IV SA/Wa 980/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. J. D. wraz ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] dotyczącą ustalenia odszkodowania za nieruchomość, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pisma skarżącego z dnia 12 maja 2016 r. i dołączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie pobierają emerytury w wysokości 1.769 zł. (E. D.) i 1.547 zł. (J. D.) Uzyskują również dochód z tytułu wynajmu dwóch lokali użytkowych (w [...] o powierzchni ok. 51 m2 – 1.360 zł. miesięcznie oraz w [...] o powierzchni ok. 30 m2 – 5.370,00 zł.). W skład majątku skarżącego wchodzi ponadto dom o pow. 166 m2, mieszkanie o pow. 49 m2, samochód osobowy [...]. Skarżący posiada oszczędności na rachunku bankowym w [...] Banku [...] w [...] w wysokości 37.808,58 zł., emerytura IKE w wysokości 36.726,00 zł. Skarżący oświadczył, że spłaca dwa kredyty (jeden zaciągnięty na zakup samochodu) i pożyczkę w wysokości 4.000 zł., wymienił wydatki ponoszone na utrzymanie domu i mieszkania, podatek od wynajmu nieruchomości, opłaty za stomatologa itd. W myśl art. 245 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Z wniosku skarżącego wynika, że utrzymuje się wraz z żoną z emerytur w wysokości ok. 3.300 zł oraz dochodu z wynajmu lokali użytkowych w wysokości 6.730 zł. Majątek skarżącego obejmuje dom, mieszkanie, wspomniane lokale użytkowe, a także oszczędności. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jej stan majątkowy. Należy podkreślić, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Trzeba na koniec podkreślić, że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć bowiem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, z 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wraz z żoną nie dają podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11 oraz z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 740/15). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Wyjaśnić również należy, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (zob. np. postanowienia NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15 i z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 164/16). Zobowiązania prywatne nie mogą być bowiem uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09). Biorąc powyższe pod uwagę, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.