V SA/Wa 1631/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 2.300 zł w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... czerwca 2017 r. nr ... w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. W dniu (...) listopada 2017 r. M. Sp. z o.o. w W., dalej "Skarżąca", "Strona" lub "Spółka" złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Spółka oświadczyła, że dysponuje jedynie środkami pieniężnymi uzyskanymi ze środków unijnych w wysokości około 5.000 zł i nie może przeznaczyć ich na cel inny niż określony w umowie o dofinansowanie. W związku z otrzymaniem decyzji zobowiązującej ją do zwrotu 3.494.775 zł Strona złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Oświadczyła, że nie prowadziła i nie prowadzi działalności zarobkowej (produkcyjnej) oraz nie uzyskuje dochodów, ponieważ została utworzona w celu realizacji projektu opartego na dofinansowaniu ze środków unijnych. Spółka nie posiada również historii kredytowej i nie może uzyskać kredytu na koszty postępowania sądowego. Posiadany majątek, w tym nieruchomości Spółka uzyskała dzięki środkom uzyskanym na realizację projektu i majątek ten nie może zostać spieniężony z przeznaczeniem na zapłatę wpisu sądowego. Ponadto nieruchomość została obciążona hipoteką. Przeciwko Spółce są prowadzone postępowania egzekucyjne. Organy egzekucyjne dokonały "szeregu zajęć na majątku skarżącego". W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie 63.341,68 zł oraz posiada środki trwałe o wartości 632.914,30 zł. Na rachunku bankowym wykazała 115,78 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz informacji Spółka przedstawiła uchwały w sprawie zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania zarządu, udzielenia absolutorium zarządowi, pokrycia straty za lata 2015 – 2016. Przedstawiła również bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową do bilansu, rachunku zysków i strat za lata 2015, 2016, 2017, deklaracje VAT-7K złożone w 2017 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2015-2016, ewidencję środków trwałych, spis wierzycieli, wysokość wierzytelności oraz terminy ich zapłaty, listę zabezpieczeń na majątku, wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych, wyciąg z rachunku bankowego, wniosek o ogłoszenie upadłości, decyzję w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, wezwania do spłaty, nakazy zapłaty, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz o zastosowanych środkach egzekucyjnych. Spółka poinformowała również, że postępowanie w sprawie jej wniosku o ogłoszenie upadłości jest w toku, Prezes Zarządu nie pobiera wynagrodzenia z tytułu sprawowanej funkcji. Wskazała, że zarząd nie ma wiedzy, czy w Spółce podejmowane zostały uchwały w sprawie dopłat oraz, czy Spółka zawierała pożyczki i kredyty. Wyjaśniono również, że Spółka nie zbywała w dwóch ostatnich latach ruchomości i nieruchomości ponad kwotę 2.000 zł., nie korzystała i nie korzysta z pomocy publicznej. Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada środków na bieżące funkcjonowanie, w tym na opłatę za pracę księgowych, dlatego w wypadku uznania przez Sąd, że przedstawione dokumenty nie są wystarczające do rozpoznania wniosku wniosła o wyznaczenie dodatkowego terminu do przygotowania innych dokumentów oraz o przeprowadzenie dowodu z księgi wieczystej KW nr (...) na okoliczność obciążenia nieruchomości Postanowieniem z 20 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 19 kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego. W dniu 2 lipca 2018 r. Skarżąca ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2.300 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPPr. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, w rubryce nr 8 wykazała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 62.578,67 zł, a w rubryce nr 7 wskazała, że posiada środki trwałe o wartości 5.279.798,46 zł. W uzasadnieniu wniosku powtórzyła argumenty, które powołała we wniosku z 29 listopada 2017 r. Do wniosku załączyła wyciąg dzienny z rachunku bankowego sporządzony 31 grudnia 2016 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPPr w dniu (...) sierpnia 2018 r. – jest kolejnym takim wnioskiem Skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr w dniu 29 listopada 2017 r. (data nadania) Spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania Strona wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z wpisu sądowego ponad kwotę 2.300 zł. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należy, że są one tożsame, bowiem w obu przypadkach Skarżąca wnosi o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2018 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r.), którym odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę w trybie art. 165 p.p.s.a. prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez Stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej Spółki dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2018 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym we wniosku z (...) sierpnia 2018 r. wskazano, że kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, w rubryce nr 8 Spółka wykazała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 62.578,67 zł, a w rubryce nr 7 wskazała, że posiada środki trwałe o wartości 5.279.798,46 zł. W uzasadnieniu wniosku powtórzyła argumenty, które powołała we wniosku z (...) listopada 2017 r. Do wniosku załączyła wyciąg dzienny z rachunku sporządzony (...) grudnia 2016 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy poprzez odmowę zwolnienia od wpisu sądowego zauważyć należy, że w uzasadnieniu do postanowienia 20 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy powołał bogate orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym powinno być przyznawane wyjątkowo. Podkreślił, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy w przypadku rozpoznawania wniosków osób prawnych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że opisaną zasadę należy zastosować również wobec Skarżącej. Twierdzi ona wprawdzie, że została utworzona w celu realizacji określonego Projektu, ale powyższe nie oznacza, że Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym na podstawie innych przepisów prawa, niż spółki prawa handlowego. Starszy referendarz sądowy zauważył również, że z zapisów umowy o dofinansowanie, wynika, że Spółka wnosi własny wkład finansowy w realizację Projektu, a organy współfinansują inwestycję. Stosownie do § 3 ust.1 i ust. 2 umowy o dofinansowanie Nr (...) zawartej (...).06.2014 r. całkowity koszt realizacji Projektu wynosi 24.328.500 zł, a całkowita kwota wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem związanych z realizacją Projektu wynosi 15.279.300 zł. Na podstawie § 3 ust. 3-5 umowy o dofinansowanie wydatki wykraczające poza całkowitą kwotę wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określoną w ust. 2, w tym wydatki wynikające ze wzrostu całkowitego kosztu realizacji Projektu po wejściu w życie Umowy, są wydatkami niekwalifikującymi się do objęcia wsparciem i zwiększają wkład własny Beneficjenta. Beneficjent zobowiązuje się do zapewnienia finansowania Projektu. Beneficjent zobowiązany jest pokryć w całości wydatki niekwalifikujące się do objęcia wsparciem koniecznym dla realizacji Projektu, przy czym co najmniej 25 % wydatków inwestycyjnych Projektu kwalifikujących się do objęcia wsparciem zostanie pokryte z wkładu własnego Beneficjenta. Mając na uwadze powyższe starszy referendarz sądowy nie uznał jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. Dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy nie ma również znaczenia podnoszona okoliczność, że Spółka została utworzona w celu realizacji konkretnego Projektu. Rozpoznający wniosek uznał za niewystarczające wykonanie wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania w sprawie wniosku Spółki o ogłoszenie upadłości. Skarżąca nie przedstawiła bliższych informacji na temat prowadzonego postępowania, w tym czynności podjętych w jego toku oraz składanych pism i wyjaśnień. Odnosząc się do złożonego oświadczenia zarządu, iż nie ma on wiedzy, czy wspólnicy podjęli uchwały w sprawie dopłat oraz, czy Spółka zawierała pożyczki i kredyty starszy referendarz sądowy uznał, że złożone wyjaśnienia nie są wiarygodne. Przypomniał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Odnosząc się do wyjaśnień, że Spółka nie posiada środków na bieżące funkcjonowanie, w tym na opłatę za pracę księgowych, dlatego w wypadku uznania przez Sąd, że przedstawione dokumenty nie są wystarczające do rozpoznania wniosku Spółka wnosi o wyznaczenie dodatkowego terminu do przygotowania innych dokumentów, starszy referendarz sądowy wskazał, że wezwanie do przedstawienia dokumentów oraz informacji skierowane zostało do Spółki 15 grudnia 2017 r., a odpowiedzi Spółka udzieliła pismem z 23 stycznia 2018 r. Do dnia rozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka nie wniosła nowych dokumentów w sprawie. Podkreślić należy, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy z (...) sierpnia 2018 r. Spółka załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r., a więc dokumenty przedstawione w toku poprzedniego postępowania w sprawie prawa pomocy. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 kwietnia 2018 r. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPPr z 29 listopada 2017 r. oraz na formularzu PPPr z 14 sierpnia 2018 r. stwierdzić należy, iż aktualnie Spółka uzasadnia wniosek poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, tj. nie prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ została założona jako spółka celowa dla realizacji konkretnego projektu finansowanego ze środków unijnych, brak możliwości uzyskania kredytu oraz sprzedaży posiadanej nieruchomości, zobowiązania wobec wierzycieli. Przedstawiła również kopie tych samych dokumentów (bilans, rachunek zysków i strat za 2017 r.). Wobec dostrzeżonych okoliczności starszy referendarz sądowy rozpatrujący wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany w sytuacji materialnej Skarżącej. Skoro bowiem Spółka ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie stanu majątkowego, to porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jej sytuacji majątkowej. Wskazać należy, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2018 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.