III SA/Wa 3639/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od zarządzenia Starszego Referendarza sądowego z dnia 12 września 2017 r., III SA/Wa 3639/16 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w W. z dnia [...] września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia 2013 do czerwca 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca S. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż toczące się postępowania doprowadziły do zaprzestania wykonywania działalności operacyjnej. Wskazała, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, który został jednak oddalony z uwagi na brak środków na zabezpieczenie kosztów postępowania. Za ostatni rok poniosła stratę w wysokości 160.878,30 zł. Stan środków pieniężnych określiła na 0 zł. W wykonaniu wezwań referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych, gdyż zamknięto je w kwietniu i czerwcu 2016 r. Oświadczyła, że wspólnicy nie podjęli stosownej uchwały o dofinansowaniu spółki z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania. Skarżąca przedstawiła, m.in., rachunek wyników, wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, bilans, rachunek zysków i strat, spis wierzycieli i zobowiązanych, dokumenty dotyczące postępowania upadłościowego, zeznania podatkowe, tytuły wykonawcze. Referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 12 września 2017 r., III SA/Wa 3639/17 odmówił zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ Skarżąca nie wykazała starań podjętych w celu zgromadzenia środków na poczet kosztów postępowania. Natomiast okoliczności takie, jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, brak przychodu, brak majątku, brak środków pieniężnych czy oddalenie jej wniosku o upadłość, same w sobie nie są odzwierciedleniem braku możliwości finansowych Skarżącej - zwłaszcza, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie pozyskać środków w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na to, że w 2016 r. jeden ze wspólników udzielił Skarżącej pożyczki pieniężnej w kwocie 55.000 zł z przeznaczeniem jej na pokrycie ewentualnych zobowiązań. Świadczy to o tym, iż Skarżąca jest w stanie samodzielnie sfinansować koszty zainicjowanego przez siebie postępowania. Chociaż Skarżąca uzyskała pomoc od państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach, to nie tylko pomoc ta nie może mieć charakteru stałego i permanentnego, lecz przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy pierwszeństwo ma wnikliwa analiza oświadczeń i dokumentów złożonych w danej sprawie. W niniejszej sprawie nowym, nieznanym wcześniej źródłem informacji, jest umowa pożyczki z 1 sierpnia 2016 r. oraz postanowienie z 11 kwietnia 2017 r. oddalające wniosek o upadłość, z którego wynika, że istnieją podstawy do rozwiązania Skarżącej bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Skarżąca, w sprzeciwie z 4 października 2017 r., wniosła o zmianę postanowienia z 12 września 2017 r. i zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że "(...) nie wykazała, aby po jej stronie zachodziły okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych". Powołała się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych. Zdaniem Skarżącej, referendarz sądowy "(...) w istocie pominął argumenty wskazujące na jej złą sytuację finansową", jak również błędnie przyjął, ze Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Pominął także kwestie związane z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Skarżącej (postanowienia SR z [...] kwietnia 2017 r. o odmowie uwzględnienia wniosku z uwagi na brak środków). Nadto, w ocenie Spółki, referendarz sądowy nie zauważył faktu, że umowa spółki Skarżącej nie przewiduje możliwości zobowiązania wspólników do dokonania dopłat. Również przywołana umowa pożyczki została rozwiązana przed dokonaniem jakiejkolwiek wpłaty na rzecz Skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, że Skarżąca nie wykazała starań podjętych w celu zgromadzenia środków na poczet kosztów postępowania, zaś fakt nieprowadzenie działalności operacyjnej, brak przychodu, brak majątku, brak środków pieniężnych czy oddalenie jej wniosku o upadłość, same w sobie nie są odzwierciedleniem braku możliwości finansowych Skarżącej. Uwagi powyższe są istotne dla wyniku sprawy, ponieważ z akt sprawy wynika, że Skarżąca prowadząc działalność w większym rozmiarze (której następstwem były postępowania o rzetelność dokumentowania obrotu fakturami VAT) osiągała obroty w znacznym rozmiarze. W takim wypadku, z dorobku prawnego wynika, że powinna zabezpieczyć środki na ewentualne spory sądowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2002 r., sygn. akt I Acz 392/92, program Lex; Postanowienie z 28 marca 2014 r I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 I FZ 459/14, CBOSA). Wzmianki te mają wymiar "kwalifikowany" w sytuacji, jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością, w każdym wypadku, wymóg "ostrożności" i "zapobiegliwości" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie z 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, CBOSA). Na podobnym stanowisku wydaje się stać także Europejski Trybunał Praw Człowieka, który uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Poglądy te podziela Sąd rozpatrujący wniosek Strony o prawo pomocy. Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków w szczególny sposób. Niemożność wykorzystania instytucji dopłat, na którą powołuje się dopiero w sprzeciwie, nie pozbawia jej możliwość uzyskania tych środków np. w drodze "dobrowolnego zobowiązania" – tym bardziej, że jak wskazała, pożyczka z 1 sierpnia 2016 r., nie została zrealizowana. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, CBOSA). Bierność Skarżącej w tej kwestii stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i uznaniu braku podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, CBOSA) Nieprawdziwe są stwierdzenia Spółki, jakoby referendarz sądowy uznał, że (nadal) prowadziła ona działalność gospodarczą, jak też, że pominął postanowienie SR z [...] kwietnia 2017 r., ponieważ okoliczności te zostały wzmiankowane w zaskarżonym postanowieniu. Prawdą jest natomiast, że referendarz sądowy wskazał – a Sąd, zobowiązany do szacunku dla dorobku prawnego, pogląd ten podziela - że skoro Spółka pozostaje nadal w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, obowiązana jest podejmować wszelkie działania niezbędne do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie z 19 lipca 2016 r., I FZ 160/16 CBOSA). Z przywołanego postanowienia trafnie referendarz sądowy wywiódł, że nie została zarządzona likwidacja Strony, zatem pozostaje ona w obrocie prawnym, z czym są związane obowiązki, także w zakresie pokrywania kosztów postępowania. Nie może mieć decydującego wpływu na sposób rozpoznania sprzeciwu strony postanowienie, na które niebacznie powołuje się Strona (z 20 sierpnia 2014 r., II GZ 424/14, CBOSA), ponieważ w tym orzeczeniu Sąd oddalił (!) wniosek o prawo pomocy. W szczególności, Sąd wskazał, że "(...) strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku". Podsumowując, ani starania urzędnika sądowego podjęte w celu umożliwienia Skarżącej takiego przedstawienia jej sytuacji i okoliczności, które mogłyby skutkować przyznaniem prawa pomocy, ani "autonomiczne" działania Spółki nie mogą – wobec niewykazania wypełnienia przesłanek z art. 246 § 2 u.p.p.s.a. spowodować korzystnego dla Strony rozstrzygnięcia wniosku. W związku z powyższym Sąd jest zobowiązany, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzec jak w sentencji postanowienia.