrahenci nie prowadzili rzeczywistej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy uwzględnia nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też następujące kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, także w procesie likwidacji; - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy; - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością; - strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu; - jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę; - łatwość generowania kosztów według polskiego systemu podatkowego powoduje, że bilansowe straty z działalności nie dają właściwego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; - spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; - strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na fakt, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu gospodarczego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to wprowadziłby stosowną regulację prawną. Takiej regulacji nie ma. Jest natomiast brak priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, CBOSA). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie z 28 marca 2014 r I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 I FZ 459/14, CBOSA). Referendarz sądowy wykazuje zarazem szacunek dla dorobku prawnego nie tylko sądów administracyjnych, ale też sądów w ogóle w zakresie zabezpieczenia przez spółkę środków na poczet kosztów postępowania wskutek podjęcia dodatkowych działań. Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14, program Lex). Urzędnik sądowy wskazuje, że postępowanie kontrolne i podatkowe trwa od sierpnia 2015 r. – od tej daty Skarżąca powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania. Co więcej, Skarżąca, jak wynika z nadesłanego rachunku zysków i strat na 31/8/2017r., w latach poprzedzających ponosiła koszty związane z działalnością gospodarczą, czego dowodem jest wysokość straty do przeniesienia na bieżący rok. Nie wykazała zarazem, jakie względy zadecydowały o tej kolejności poniesienia kosztów działalności, tj. z pominięciem niezbędnych kosztów związanych ze sporem i kontrolą, która już toczyła się: tym bardziej, że jak Skarżąca zadeklarowała na s. 1 pisma z 6/9/2017 r. (k. 36 akt sądowych), ponosi jednak inne koszty postępowania, tj. koszty działania radcy prawnego. Naganne jest również to, ze nie wskazała wysokości tych kosztów i precyzyjnie nie oznaczyła źródeł pochodzenia środków na ten cel. Dlatego, zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. uzasadniającej zwolnienie spółki od kosztów postępowania. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w braku środków i majątku na poczet kosztów postępowania. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zadłużenie oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Te okoliczności nie uległy zmianie i trwają. Przede wszystkim należy zauważyć, że wbrew poglądowi Skarżącej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 7.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 5.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Zbyteczne zatem – wobec dysponowania przez stronę profesjonalną pomocą prawną – jest rozwijanie tej myśli.. Zarazem referendarz sądowy zauważa, że przedmiotem sporu z organami podatkowymi jest domniemane organów podatkowych, że posiadane przez Skarżącą faktury, wystawione przez – lub na rzecz - jej kontrahentów nie dokumentują rzeczywistych transakcji. Transakcje te, jak wynika z akt sprawy, miały dużą wartość i zostały dokonane – jak wskazano w aktach administracyjnych – w 2013 r. W okresie tym spółka prowadziła działalność gospodarczą w większym rozmiarze na co wskazuje tak wartość przedmiotu zaskarżenia, jak wysokość obrotu wynikająca z akt administracyjnych i dysponowała większą możliwością akumulowania środków na poczet przyszłych sporów sądowych, których miała obowiązek przewidywania. Spółka ponosiła wydatki w większym rozmiarze i nic nie zwalniało jej od przeznaczania (zabezpieczania) środków na koszty związane bezpośrednio z realizacją warunku prowadzenia postępowania przed sądem. Na ponoszenie wydatków w ramach działalności w latach 2013 r. i 2014 r. wskazuje treść zakwestionowanej decyzji oraz złożone dokumenty finansowe. Tym samym należy uznać, że Skarżąca, dysponując do tego, w ramach tej działalności gospodarczej, możliwością korzystania z profesjonalnej pomocy prawnej była – i to w sposób kwalifikowany – zobowiązana do zabezpieczenia z posiadanych wpływów finansowych środków na poczet kosztów postępowania. Co więcej "stałość" powiązań gospodarczych zarysowana powyżej i "przewidywalność" transakcji (zawieranych z Jaand Sp. z o.o., Mirabi sp. z o.o., J&W Company Sp. z o.o., Navon Sp. z o.o., Property Trans Sp. z o.o.), ułatwiała Skarżącej podjęcie działań w tym zakresie. Referendarz sądowy, mimo podjętych poszukiwań w aktach sprawy i w drodze wezwań skierowanych do Strony, nie znajduje odpowiedzi na pytanie, czemu, z kwoty przychodów za wzmiankowane sporne lata i lata następne, Spółka nie zdecydowała się na zarezerwowanie środków na spory związane z jej działalnością gospodarczą, w szczególności na koszty sądowoadministracyjne, skoro już w 2014 r. zostało w stosunku do niej wszczęte postępowanie kontrolne o podatek VAT. Referendarz sądowy nie może ingerować w taktykę prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę, jednak pokrywanie we wskazanym okresie innych wydatków i niezarezerwowanie środków na poczet kosztów sądowych, nie może zostać ocenione jako okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Ugruntowany jest pogląd w orzecznictwie – a urzędnik sądowy z racji zajmowanego stanowiska i pełnionej funkcji jest zobowiązany uwzględniać ten pogląd - iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, CBOSA). I dlatego włąśnie, nie badając już czemu Spółka nie podjęła innych niż wniosek o wstrzymanie wykonania, czynności w celu zgromadzenia środków na potrzeby wpisu od skargi z zajętych w drodze egzekucji rachunków i innych dóbr majątkowych, które powinna posiadać prowadząc działalność gospodarczą w większym rozmiarze – urzędnik sądowy zadecydował jak w sentencji Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.