V SA/Wa 576/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia (...) lutego 2016 r. Nr (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. A. Ł. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 1 marca 2016 r., w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 12 kwietnia 2016 r. skarżąca ponowiła żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 12 sierpnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 13 października 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 27 października 2016 r. skarżąca uiściła należny wpis sądowy od skargi w wysokości 1.920 zł. Wyrokiem z dnia 9 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W skardze kasacyjnej z dnia 21 lipca 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w części dotyczącej opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 lipca 2017 r. bez oznaczenia zakresu żądania. Wniosek został uzupełniony w dniu 8 sierpnia 2017 r. poprzez wskazanie, że skarżąca wnosi o zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 lipca 2017 r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 12 kwietnia 2016 r. (vide: k. 46-49 akt), skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W kolejnym wniosku, zawartym w skardze kasacyjnej oraz sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 lipca 2017 r. (k. 415-418 akt), który jest zarazem przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania, skarżąca również wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżąca żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2016 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Rozpoznając wniosek zgodnie z powyższymi regułami, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącej, dokonanej w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżąca nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu do postanowienia z dnia 29 lipca 2016 r. referendarz sądowy podniósł, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, do czego była wzywana. W tym zakresie zauważono, iż posiada ona co najmniej dwa rachunki bankowe, miedzy którymi dokonuje przelewów środków finansowych. Referendarz sądowy wskazał dla przykładu na przelewy dokonane w dniach: 14 marca 2016 r. – 8.000 zł, 18 marca 2016 r. – 12.000 zł, 13 kwietnia 2016 r. – 10.000 zł. Ponadto zwrócił uwagę na dokonywane przez wnioskodawczynię wpłaty gotówkowe na rachunek bankowy w dniach: 15 lutego 2016 r. – łącznie 17.100 zł oraz 12 kwietnia 2016 r. – łącznie 10.600 zł. W ocenie referendarza skarżąca nie wyjaśniła także tego, co legło u podstaw zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, skoro analiza zeznań podatkowych za lata 2014-2015 wskazywała jego zdaniem, iż przychody skarżącej w tym okresie wzrosły (z 136.767,26 zł do 179.543,25 zł), a strata uległa znacznemu zmniejszeniu (z 52.809,87 zł do 13.327,55 zł), zaś w pierwszym kwartale roku 2016 przychody skarżącej (38.517,61 zł) przewyższały wydatki (16.902,61 zł). Zauważył również, że skarżąca nie sygnalizuje jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, które w sumie wynoszą 4.650 zł, zaś sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej zmierzał do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody wystarczały na ich pokrycie. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 13 października 2016 r. wskazał, iż podstawą odmowy przyznania prawa pomocy było przede wszystkim to, iż skarżąca nie sygnalizowała jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, podczas gdy z tytułu najmu mieszkania w Warszawie wydatkowała miesięcznie łącznie kwotę ok. 2.100 zł, a z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek jej wydatki sięgały kwoty 4.650 zł w skali miesiąca. Sąd powtórzył przy tym, iż już tylko okoliczność udzielania skarżącej pożyczek (kredytów) przez banki, świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia 21 lipca 2017 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności ponownie wskazuje na stałe miesięczne wydatki, w tym z tytułu spłaty zaciągniętych kredytów, których łączna wysokość (3.354 zł) znacznie przewyższa oświadczone dochody z tytułu zasiłku dla bezrobotnych (580 zł) oraz alimentów (700 zł). W żadnej mierze jednak wnioskodawczyni – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – nie wyjaśnia wątpliwości zauważonych w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2016 r., podtrzymanych w pełni przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprzeciwu, dotyczących tego skąd czerpie środki na pokrycie zauważonej różnicy, skoro jej miesięczne dochody są znacznie niższe niż stałe zobowiązania i wydatki. Nie można było przy tym nie dostrzec również tego, iż skarżąca nie wyjaśnia co stało się z drugim posiadanym przez nią mieszkaniem, bowiem we wniosku z dnia 12 kwietnia 2016 r. oświadczyła, że posiada dwa mieszkania, natomiast w rozpoznawanym obecnie wniosku wskazuje już tylko jedno. Podobnie nie wyjaśnia czy nadal wynajmuje mieszkanie, skoro uprzednio wskazała, że płaci za wynajem mieszkania 1.600 zł, zaś obecnie już tylko 160 zł tytułem "czynszu mieszkania". Zauważyć także należy, co jeszcze bardziej istotne, iż skarżąca nie przedstawia wraz z kolejnym wnioskiem żadnych dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż odmowa udzielenia wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła właśnie z uwagi na to, że skarżąca nie wyjaśnił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacja majątkowej. Podkreślić zatem należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 29 lipca 2016 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Na marginesie dodać można, iż omawianą kwestię poruszył także Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 8 lutego 2017 r. o sygn. akt II GZ 66/17 (vide: k. 336-338 akt) podnosząc, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o jej sytuacji finansowanej, zaś te, które znajdowały się w aktach sprawy były przedmiotem oceny Sądu I instancji w postępowaniu zakończonym odmową przyznania prawa pomocy. Referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym jest także to, że we wnioskach składanych przez wnioskodawczynię w postępowaniach o prawo pomocy toczących się w tutejszym Sądzie, jej oświadczenia różnią się znacznie od siebie w zakresie stanu majątkowego posiadania, a także wysokości środków jakimi miesięcznie dysponuje (dochody) oraz jakimi obraca na rachunkach bankowych (zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów). Dla przykładu można zauważyć, iż w oświadczeniach złożonych na urzędowym formularzu z dnia 4 stycznia 2017 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 105/17 jej miesięczne dochody wynosiły 1.932 zł, zaś wydatki 4.965 zł. Z kolei we wniosku z dnia 25 maja 2017 r., złożonego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1823/16, zadeklarowała dochód w wysokości 1.872 zł (zaliczając do dochodu świadczenie z rządowego Programu Rodzina 500+) oraz stałe miesięczne wydatki w wysokości około 6.000 zł. Okoliczność ta dodatkowo przemawia za tym, że dla ustalenia rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawczyni konieczna staje się analiza dokumentów źródłowych, których skarżąca jednak nie przedstawia wraz z kolejnym wnioskiem. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącej o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Skoro bowiem skarżąca ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie swoich dochodów i wydatków, a jednocześnie nie próbuje wskazać źródeł pokrycia dostrzeżonej już uprzednio różnicy i nie przedstawia dokumentów źródłowych mogących potwierdzić jej sytuację materialną, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2016 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.