VII SA/Wa 1866/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2016 r. w sprawie ze skargi A. R. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego A. R., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostają dwie nieletnie córki. A. R. posiada dom o powierzchni 92 m2, mieszkanie o powierzchni 44 m2 (nieruchomości te są obciążone hipotecznie i nie są wynajmowane) oraz nieruchomość rolną (2,26 ha). Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 4000 zł netto. Jako stałe wydatki wskazano: ok. 1000 zł – czynsz, opłaty za telefon, internet, gaz, energię elektryczną; ok. 800 zł – rata kredytu hipotecznego, ok. 2000 zł – koszty utrzymania (wyżywienie, odzież, leki), ok. 200 zł – wydatki na potrzeby szkolne starszej córki. Pismem z dnia 15 września 2016 r. zobowiązano A. R. do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku. Pismo z dnia 15 września 2016 r. zostało doręczone skarżącej reprezentowanej przez H. T. w dniu 21 września 2016 r. Skarżąca wykonała zarządzenia referendarza jedynie częściowo. Po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1866/16 odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że obowiązek wykazania przesłanek określonych w art. 246 ustawy ciąży na stronie składającej wniosek, a zatem to w interesie strony leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Natomiast w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej. Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Odpis ww. postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej dnia 4 listopada 2016 r. Pismem z dnia 10 listopada 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca wniosła sprzeciw na wskazane powyżej postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że w sposób rzetelny, wiarygodny i szczegółowy przedstawiła Sądowi wszelkie informacje niezbędne do oceny jej sytuacji finansowej. W ocenie skarżącej wskazując swoją sytuację rodzinną udowodniła w pełni, że pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie kosztów wpisu, nie z własnej winy. Podniosła, że referendarz sądowy doszedł do błędnych wniosków uznając, iż skarżąca nie podała wszystkich osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy trafnie stwierdził, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do postanowień art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W kontekście przytoczonego przepisu należy wskazać, że Sąd kierując wezwanie do strony postępowania przed sądem jest uprawniony do żądania przedłożenia od wnioskodawcy informacji dotyczących także innych w osób w zakresie w jakim informacje te są konieczne dla ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że osoba, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 86/13, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku natomiast, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 p.p.s.a. (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy podkreślić, że skarżąca udzieliła wybiórczych odpowiedzi na zarządzenie referendarza z dnia 15 września 2016 r., a zatem ocena jest rzeczywistych możliwości finansowych nie jest możliwa. Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy badając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zasadnie odmówił przyznania A. R. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.