IV SA/Wa 1488/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2018 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania K. W. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] grudnia 2017 r. o wymeldowaniu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Wójt Gminy [...], na wniosek A. W., orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], gm. [...], wskazując że skarżący nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Wojewoda [...], utrzymując w mocy decyzję z [...] grudnia 2017 r., uznał, że zaszła przesłanka niezbędna do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], gm. [...], na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r., poz. 657 ze zm.). Za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym przebywające osoby urządziły swoje wyłączne centrum życiowe, tj. mieszkają, nocują, spożywają posiłki, wypoczywają, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, koncentrują swoje miejsce pracy, nauki, opieki medycznej. W ocenie organu bezspornym jest, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...]. Fakt ten potwierdziły zeznania świadków G. K., B. K. i S. W., wyjaśnienia przekazane przez Kierownika Posterunku Policji w [...] oraz wyjaśnienia składane przez A. W. i samego skarżącego. Wojewoda postanowił dopuścić dowody z zeznań G. K. i B. K. jako dowody pośrednie, gdyż strony postępowania nie zostały zawiadomione o ich przeprowadzeniu z zachowaniem siedmiodniowego terminu (art. 79 K.p.a.) oraz nie uwzględnić dowodu z zeznań G. B., gdyż strony postępowania w ogóle nie zostały zawiadomione o jego przeprowadzeniu przez Burmistrza [...]. Wojewoda [...] nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego o niedobrowolnym opuszczeniu przez niego budynku nr [...] przy ul. [...]. W obecności funkcjonariuszy policji skarżący zabrał swoje rzeczy osobiste i opuścił budynek. Z akt sprawy nie wynika, że skarżący podjął skuteczne kroki prawne zmierzające do faktycznego ponownego zamieszkania w miejscu pobytu stałego (tj. nie złożył do sądu pozwu o przywrócenie i ochronę naruszonego posiadani). W sytuacji gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela, to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. Jedynie skuteczne wykorzystanie przez skarżącego przysługujących mu środków prawnych, zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do spornego budynku, mogłoby prowadzić do uznania, że opuszczenie budynku nie było dobrowolne i co za tym idzie brak było podstaw do jego wymeldowania. Sam skarżący przyznał, że zaniechał prób powrotu do miejsca stałego zameldowania. Po raz ostatni próbował dostać się do budynku w dniu [...] sierpnia 2017 r. Naganne zachowanie skarżącego jest przedmiotem postępowania sądowego w sprawie zobowiązania sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania oraz prowadzonego przez policję postępowania o znęcanie się nad rodziną. Niedobrowolne opuszczenie miejsca stałego zameldowania ma miejsce jedynie wtedy, gdy wynika z obiektywnie istniejącego przymusu, wyłączającego swobodną wolę danej osoby. Nie traci co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeśli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkaniem. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący zabrał swoje rzeczy i opuścił budynek i nie zawiadomił organów ścigania o kierowaniu wobec niego gróźb karalnych. Utrzymywanie zameldowania skarżącego w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...] byłoby wyłącznie fikcją meldunkową. W skardze na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. K. W. zarzucił brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez pominięcie, że jego żona, zmieniając zamki w drzwiach, notorycznie utrudnia mu dostęp do lokalu, a także innych dowodów. Organy obu instancji błędnie przyjęły, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie, co nie jest zgodne z zebranym materiałem dowodowym, a także z okolicznościami, w jakich opuszczenie lokalu nastąpiło. Trudno mówić o dobrowolności, skoro skarżącemu uniemożliwiono wejście do budynku, wymieniając zamki do drzwi wejściowych oraz wzywając policję (czterokrotne interwencje). Zdecydowana większość rzeczy osobistych, odzież, meble i sprzęt RTV pozostaje w budynku przy ul. [...] w [...]. Organ nie sporządził protokołu z oględzin budynku i nie ocenił, czy tak postępuje osoba, która dobrowolnie opuściła swoje miejsce zamieszkania. Organ z góry nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego. Wojewoda nie uwzględnił dowodu z zeznań świadka G. B. oraz pominął świadka S. W., które zeznawały na temat bezpieczeństwa skarżącego oraz kierowaniu do niego gróźb karalnych przez żonę skarżącego i jej brata. Obecnie skarżący zamieszkuje na posesji przy ul. [...]. Organ nie ustalił, czy opuszczenie miejsca zameldowania przez skarżącego miało charakter trwały i dobrowolny. W uzupełnieniu skargi skarżący podniósł, że obecnie toczą się liczne postępowania między skarżącą a jego żoną: w Sądzie Rejonowym w [...] zawisłe jest postępowanie o naruszenie posiadania ([...]), w Prokuraturze Rejonowej w [...] prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w sprawie kierowania wobec skarżącego gróźb karalnych. Do dnia złożenia pisma z [...] stycznia 2019 r. wina skarżącego w toku postępowania karnego w sprawie o znęcanie się nie została stwierdzona. Skarżący nie pogodził się z istniejącym stanem rzeczy i nie wyraża woli zerwania więzi z miejscem swojego stałego zameldowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 tej ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu następujących przesłanek: po pierwsze - opuszczenie miejsca pobytu stałego; po drugie - niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawa o ewidencji ludności, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyroki NSA z: 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14, 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OSK 2006/09; 13 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1455/09; 27 marca 2007 r. II OSK 521/06 i 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 302/05). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu w sposób trwały można mówić, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Także opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu, tzn. ustalenie, czy opuszczenie miało charakter dobrowolny, odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych. Co do zasady dobrowolność powinna wynikać z własnej woli osoby opuszczającej miejsce pobytu, a nie z bezprawnego działania innych osób. Jednakże brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, że nawet jeżeli przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna (zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego), to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego do innego lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ do wymeldowania danej osoby z dawniej zajmowanego lokalu. O dobrowolnym opuszczeniu lokalu można więc mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała we właściwym terminie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2657/16, CBOSA). Przy czym, stosownie do art. 344 § 2 K.c. roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie, ponieważ przy asyście policji zabrał z niego rzeczy, a ponadto nie podjął we właściwym terminie określonych środków prawnych zmierzających do umożliwienia jego powrotu do lokalu. Wnioski te zostały jednak oparte na błędnie ustalonym stanie faktycznym. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu [...] sierpnia 2017 r. próbował wejść do budynku przy ul. [...] w [...]. Jednakże z powodu braku kluczy nie było to możliwe, a żona skarżącego nie wpuściła go dobrowolnie do budynku. Dopiero w obecności funkcjonariuszy policji skarżący zabrał swoje podstawowe rzeczy osobiste i opuścił lokal. Skarżący próbował powrócić do lokalu jeszcze w dniach [...] i [...] sierpnia 2017 r., jednakże żona nie chciała go wpuścić. Z informacji Kierownika Posterunku Policji w [...], wynika, że pod adresem [...] gm. [...] były zgłaszane cztery interwencje z udziałem policji w dniach: [...] – [...] sierpnia 2017 r. zakwalifikowane jako awantury domowe (interwencje zgłaszali zarówno skarżący, jak i jego żona). Należy zatem przyjąć, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal w dniu [...] sierpnia 2017 r. przy asyście policji, zaś decyzja organu I instancji wydana została w dniu [...] grudnia 2017 r., a decyzja organu II instancji w dniu [...] marca 2018 r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, stwierdzając fakt dobrowolności opuszczenia lokalu m.in. z uwagi na niepodjęcie przez skarżącego środków prawnych związanych z przywróceniem posiadania, organy pominęły, że zgodnie z art. 344 § 2 K.c. roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia, tj. w tej spawie - od momentu opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu. Czas ten nie minął w dacie orzekania przez organy administracji. Co więcej, skarżący w toku postępowania wielokrotnie wskazywał, że został zmuszony do opuszczenia budynku (żona uniemożliwiła mu dostanie się do budynku poprzez wymianę zamków), jak zaś wynika z uzupełnienia skargi, skarżący w związku z przymusowym opuszczeniem miejsca pobytu wystąpił z powództwem o zaniechanie naruszenia posiadania (sygn. akt [...]). Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia, w szczególności konieczne jest ustalenie, czy w istocie skarżący skorzystał ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu i czy podjęte środki okazały się skuteczne. Przedwcześnie zatem organy uznały, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal, ponieważ nie wystąpił do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Ponadto, jak wynika z akt sprawy przed Sądem Rejonowym w [...] toczyło się postępowanie z wniosku A. W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. o zobowiązanie sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania (sygn. akt [...]). W piśmie z [...]stycznia 2019 r. skarżący podniósł, że został wydany prawomocny wyrok oddalający pozew o eksmisję. Kwestia ta także wymaga wyjaśnienia przez organ odwoławczy. W zaskarżonej decyzji organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że termin rozprawy w sprawie o zobowiązanie sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania został wyznaczony na [...] marca 2018 r. Tymczasem rozstrzygnięcie w sprawie o zobowiązanie sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania może mieć istotne znaczenie dla oceny okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego. Dodatkowo, organ odwoławczy nie ustalił jednoznacznie, czy i ewentualnie gdzie skarżący przeniósł swoje centrum życiowe. Ponadto, organ odwoławczy dopuścił dowody jedynie z zeznań G. K. i B. K. (członków rodziny A. W.) jako dowody pośrednie, gdyż strony postępowania nie zostały zawiadomione o ich przeprowadzeniu z zachowaniem siedmiodniowego terminu (art. 79 K.p.a.) oraz nie uwzględnił dowodu z zeznań siostry skarżącego, G. B., gdyż strony postępowania w ogóle nie zostały zawiadomione o jego przeprowadzeniu przez Burmistrza [...]. W okolicznościach tej sprawy dopuszczenie dowodów z zeznań jedynie członków rodziny żony skarżącego może wywoływać wątpliwości co do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie, mając na uwadze konflikt rodzinny między skarżącym a jego żoną i toczące się liczne postępowania sądowe i prokuratorskie wszczynane przez obie strony postępowania, nie był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zwłaszcza co do oceny przesłanki dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca zameldowania przez skarżącego. W takich okolicznościach sprawy stanowisko organu odwoławczego, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia mieszkania było przedwczesne. Mając powyższe względy na uwadze, w ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły w stopniu wystarczającym okoliczności opuszczenia spornego lokalu przez stronę. Ustalenia organu nie pozwalają na przyjęcie w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodziły przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul. [...] w [...]. W konsekwencji uzasadnia to przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy uzupełni materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do ustalenia przesłanki dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu, mając na uwadze stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tym wyroku, w szczególności w kwestii postępowań sądowych w sprawie o zobowiązanie sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania (sygn. akt [...]) i o zaniechanie naruszenia posiadania (sygn. akt [...]). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku orzekł jak w sentencji wyroku.