VII SA/Wa 1875/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Z. i J. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić B. Z. i J.Z. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. B. Z. i J. Z. w skardze wniesionej na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, składając zaś wnioski na urzędowych formularzach zwrócili się ponadto o ustanowienie adwokata. Z treści wniosków wynika, że skarżący posiadają budynek mieszkalny o powierzchni 48 m2, mieszkanie o powierzchni 51 m2 oraz 5 garaży murowanych o łącznej powierzchni 75 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącymi pozostaje córka. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 4536 zł miesięcznie. Skarżący wymieniając w złożonym wniosku zobowiązania i stałe wydatki zaliczyli do nich: koszty leczenia – min. 800 zł, opłaty za media i za działkę – 700 zł, wydatki na opał – 400 zł, rata kredytu – 100 zł, wydatki na paliwo -100 zł, na żywność – min. 1300 zł, czesne córki za studia – 700 zł miesięcznie, koszty związane ze studiami córki (koszty dojazdów, wydatki na podręczniki, noclegi) – 500 zł. Pismami z dnia 7 października 2015 r. wezwano skarżących do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków rodziny związanych z leczeniem, - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, oszacowanych we wniosku na kwotę 700 zł, - udokumentowanie wysokości czesnego za studia córki, - wskazanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody z tytułu najmu garaży lub z tytułu najmu mieszkania o powierzchni 51 m2. Skarżący udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 18 października 2015 r. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r. II FZ 174/11 LEX nr 1081459). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek B. Z. i J. Z. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i bezsporny, aby znajdowali się w takiej sytuacji. Jak wynika z wniosku skarżących oraz z nadesłanych przez nich dokumentów, łączna wysokość otrzymywanych przez B. Z., J. Z. oraz ich córkę wynagrodzeń wynosi 4536 zł netto miesięcznie. Skarżący wymieniając w złożonym wniosku wydatki rodziny wskazali, że opłaty za media i za działkę wynoszą 700 zł, na potwierdzenie czego przy piśmie z dnia 18 października 2015 r. nadesłali faktury i dowody dokonania opłat, z których wynika, że III rata podatku od nieruchomości wynosi 159 zł, opłata za prąd - 70 zł, czynsz za mieszkanie – 350 zł, opłata za internet – 50 zł, za telefon – 62 zł, za wywóz śmieci – 36 zł, za wodę – 90 zł. Wnioskodawcy nadesłali również paragon z dnia 13 października 2015 r. za zakup ekogroszku na kwotę 1014 zł. Wśród wydatków rodziny skarżący wymienili również czesne za studia córki, które, jak oświadczyli, wynosi 700 zł w przeliczeniu na miesiąc. Zauważyć wobec tego trzeba, że na skutek zawartego w piśmie z dnia 7 października 2015 r. wezwania skarżących do udokumentowania wysokości czesnego, skarżący nadesłali fakturę, z której wynika, że opłata za I semestr V roku studiów w roku akademickim 2015/2016 wynosi 2500 zł, natomiast opłata za II semestr V roku – 250 zł. Nadesłane dokumenty nie potwierdzają zatem oświadczeń skarżących o ponoszeniu wydatków za czesne w wysokości 700 zł miesięcznie. Skarżący w złożonym wniosku podkreślili ponadto, że znaczna część ich zarobków jest przeznaczana na leczenie, jednak zauważyć trzeba, że ich oświadczenia w tym zakresie są niejasne i sprzeczne. Skarżący oświadczyli bowiem w rubryce nr 5 formularza, że wydatki na "zakup niezbędnych leków, dokonywanie badań czy odbywanie specjalistycznych konsultacji medycznych" wynoszą co najmniej 1000 – 1500 zł miesięcznie, natomiast w rubryce nr 11 formularza wskazali, że stałe koszty leczenia to kwota minimum 800 zł (500 zł na leczenie skarżących i 300 zł na leczenie córki). Podkreślić też trzeba, że skarżący zobowiązani pismem z dnia 7 października 2015 r. do udokumentowania wysokości wydatków rodziny związanych z leczeniem, nie odnieśli się w żaden sposób do tego wezwania. Skarżący nie wykazali zatem w sposób dostateczny, poprzez nadesłanie stosownych dokumentów, aby uzyskiwane wynagrodzenia przy ponoszonych wydatkach nie pozwalały im na poniesienie kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy natomiast jedynie samo twierdzenie strony o dużych wydatkach, sąd/ referendarz sądowy nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach wnioskodawcy, niepopartych żadnymi dokumentami źródłowymi. Strona powinna poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Przy dokonywaniu oceny złożonego przez skarżących wniosku nie można też pominąć faktu, iż oprócz domu, w którym mieszkają, posiadają oni także mieszkanie oraz 5 murowanych garaży. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r. I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Wprawdzie w odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 października 2015 r. skarżący oświadczyli, że ani oni, ani córka, nie uzyskują dochodów z tytułu najmu mieszkania oraz garaży, jednakże istotne jest, że posiadanie tych nieruchomości stwarza możliwości uzyskania dodatkowych dochodów. Nawet zatem jeśli skarżący nie uzyskują dochodów z najmu, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skoro nie wykorzystują możliwości pozyskania dodatkowych dochodów. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z dnia 2 października 2014 r. II OZ 1012/14 LEX nr 1530778). Mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego wniosku oraz nadesłanych dokumentów uznać zatem trzeba, że B. Z. i J. Z. nie wykazali w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości, że spełniają przesłanki określone w art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).