IV SA/Wa 264/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...]listopada 2017 r., Nr [...], Wojewoda [...]utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...]września 2017 r., Nr [...], orzekającą o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego w lokalu nr [...]przy ul. [...]w [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla [...]uwzględniając zły stan kamienicy, w której najemcą lokalu był A. O. decyzją z [...]listopada 2016 r. nakazał jej opróżnienie oraz zarządził m.in. zakaz użytkowania. W związku z tym faktem oraz faktem, że A. O. nie przebywał w miejscu stałego zameldowania, gdyż odbywał karę pozbawienia wolności, Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] zwrócił się do ewidencji ludności o wymeldowanie A. O. z przedmiotowego lokalu. Mieszkanie zostało już zdane przez M. O., jest pustostanem, wolne od rzeczy i zostały zdjęte liczniki. A. O. został skutecznie poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o jego wymeldowanie. W pisemnych wyjaśnieniach uznał on, że zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy jest niezgodny ze stanem faktycznym. Wskazał, że karę pozbawienia wolności odbywa od [...]listopada 2009 r. i może ubiegać się o przedterminowe zwolnienie z jej odbywania. Zaprzeczył także, by miejsce stałego zameldowania opuścił dobrowolnie i trwale. Powiadomił również, że złożył wniosek o przydział innego lokalu. Prezydent [...]decyzją z dnia [...]września 2017 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (jedn. tekst Dz. U. z 2017 r., poz. 657) orzekł o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego z lokalu nr [...]przy ul. [...] w [...]. Organ I instancji uznał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zasadne jest twierdzenie, że zaistniały przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu A. O.. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. O., wskazując, że jego nieobecność w miejscu zamieszkania nie jest opuszczeniem trwałym, ani tym bardziej dobrowolnym. W konkluzji wskazał, że nie wyraża on zgody na wymeldowanie z miejsca pobytu stałego do czasu spełnienia warunków wynikających z ustawy o ochronie lokatorów , czyli przyznania mu lokalu zamiennego. Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]listopada 2017 r. [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku w z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ A. O. opuścił przedmiotową nieruchomość w sposób dobrowolny i trwały. Wojewoda zaznaczył, że wymieniony nie przebywa w przedmiotowym lokalu od [...]listopada 2009 r. Wtedy to zaczął odbywać karę pozbawienia wolności, co jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem mieszkania. Ponadto ze względu na zły stan techniczny budynku opuszczenie to nabrało cech trwałości, a sam A.O. zdawał sobie z tego sprawę, ponieważ wystąpił o przydział lokalu zastępczego. Nie jest zaś możliwe wymeldowanie w trybie administracyjnym dopiero po otrzymaniu przez niego lokalu zastępczego. Prowadziłoby to bowiem do utrzymywania fikcji meldunkowej. Organ II instancji odniósł się także do poniesionych w odwołaniu zarzutów. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody [...]wniósł A. O. zaskarżając ją z powodu jej niezgodności z prawem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...]wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych jedn. tekst (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając więc skargę na decyzję, Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Mając na uwadze stan faktyczny przedmiotowej sprawy, jak również obowiązujący w dacie zaskarżonej decyzji stan prawny, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Materialnoprawną podstawę rozpoznania skargi stanowi więc ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w szczególności przepis art. 35 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym należy, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Te dwa elementy muszą występować łącznie. Zamieszkiwanie w danym lokalu polega zaś na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu, z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca stałego pobytu, stosownie do przywołanego przepisu art. 35 tej ustawy, stanowi materialną przesłankę wydania przez organ decyzji o wymeldowaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który tutejszy Sąd w pełni podziela, że przesłanka opuszczenia lokalu jest spełniona wówczas, gdy dana osoba fizyczne nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby koncentracji spraw życiowych w innym miejscu. Przy czym przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dlatego też przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie, potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por.: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko, iż jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. II OSK 127/05, wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt SA 1424/99, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt SA 3078/00, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., II SA/Ol 674/11, dostępne j.w.). Przesłanka opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego jest zatem spełniona także wówczas, gdy opuszczenie to ma co prawda charakter wymuszony, ale następnie nie dojdzie do podjęcia przez zainteresowaną stronę kroków prawnych i faktycznych, skutkujących powrotem do mieszkania. Chociaż w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże w pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Taka sytuacja wystąpi w przypadku eksmisji, kiedy to wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje orzeczenie wydane przez sąd lub w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywania wobec niej tego orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r., II OSK 2573/12). Brak cechy dobrowolności nie zawsze zatem stanowi przeszkodę do wymeldowania. W sytuacji gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. W szczególności wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. W tym przypadku wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu. Trafnie bowiem wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że osoba, która kierując się wolną wolą dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. W tym też przejawia się element dobrowolności i trwałości opuszczenia przez sprawcę miejsca dotychczasowego pobytu. Mimo to w sytuacji gdy osoba podlegająca wymeldowaniu przebywa w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, należy przede wszystkim ocenić, czy okoliczności zmieniające się w związku z upływem czasu przemawiają za ustaleniem, że przebywający w zakładzie karnym trwale opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. Przy tym w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności. Oznacz to, że nawet kara niższa, lecz długotrwała, w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. w sprawie II OSK 2407/11, SIP Lex nr 1337360, wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1251/06, SIP Lex nr 927461, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1236/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Okolicznością natomiast, która może w okolicznościach konkretnej sprawy przesądzić o trwałości opuszczenia lokalu w przypadku osadzenia w zakładzie karnym, jest zaistnienie takich zmian sytuacji osobistej osadzonego, że powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący nie przebywa w miejscu swego zameldowania. Od listopada 2009 r. skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, której zakończenie przewidywane jest na dzień [...]lutego 2022 r. Ponadto, zły stan techniczny lokalu (i całej kamienicy), wydanie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego decyzji nakazującej opróżnienie lokalu, zarządzenie zakazu jego użytkowania, wskazuje na trwałość opuszczenia lokalu Ustalonych okoliczności zresztą skarżący nie kwestionuje, a jedynie wskazuje, że wymeldowanie spowoduje że będzie osobą bezdomną. Wskazać należy, że okoliczności te, wobec spełnienia przesłanek ustawowych do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego, pozostają bez znaczenia dla sprawy. Sam zamiar powrotu skarżącego do spornego lokalu nie odgrywa w tym zakresie decydującego znaczenia. Należy bowiem podkreślić, że zamiar stałego pobytu, o jakim mowa w ustawie o ewidencji ludności, nie może być oceniany jedynie w kategoriach subiektywnych pragnień osoby zainteresowanej, ale winien być weryfikowany poprzez odniesienie do zobiektywizowanych czynników, w szczególności zaś do tego czy realizacja tego zamiaru w świetle ustalonych okoliczności będzie kiedykolwiek możliwa. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że możliwość taka nie istnieje. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należało uznać, że organy obu instancji zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Wobec, jak wyżej wskazano, ustalenia istnienia przesłanek do wymeldowania, organ meldunkowy uprawniony był do oceny, że lokal którego dotyczy zaskarżona decyzja nie jest już miejscem koncentracji spraw życiowych skarżącego oraz że taki stan ma charakter trwały. Na zakończenie należy podkreślić, że zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Literalne brzmienie art. 35 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Tych ostatnich należy dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Biorąc pod uwagę tak ustalony stan faktyczny i prawny należało uznać, że przesłanki wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności zostały spełnione w niniejszej sprawie, w związku z czym organy zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego z lokalu nr [...]w budynku położonym w [...]przy ul. [...]. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.