V SA/Wa 1823/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł.-S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. A. Ł.-S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia [...] r., w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został sporządzony również na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., w którym skarżąca ponowiła żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 14 lutego 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 9 marca 2017 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] r. skarżąca uiściła należny wpis sądowy od skargi w wysokości 1.080 zł. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Występując z zażaleniem z dnia [...] r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w całości, uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., zawierającym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] r. (vide: k. 40-43 akt), skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W kolejnym wniosku, zawartym w zażaleniu oraz sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] r. (k. 305-308 akt), który jest zarazem przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania, skarżąca również wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżąca żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Rozpoznając wniosek zgodnie z powyższymi regułami, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącej, dokonanej w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2017 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżąca nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu do postanowienia z dnia 31 stycznia 2017 r. referendarz sądowy podniósł, wnioskująca iż nie wyjaśniła skąd pozyskuje środki na spłatę licznych zobowiązań finansowych, tj. spłatę sześciu kredytów i pożyczek, których miesięczne raty spłat przekraczają 3.800 zł oraz koszty najmu mieszkania w W. (w łącznej kwocie 1.900 zł), twierdząc, że utrzymuje się z alimentów (800 zł) oraz zasiłku dla bezrobotnych (730 zł). Zauważył również, że skarżąca nie sygnalizuje jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, które w sumie wynoszą 5.950 zł, zaś sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. Historia transakcji na przedłożonych przez skarżącą wyciągach z rachunków bankowych wskazuje, że skarżąca obraca znacznymi sumami (rzędu kilkudziesięciu tysięcy zł), w tym dokonuje wpłat gotówkowych na konta. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej zmierzał do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, gdy skarżąca na bieżąco regulowała stałe wydatki miesięczne na poziomie ok. 6.000 zł. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 9 marca 2017 r. wskazał, iż zdawkowe oświadczenia skarżącej nie były wiarygodne. W szczególności nie wyjaśniła ona, kto dokładnie ją wspiera, w jaki sposób i w jakim zakresie. Zdaniem Sądu, nie mogą to być rodzice skarżącej, gdyż jak podała w formularzu PPF, utrzymują się z niskich emerytur (razem ok. 1240 zł ) i sama stara się pomagać im finansowo. Skarżąca nie wskazała też jakie pożyczki zaciąga i jak często, u kogo i na jakie kwoty. Nie przedstawiła w tym zakresie żadnego dokumentu. Na wezwanie referendarza przedłożyła jedynie kopie umów kredytów zawartych w kwietniu i maju 2016 r. celem ratowania jej działalności gospodarczej. Nie wyjaśniła skąd obecnie czerpnie środki na ich spłatę. Nadto Sąd zauważył, iż miesięczne wydatki skarżącej wynoszą razem ok. 6000 zł, zatem musi mieć ona dodatkowe źródło dochodu poza wskazanymi alimentami na syna w kwocie 800 zł/mc oraz zasiłkiem dla osób bezrobotnych w kwocie 730 zł/mc (razem 1530 zł/mc). Nie trudno – zdaniem Sądu – zauważyć bowiem, że kwota ta jest niewystarczająca do pokrycia kosztów wynajmu mieszkania w Warszawie, wynoszących 1600 zł/mc. Tymczasem skarżąca nie tylko opłaca czynsz najmu ale także mediów (300 zł/mc), spłaca zobowiązania wobec banków (ok. 3800 zł/mc), a także ponosi koszty utrzymania jednego z jej mieszkań w Mołtajnach (250 zł/mc). Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia 25 maja 2017 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podnosząc tożsame jak uprzednio argumenty, skarżąca modyfikuje swoje oświadczenia wskazując wyższy niż uprzednio dochód w wysokości 1.872 zł (zaliczając do dochodu świadczenie z rządowego Programu Rodzina 500+). W żadnej mierze jednak wnioskodawczyni – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – nie wyjaśnia wątpliwości zauważonych w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2017 r., podtrzymanych w pełni przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprzeciwu. Zauważyć także należy, iż skarżąca nie przedstawia wraz z kolejnym wnioskiem żadnych dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż odmowa udzielenia wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła właśnie z uwagi na to, że skarżąca nie wyjaśnił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacja majątkowej. Podkreślić zatem należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2017 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącej o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Skoro bowiem skarżąca ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie swoich dochodów i wydatków i nie próbuje wskazać źródeł pokrycia dostrzeżonej już uprzednio różnicy, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2017 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia. .