IV SA/Wa 869/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anita Wielopolska Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) asesor WSA Anna Sidorowska – Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2020 r., znak [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do L. C.; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącego A. C. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją" albo "decyzją odwoławczą") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania L. C. (dalej "Odwołująca się") oraz A. C. (dalej "Skarżący"), reprezentowanych przez adw. J. R., od decyzji Zarządu [...] (dalej "Zarządu Dzielnicy" albo "Zarządu") nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r., orzekającej o nakazaniu Skarżącemu i Odwołującej się częściowego usunięcia nasypu z działki ew. nr [...] Obszar, z którego powinien zostać usunięty nasyp to pas szerokości 3 m od granicy działek i długości 30,8 m. Obszar nasypu, który należy usunąć, został zakreskowany i zaznaczony kolorem niebieskim na załączniku graficznym nr 2 [...], jakie należy uzyskać naniesiono kolorem czerwonym wraz z podaniem ich wartości. Nasyp należy usunąć poprzez wywiezienie i zagospodarowanie zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (j. t. Dz. U. 2016 poz. 1987) – orzekł w następujący sposób: 1) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję w całości i w tym zakresie orzec: 2) na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo Wodne (Dz. li. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) nakazać Skarżącemu i Odwołującej się częściowe usunięcie nasypu z działki ew. nr [...]. Obszar, z którego powinien zostać usunięty nasyp to pas szerokości 3 m od granicy działek i długości 30.8 ni. Obszar nasypu, który należy usunąć został zakreskowany i zaznaczony kolorem niebieskim na załączniku graficznym nr 2. [...], jakie należy uzyskać naniesiono kolorem czerwonym wraz z podaniem ich wartości. Nasyp należy usunąć poprzez wywiezienie i zagospodarowanie zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. 2016 poz. 1987 j.t.). II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez SKO zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej przedstawia się następująco: 1. Pismem z dnia 27 lipca 2017 r. Zarząd Dzielnicy zawiadomił strony o wszczęciu na wniosek A. P., D. L. i I. P. postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wody opadowej na terenie działki ew. nr [...] z obrębu [...], stanowiącej własność Odwołującej się i Skarżącego ze szkodą dla działki ew. nr [...] z obrębu [...], stanowiącej własność A. P., D. L. i L. P.. 2. Po uchyleniu przez SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] decyzji Zarządu z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] i przekazaniu organowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania, Zarząd, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., orzekł w sprawie ponownie, nakładając na Odwołującą się i Skarżącego stosowne zobowiązania. 3. Pismem z dnia 5 grudnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącego oraz Odwołującej się wnieśli do SKO (za pośrednictwem organu I instancji) odwołanie od decyzji Zarządu, wskazując na: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 107§ 3 k.p.a. poprzez brak części uzasadnienia zaskarżonej decyzji (pełnomocnikowi Skarżących doręczono str 1-4 oraz 7-10) a zatem nie może się odnieść do nieznanych mu okoliczności faktycznych wskazanych przez organ administracji, b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania dowodów, na których organ administracji oparł się przy ustalaniu daty, w której Wnioskodawcy dowiedzieli się o szkodliwym oddziaływaniu na Ich grunt, brak wskazania i przeprowadzenia dowodów na potwierdzenie szkodliwego oddziaływania wód na grunty Wnioskodawców; c) art. 7, 77 i 107 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności poprzez pominięcie przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu na ustalenie daty, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, a także oparcie ustaleń wyłącznie na podstawie nieudowodnionych twierdzeń Wnioskodawców, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego powodującym to, że stwierdzono, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich (Wnioskodawców) podczas gdy: - okoliczności te nie miały miejsca, ponieważ kierunek odpływu wód opadowych przebiega ze wschodu na zachód, a nie z południa na północ, - od strony nieruchomości Skarżącego i Odwołującej się zasadzonych jest około 20 tui, a ich rozmiar wskazuje, że w ostatnich pięciu latach na pewno nie doszło do jakichkolwiek prac ziemnych, które doprowadziłyby do zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich (Wnioskodawców); - wykonanie ochrony działek Wnioskodawców zgodnie z załącznikiem nr 2 do przedmiotowego zawiadomienia spowoduje zmianę kierunku spływu wód opadowych na działkę Skarżącego i Odwołującej się (wskaźniki na działce ew. nr [...] przy granicy [kolor czerwony], — załącznik nr 1 — [...]; [...], a proponowane wskaźniki [kolor czerwony] na działce ew. nr [...] — załącznik nr 2 - [...]; [...]); organ administracji ponownie pomija fakt, że Wnioskodawcy oraz Skarżący i Odwołująca się byli współwłaścicielami aktualnie dz. ew. nr [...], co potwierdza pismo Wnioskodawców z dnia 10 czerwca 2018 r. (str. 2 pkt 3), a w związku z tym rzekome szkody na Ich gruncie miały nastąpić przed datą zniesienia współwłasności (kwiecień 2016 r.). W ocenie odwołania wszelkie nieuzasadnione roszczenia i problemy zaczęły się w chwili gdy doszło do zniesienia współwłasności, bo jak twierdzą Wnioskodawcy zostali pokrzywdzeni w związku z przeprowadzonym postępowaniem sądowym o zniesienie współwłasności; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 234 ust. 5 ustawy z dnia z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy i uznanie przez organ wyłącznie na podstawie twierdzeń Wnioskodawców, ze nie upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt; b) art. 234 ust. 1 i 3 ustawy z dnia z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że przedmiotowy przepis będzie miał zastosowanie niezaleznie od tego czy w ogóle skarżący podjęli jakiekolwiek działania skutkujące zmianą kierunku odpływu wód opadowych, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą. III. Jak już wskazano, zaskarżoną obecnie decyzją odwoławczą SKO rozpatrzyło odwołanie Skarżącego i Odwołującej się od decyzji Zarządu Dzielnicy, reformując tę decyzję w sposób wskazany na wstępie, Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie odwoławcze, SKO wskazało w szczególności, co następuje: (i) W poprzedniej decyzji odwoławczej SKO stwierdzono, iż właściwą podstawę do przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy stanowi art 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo Wodne (Dz U. z 2017 r poz. 1566), dalej "P.w. z 2017 r." albo "nowe P.w.", nie zaś art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne z 18 lipca 2001 r. (dalej "P.w. z 2001 r." albo "poprzednie P.w."). Stanowisko to należy jednakże zweryfikować w świetle późniejszego orzecznictwa sądowego. Oznacza to, iż sprawa winna być prowadzona na podstawie art.29 poprzedniego P.w., nie zaś na podstawie art.234 nowego P.w., tak jak to przyjął Zarząd Dzielnicy. Należy jednakże odnotować, iż treść zarówno obecnych, jaki i poprzednich (tj. właściwych w niniejszej sprawie) regulacji, odnoszących się do przesłanek wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w związku z działaniami - zmianą stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, jest tożsama. Jedyna różnica polega na określeniu terminu wykonania prac w przypadku postępowań prowadzonych na podstawie nowego P.w. Oznacza to, iż sam fakt ostatecznie wadliwego przyjęcia przez Zarząd Dzielnicy za podstawę orzekania w sprawie art.234 nowego P.w. w miejsce prawidłowego przyjęcia art.239 poprzedniego P.w., w sytuacji, w której zastosowanie obu w/w przepisów wymaga zbadania takich samych przesłanek materialnoprawnych, nie może stanowić samodzielnej i obligatoryjnej przesłanki do zastosowania w sprawie art.138 § 2 k.p.a., tj. nie może prowadzić do wniosku o bezwzględnej konieczności zwrócenia sprawy organowi I instancji. (ii) W świetle powyższego zachodziła konieczność rozpoznania sprawy, na etapie odwoławczym, na podstawie przepisów ustawy art 29 ust. 3 poprzedniego P.w. Zgodnie z art. 29 ust. 3 poprzedniego P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Cytowany przepis zatem odnosi się do sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi to być naruszenie tego rodzaju, iz powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich Treść powołanego powyżej przepisu wskazuje tez. iż musi istnieć związek skutkowo - przyczynowy pomiędzy działaniami danego podmiotu a zmianą stosunków wodnych na gruncie. Oznacza to. iż nałożenie na dany podmiot obowiązku przywrócenie gruntu do stanu poprzedniego następuje wówczas, gdy postępowanie administracyjne wykaże w sposób jednoznaczny, iż określone działania spowodowały zaburzenie stanu wód na gruntach sąsiednich Z brzmienia art.29 poprzedniego P.w. wynika, iż właścicielowi gruntu nie wolno podejmować działań na swoim gruncie, powodujących zmianę stosunków wodnych, zmianę kierunku odpływu wody opadowej i ze źródeł, o ile miałyby spowodować szkodę dla gruntów sąsiednich (pkt 1, jak również nie wolno też odprowadzać wód i ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Poza wymienionymi zakazami cyt. ustawa w ust. 2 art 29 nakłada na właściciela określone obowiązki w zakresie dbałości o utrzymanie właściwego stanu na gruncie i do obowiązków tych należy usunięcie przeszkód powodujących szkodę dla gruntów sąsiednich niezależnie od tego, czy przeszkody były następstwem zdarzeń przypadkowych, czy też działaniem osób trzecich Powyższe prowadzi do wniosku, ze ustawodawca nie tylko zakazał właścicielowi gruntu zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, odprowadzania wód i ścieków na inne grunty, ale również zobowiązał go do dbania aby stan stosunków wodnych na jego gruncie nie przyczynia się do powstania szkód na gruntach sąsiednich i to nie tylko przez jego działania, ale też działania osób trzecich, jak też na skutek zdarzeń obiektywnych, niezależnych od niego oraz innych osób. Naruszenie przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych powodujących szkodę na gruntach sąsiednich rodzi skutek w postaci nałożenia sankcji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkody, co wynika bezspornie z brzmienia art. 29 ust. 1 powołanej ustawy. Obowiązek ten jest nakładany w drodze decyzji administracyjnej, co oznacza, iż jej wydanie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy, czyli, np. stwierdzenia, iż właściciel gruntu dokonał czynności na skutek których doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi to być naruszenie tego rodzaju, iz powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Jak wynika z materiału dowodowego na działce ew. nr: [...] z obrębu [...] wykonano nasyp ziemny (składający się z piasku, żwiru, gruzu, betonu, cegieł itp), co skutkowało podwyższeniem terenu, ale nie wpłynęło na generalny kierunek spływu wód podziemnych (K. G. (upr nr [...], [...]), P. L., Analiza z zakresu gospodarki wodnej na podstawie badań geotechnicznych w rejonie ul. [...] w [...] dla potrzeb postępowania administracyjnego, wrzesień 2018 r. opracowanie w aktach sprawy). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iz zmiana stanu wody na gruncie na terenie działki [...], polegająca na wykonaniu nasypu, oddziałuje na działki ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] - powodując szkodę w postaci ograniczonego korzystania z dziatki ewidencyjnej [...]. Po opadach deszczu lub ir czasie roztopił woda stagnuje na działkach ew, [...] i [...] uniemożliwiając pełne z nich korzystanie. Dodatkowo wody opadowe i roztopowe są wbrew zapisom art. 234 ust. I ustawy Prawo wodne odprowadzane z działki ew. [...] na działki ew. [...] i [...]. Okoliczności te potwierdza przywołana opinia (pkt 10 opinii), w której wskazano, iż podwyższenie terenu spowodowało zmianę stosunków wodnych poprzez przyspieszenie spływu wód powierzchniowych i ograniczoną infiltrację, co w dalszej konsekwencji prowadzi do stagnacji wód opadowych i roztopowych na działkach ew. [...] i [...]znacznie dłużej, co uniemożliwia pełne z nich korzystanie Materiał dowodowy zgromadzony w powyższej sprawie pozwala zatem na stwierdzenie, iż w istocie na działce skarżących (dz. ew. nr [...]) doszło do podwyższenia gruntu (nawiezienie mas ziemnych), co skutkuje zaleganiem wród opadowych i roztopowych na gruntach sąsiednich (działki ew. [...] i [...]) poprzez ograniczenie korzystania z nieruchomości. W świetle art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo Wodne przesłanką uzasadniającą wydanie decyzji o przywróceniu gruntu do stanu poprzedniego lub nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, będą stanowiły takie działania właściciela gruntu, które poprzez zmianę stanu wody, wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie Tym samym, postępowanie dowodowe wykazało, iz pomiędzy działaniem właściciela, naruszającego istniejące stosunki wodne na gruncie, istnieje bezpośrednia zależność pomiędzy jego działaniami a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich (por wyrok WSA II SA/Kr 244/17, II SA/Rz 1619/16, IV CSK 237/16). Tym samym zasadne jest wydanie decyzji nakazującej Skarżącemu i Odwołującej się częściowe usunięcie nasypu z działki ew nr [...]. Obszar, z którego powinien zostać usunięty nasyp to pas szerokości 3 m od granicy działek i długości 30,8 m. Obszar nasypu, który należy usunąć został zakreskowany i zaznaczony kolorem niebieskim na załączniku graficznym nr 2. [...], jakie należy uzyskać naniesiono kolorem czerwonym wraz z podaniem ich wartości. Nasyp należy usunąć poprzez wywiezienie i zagospodarowanie zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. 2016 poz. 1987 j t.). Mając na względzie powyższe należało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec, na podstawie art, 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r Prawo Wodne o nakazaniu Skarżącemu i Odwołującej się częściowe usunięcie nasypu z działki ew. nr [...]. Obszar, z którego powinien zostać usunięty nasyp to pas szerokości 3 m od granicy działek i długości 30,8 m. Obszar nasypu, który należy usunąć został zakreskowany i zaznaczony kolorem niebieskim na załączniku graficznym nr 2. [...], jakie należy uzyskać naniesiono kolorem czerwonym wraz z podaniem ich wartości. Nasyp należy usunąć poprzez wywiezienie i zagospodarowanie zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. 2016 poz. 1987 j.t.). Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej wskazać należy, iż organ odwoławczy nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia W toku postępowania ustalono, iż nasyp powoduje zmianę stosunków wodnych na gruncie poprzez ograniczenie spływu wód opadowych i roztopowych, a przez to ich stagnację na działkach ew nr ew. [...] i [...] (K. G. (upr. nr [...], [...]), P. L., Analiza z zakresu gospodarki wodnej na podstawie badań geotechnicznych w rejonie ul. [...] w [...] dla potrzeb postępowania administracyjnego, wrzesień 2018 r. opracowanie w aktach sprawy). Nie jest zatem konieczne uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie wnioskowanym w odwołaniu, skoro okoliczność ta nie wpłynie na zamianę rozstrzygnięcia Nadto, wobec stwierdzenia, iż materialnoprawną podstawę stanowił art. 29 P.w. z 2001 r. nie jest zasadne badanie kwestii przedawnienia. Zauważyć również należy, iż zarzut dotyczący przesłania pełnomocnikowi fragmentów decyzji jest łatwy do zweryfikowania, jednakże uwzględniając czas, w którym nastąpiło rozpoznanie odwołania, a także okoliczność, iż strony były reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, to stwierdzić należy, iż istniała realna możliwość zapoznania się z aktami sprawy, jak i pełną treścią decyzji, a w dalszej konsekwencji także uzupełnienia argumentacji podnoszonej w odwołaniu w toku postępowania przed Kolegium. IV. Pismem z dnia 28 lutego 2020 r. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję odwoławczą SKO, zarzucając jej: (I) naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art.28 w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w sposób rażący, wobec wydania decyzji skierowanej do osoby zmarłej, tj. Odwołującej się, - art. 7, 77 i 107 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności poprzez brak wykazania jakiegokolwiek związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy ewentualną zmianą kierunku odpływu wód na gruncie Skarżącego a szkodą na gruncie sąsiednim, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego powodującym to, że stwierdzono, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wody opadowej na gruncie i hipotetycznej szkodzie na gruncie Uczestników podczas gdy: a) okoliczności te nie miały miejsca, ponieważ kierunek odpływu wód opadowych nadal przebiega ze wschodu na północ – północny - zachód (od strony zachodniej istnieją rowy melioracyjne - co zostało całkowicie pominięte przez organ administracyjny), czyli w takim kierunku jaki jest wskazany w zaskarżonej decyzji; b) od strony nieruchomości Skarżącego i Uczestników zasadzonych jest około 20 tui, które w wykonaniu decyzji musiały by zostać usunięte, a obecnie stanowią dodatkowe zabezpieczenie uniemożliwiające przenikanie wód opadowych między nieruchomościami Skarżącego i Uczestników; c) mapy załączone do decyzji zostały tak sporządzone, aby w/w rowy melioracyjne nie były na nich widoczne, d) zarówno Uczestnicy, jak i organ administracji nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie szkodliwego oddziaływania wód na grunt Uczestników; e) jak wynika z załącznika nr 1 do przedmiotowego zawiadomienia spadek gruntu jest tak ukształtowany, że woda opadowa nie ma możliwości wpływać na grunt Uczestników, ponieważ poszczególne wskaźniki wskazują, że spływa ze wschodu na północ-północny-zachód; f) wykonanie ochrony działek Wnioskodawców zgodnie z załącznikiem nr 2 do przedmiotowego zawiadomienia spowoduje zmianę kierunku spływu wód opadowych na działkę Skarżących (wskaźniki na działce ew. nr [...] przy granicy [kolor czerwony],-załącznik nr 1 - [...]; [...], a proponowane wskaźniki [kolor czerwony] na działce ew. nr [...] - załącznik nr 2 - [...]; [...]);  g) organ administracji ponownie pomija fakt, że Skarżący i Uczestnicy byli współwłaścicielami aktualnie dz. ew. nr [...], co potwierdza pismo Uczestników z dnia 10 czerwca 2018 r. (str. 2 pkt 3), a w związku z tym rzekome szkody na ich gruncie miały nastąpić przed datą zniesienia współwłasności (kwiecień 2016 r.). W ocenie Skarżącego problemy zaczęły się w chwili, gdy doszło do zniesienia współwłasności, bo jak twierdzą Uczestnicy zostali pokrzywdzeni w związku z przeprowadzonym postępowaniem sądowym o zniesienie współwłasności; (2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i 3 P.w. z 2001 r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że przedmiotowy przepis będzie miał zastosowanie niezależnie od tego czy w ogóle skarżący podjęli jakiekolwiek działania, skutkujące zmianą kierunku odpływu wód opadowych, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą na gruncie sąsiednim. V. W odpowiedzi na skargę, wniesionej w dniu 3 kwietnia 2020 r., SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję SKO z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U z 2019, poz. 2167). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a."). W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skargę należało: 1) uwzględnić w części żądającej stwierdzenia, na podstawie art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważności decyzji odwoławczej w części, w której decyzja ta odnosi się do Odwołującej się, nieżyjącej w dacie orzekania przez SKO, 2) oddalić w pozostałym zakresie, albowiem w pozostałej części zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a. W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. VII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, uregulowanym w art.29 ust.3 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z art. 545 Prawa wodnego z 2017 r., było rozstrzygnięcie, czy na nieruchomości, będącej w dniu wszczęcia postępowania własnością Skarżącego oraz Odwołującej się, doszło do zmiany stanu wody, szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie i czy w związku z tym zachodzą przesłanki do zastosowania wobec właścicieli nieruchomości instrumentów wskazanych w art.29 ust.3 in fine P.w. z 2001 r. (tj. nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom). Trafnie wykazały organy obu instancji, iż w sprawie wystąpiły przesłanki do nakazania Skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego. Zarzuty skargi w zakresie wykraczającym poza bezspornie wadliwe skierowanie przez SKO decyzji odwoławczej również do osoby nieżyjącej w dacie wydania tej decyzji nie zasługują w tej sytuacji na uwzględnienie. 2. W pełni podzielić należy stanowisko SKO, iż: (-) pomimo wejścia w życie w dniu 1 stycznia 2018 r. nowego Prawa wodnego zastosowanie w sprawie mają przepisy Prawa wodnego z 2001 r., pod rządami którego postępowanie zostało wszczęte i niezakończone, (-) okoliczność, iż organ I instancji orzekł nie w oparciu o art.29 ust.3 poprzedniego P.w. a w oparciu o art.234 ustawy nowej, nie stanowiła, z racji de facto identycznej treści tych przepisów, przesłanki do zwrotu sprawy Zarządowi Dzielnicy na zasadzie art.138 § 2 k.p.a., a zatem co do zasady w sprawie możliwym było, bez obrazy zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art.15 k.p.a., wydanie orzeczenia reformatoryjnego (tj. uchylenie decyzji organu I instancji, formalnie obarczonej naruszeniem prawa materialnego i orzeczenie w sprawie co do istoty w oparciu o prawidłowe przepisy prawa materialnego). 3. Poza sporem jest to, iż w dacie wydania przez SKO decyzji odwoławczej ([...] stycznia 2020 r.) Odwołująca się już nie żyła, co potwierdza przedłożony do akt postępowania sądowego (k.40) odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak [...], sporządzony z upoważnienia Kierownika USC [...], stwierdzający, iż Odwołująca się zmarła w dniu [...] stycznia 2019 r. Nie ulega zatem wątpliwości, iż decyzją odwoławczą wadliwie orzeczono o obowiązkach administracyjnych osoby nie posiadającej zdolności prawnej, co stanowi o obciążeniu zaskarżonej decyzji – w części odnoszącej się do Odwołującej się – rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak trafnie wskazano wyroku NSA z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2341/19, publ. CBOSA: "Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wiąże się ono z okolicznością ustania zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą jego śmierci (zob. wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt I OSK 29/14; z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 132/15; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2309/15; z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt I OSK 238/17; z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt I OSK 92/19; z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 729/18 - publik. CBOSA). W stosunku do osoby zmarłej nie można zatem wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego ani wydać decyzji. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.". W/w okoliczność obligowała tut. Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji SKO w stosownej części na podstawie art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd stwierdza przy tym, iż sama bezsporna formalna wadliwość decyzji SKO w części odnoszącej się do Odwołującej się, nie stanowi samoistnej przesłanki do uchylenia tej decyzji w części pozostałej, tj. dotyczącej Skarżącego. W części dotyczącej Skarżącego decyzja SKO jest bowiem całkowicie prawidłowa w ujęciu zarówno podmiotowym, jak i przedmiotowym (co zostanie wykazane poniżej), a jednocześnie ustalenie co najmniej jednego zobowiązanego do wykonania obowiązku, o którym mowa w art.129 ust.3 P.w. z 2001 r. (obowiązek administracyjny o charakterze niepieniężnym), jest wystarczające do zapewnienia jego wykonania. W wyroku z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II ONP 1/19, publ. CBOSA, odnoszącym się do egzekwowania obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających z Prawa budowlanego, NSA wskazał, co następuje: "W drugiej kolejności należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym utrwalony pozostaje pogląd, zgodnie z którym, jeżeli egzekucji podlega nałożony na oboje małżonków obowiązek wykonania rozbiórki obiektu budowlanego, to każdy z małżonków jest zobowiązanym co do całego obowiązku, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. O ile obowiązek ten jest spełniany, na każdego zobowiązanego małżonka może być nałożona grzywna w celu przymuszenia w wysokości ustalonej na podstawie art. 121 § 4 i 5 u.p.e.a. (wyrok NSA z 8 stycznia 2013 r., II OSK 1629/11, CBOSA). Pogląd ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, w której obiekt budowlany, w stosunku do którego nałożony został obowiązek jest współwłasnością kilku osób, w tym także skarżącej. Wykonanie określonych robót budowlanych jest obowiązkiem administracyjnoprawnym i w tej materii nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące solidarności pomiędzy zobowiązanymi. Z kolei wykonania obowiązku administracyjnoprawnego organ egzekucyjny może domagać się odrębnie od każdego ze współwłaścicieli nieruchomości. Prawdopodobne rozliczenia między współwłaścicielami, w razie wykonania obowiązku przez jednego z nich, mogą stanowić przedmiot ewentualnego postępowania w trybie cywilnoprawnym. Samo istnienie współwłasności nieruchomości nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji administracyjnej względem jednego ze współwłaścicieli. Współwłasność sama w sobie nie powoduje, że podlegający egzekucji obowiązek jest niewykonalny w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a. NSA, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko, jakie zaprezentował w tej mierze WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Brak dysponowania przez skarżącą wyłącznym prawem własności do obiektu budowlanego, w stosunku do którego nałożony został obowiązek, nie skutkuje automatycznie niewykonalnością tego obowiązku, nakładając jedynie na skarżącą konieczność podjęcia starań celem realizacji obowiązku. W rozpoznawanej sprawie starania takie zostały z powodzeniem podjęte przez skarżącą.". W wyroku WSA w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 2/18, publ. CBOSA, wskazano natomiast, iż: "Pojęcie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym ma charakter formalny i nie można w tym wypadku utożsamiać zobowiązanego z podmiotem ogólnie określonych w normach prawa materialnego praw i obowiązków. Solidarność zobowiązanych (małżonków) jest instytucją materialnego prawa cywilnego. Skoro konstrukcja ta ma charakter cywilnoprawny to nie powinna być odnoszona do postępowania egzekucyjnego. W doktrynie prezentowany jest pogląd według którego, możliwe jest wskazanie w jednym tytule wykonawczym kilku podmiotów, gdy zakres ich odpowiedzialności jest tożsamy (W. Piątek, A. Skoczylas, w: red. R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 179). Taka tożsamość nie oznacza "solidarnego nałożenia obowiązku" (vide: wyrok NSA z 8 stycznia 2013 r., II OSK 1655/11, pub. CBOSA). Nie oznacza to także możliwości traktowania zobowiązanych do wykonania obowiązku jako jednego zobowiązanego (vide: wyrok NSA z 23 marca 2010 r., II OSK 573/09, pub. CBOSA). Zatem każdy z adresatów decyzji zawierającej nakaz wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym jest w pełnym zakresie odpowiedzialny za wykonanie nakazu. Wystawienie przez organ pierwszej instancji dwóch odrębnych tytułów w stosunku do innych adresatów dotyczących tego samego obowiązku nie naruszyło zatem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.". W świetle powyższego, w następstwie stwierdzenia niniejszym wyrokiem nieważności części zaskarżonej decyzji, odnoszącej się do Odwołującej się, obowiązkiem organu odwoławczego będzie ponowne rozpoznanie odwołania od decyzji organu I instancji wyłącznie w zakresie nałożenia obowiązków, o których mowa w art.129 ust.3 P.w. z 2001 r., na Odwołującą się, które winno się zakończyć, na podstawie art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyleniem decyzji organu I instancji w części dotyczącej Odwołującej się i umorzeniem postępowania I instancji w tym zakresie. 4. Reżim prawny ochrony stanu wodny na gruncie, ukształtowany w art.29 P.w. z 2001 r., przedstawia się następująco: Przepis art.29 Prawa wodnego reguluje kwestie podstawowych obowiązków właścicieli nieruchomości, związanych z utrzymywaniem pożądanego stanu wody na gruncie oraz przewiduje instrumenty prawne, mające na celu wyegzekwowanie tych obowiązków. Art.29 ustawy stanowi zatem, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody ma gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich ani też odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust.1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust.2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust.3). Z przywołanych przepisów wynika zatem wprost, że na właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek takiego jej użytkowania, by nie powodować zmian w stanie wody na gruncie, wpływających szkodliwie na grunty sąsiednie, a jeżeli już do takiej niepożądanej zmiany dojdzie, to na wspomnianym właścicielu ciąży obowiązek usunięcia stwierdzonych przeszkód lub zmian. Zastosowanie instrumentów przewidzianych w art. 29 ust. 3 ustawy wymaga wykazania przez organ prowadzący postępowanie łącznego wystąpienia dwóch przesłanek, tj.: 1) wywołania przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie, 2) szkodliwego oddziaływania przez taką zmianę na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organ administracji postępowanie wyjaśniające ma zatem ustalić, czy do zmiany naturalnego stanu wody na gruncie istotnie doszło, a jeżeli tak, to czy zmiana taka wpłynęła niekorzystnie na grunty sąsiednie. Niezbędnym jest wnikliwe ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo - skutkowym z powstałą na gruncie szkodą. Przepisy ustawy Prawo wodne nie zawierają definicji "zmiany stanu wody na gruncie". Jednakże analiza przepisu art. 29 ustawy prowadzi do wniosku, że spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 p.w., to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi (tak m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 27 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 556/12). W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że zastosowanie przez organy administracji publicznej wskazanej w art. 29 ust. 3 p.w. normy prawnej wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak - z jakiej przyczyny, w szczególności czy dokonane zmiany spowodowały szkody na gruntach sąsiednich (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 613/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 638/2009, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 642/2009, publ.: cbois). Wskazanych wyżej ustaleń organ winien dokonać zgodnie z ogólnymi regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które nakazują organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w szczególności zobowiązują do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona może nastąpić dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). 5. Odniesienie w/w uwarunkowań prawnych do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, prowadzi do następujących wniosków: Ustalenie faktyczne organów, istotne z punktu widzenia art.29 ust.3 Pw. z 2001 r., zostały poczynione na podstawie: 1) "Opinii w sprawie zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wody opadowej na terenie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], ze szkodą dla działek ewidencyjnych nr: [...] i [...] z obrębu [...]" autorstwa mgr ochrony środowiska inż. budownictwa A. M. oraz mgr inż. inżynierii środowiska K. B., sporządzonej w październiku 2018 r., 2) "Analizy z zakresu gospodarki wodnej na podstawie badań geotechnicznych w rejonie ul. [...] w [...] dla potrzeb postępowania administracyjnego" autorstwa mgr K. G. oraz mgr P. L., sporządzonej we wrześniu 2018 r. W/w opinia z października 2018 r., poprzedzona szczegółową częścią analityczną, formułuje ścisłe wnioski na temat stanu wody na działce Skarżącego i Odwołującej się oraz proponowane rozwiązania. W pkt 10 tej opinii "Podsumowanie i proponowane rozstrzygnięcie" wskazano zatem, co następuje: "Konkludując: a) na działce ew. nr: [...] z obrębu [...] nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, b) zmiana ta wpływa szkodliwie na działki ew. nr [...] i [...] z obrębu [...], c) wywyższenie terenu spowodowało, że naturalne nachylenie terenu zostało zmienione. Teren został podwyższony, więc wody szybciej spływają na działkę ew. nr [...] i [...]. Różnica w rzędnych terenu przyspiesza spływ powierzchniowy i ogranicza infiltrację wód w grunt, co powoduje, że wody opadowe i roztopowe stagnują na niżej położonych działkach ewidencyjnej nr [...] i [...] znacznie dłużej, uniemożliwiając pełne z nich korzystanie, d) zmiana stanu wody na gruncie na działce ew. nr: [...] ma charakter antropogeniczny, a za stan wody na gruncie odpowiada zgodnie z orzecznictwem właściciel/właściciele działki, e) proponowany sposób zabezpieczenia działek ew. nr [...] i [...] przed wodami roztopowymi i opadowymi z działki ew. nr [...] to częściowe usunięcie nasypu z działki ew. nr [...]. Obszar, z którego powinien zostać usunięty nasyp to pas szerokości 3 m od granicy działek i długości 30,8 m. Obszar nasypu, który należy usunąć został zakreskowany i zaznaczony kolorem niebieskim na załączniku graficznym nr 2. [...], jakie należy uzyskać naniesiono kolorem czerwonym wraz z podaniem ich wartości.". Podstawy do zdyskwalifikowania wiarygodności dowodowej w/w dokumentu nie stanowi sama ta okoliczność, iż jak wynika z akt sprawy, co najmniej jednej z jego autorów (mgr ochrony środowiska inż. budownictwa A. M.) był pracownikiem organu I instancji, biorącym udział w postępowaniu. Jak stanowi art.84 § 1 k.p.a. gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W orzecznictwie sądowym zgodnie podkreśla się, iż: "Użyty w art. 84 § 1 k.p.a. zwrot "może" oznacza, że skorzystanie z opinii biegłego w toku postępowania dowodowego opiera się na uznaniu administracyjnym. A zatem, ustawodawca nie wprowadził obowiązku przeprowadzenia takiego dowodu nawet wówczas, gdy wyjaśnienie sprawy wymaga wiadomości szerszych niż przeciętne w danej dziedzinie. Organ może zatem, ale nie musi, skorzystać z tego dowodu, jeżeli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Podkreślić przy tym należy, iż organ nie jest związany opinią biegłego, co oznacza, że poddając ją ocenie, może zarówno uznać ją za trafną, jak i zdyskwalifikować oraz przyjąć opinię odmienną - własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że organy orzekające w niniejszej sprawie to organy wyspecjalizowane, których pracownicy posiadają wiadomości specjalne niezbędne do dokonania kwalifikacji wykonanych robót budowlanych." – por. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 448/20, publ. CBOSA. "Przepis art. 84 § 1 k.p.a stanowi, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na podstawie zacytowanego artykułu nie jest obowiązkiem organu, a uprawnieniem. Organ administracji ma swobodę w korzystaniu z tego środka dowodowego, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych." – por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 1111/18, publ. CBOSA. "Organ administracji nie jest związany wnioskiem strony o powołanie biegłego dla ustalenia okoliczności, która w sposób niebudzący wątpliwości może być ustalona przez sam organ." – por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 479/17, publ. CBOSA. Podkreślenia wymaga, iż na etapie postępowania administracyjnego Skarżący nie przedłożył żadnego kontrdowodu, podważającego ustalenia organów, ograniczając się w tym zakresie wyłącznie do polemiki z ustaleniami organów. Wykazanie przez organy zaistnienia w sprawie przesłanek do nałożenia na Skarżącego obowiązków, o których mowa w art.29 ust.3 P.w. z 2001 r. nie budzi w tej sytuacji wątpliwości. 6. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku, uwzględniającego skargę w części, odnoszącej się do Odwołującej się, obowiązkiem organu odwoławczego będzie ponowne rozpoznanie odwołania od decyzji organu I instancji wyłącznie w zakresie nałożenia obowiązków, o których mowa w art.129 ust.3 P.w. z 2001 r., na Odwołującą się, które winno się zakończyć, na podstawie art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyleniem decyzji organu I instancji w części dotyczącej Odwołującej się i umorzeniem postępowania I instancji w tym zakresie. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 2, art.151 oraz art.200 i 205 § 2 p.p.s.a.