VIII SA/Wa 1034/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 19 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnioskiem 21 sierpnia 2018 r. (data wpływu do Sądu) M. M. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych Pismami z dnia 24 sierpnia oraz 17 września 2018 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."), do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i żonę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesięcy, złożenie zeznania podatkowego skarżącego i żony za rok 2016 i 2017 ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, wyjaśnienie, czy skarżący jest osobą bezrobotną (zaświadczenie); wyjaśnienie, jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają skarżącemu podjęcie pracy; udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, wodę itp.), wskazanie, czy i w jakiej wysokości rodzina pobiera świadczenie wychowawcze "500 +"., wskazanie wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i żonę rzeczy ruchomych o wartości powyżej 5000 zł. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Nie może podjąć pracy ponieważ a zablokowane konta as potencjalni pracodawcy chcą przelewać wynagrodzenie na konto. Nie posiada majątku. Żona pobiera świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł. Do pisma załączył Akt Notarialny Rep. A nr [...] umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, wyciąg z rachunku bankowego z saldem i blokadą konta na kwotę – [...] zł oraz zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2016 Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Rozpoznając wniosek na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – wówczas obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, lub częściowym – wtedy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.). Zawarte w tym przepisie sformułowanie "wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy zostało pozostawione uznaniu Referendarza. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie musi on przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do Sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Rozpatrując wniosek Skarżącego referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący uniemożliwił bowiem odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie jest znana sytuacja materialna jego żony. Brak dotyczących jej dokumentów Skarżący tłumaczył istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Okoliczność ta, zdaniem referendarza sądowego, nie uzasadnia odmowy udzielenia żądanych informacji. Nie można bowiem zapominać, że wysokość dochodów żony oraz jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Referendarz nie zgadza się również ze stanowiskiem, że rozdzielność majątkowa małżeńska w jakiej pozostaje skarżący z żoną, zwalnia go z obowiązku podania wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę i jej sytuacji majątkowej. Wskazać w tym miejscu należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, w takim zakresie w jakim są one niezależne od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) – zwanej dalej: "k.r. i o.", regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r. i o.). Zgodnie z treścią art. 27 k.r. i o., małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy jego małżonkowi (art. 23 k.r. i o.) Do obowiązków tych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 6/09, LEX nr 551925). Wyjaśnić również należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r. i o.) i orzeczenia separacji (art. 61 § 1 k.r. i o., por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Natomiast w niniejszej sprawie skarżący nie podniósł, aby jego związek małżeński został rozwiązany przez rozwód lub została orzeczona separacja. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej nie zwalnia skarżącego od wykazania sytuacji finansowej swojego małżonka, stosownie do treści przepisu art. 255 p.p.s.a. Skarżący, jak oświadczył wraz z żoną i czwórką dzieci utrzymuje się jedynie ze świadczenia wychowawczego. Skarżący jest [...] letnim mężczyzną w sile wieku, który nie legitymuje się statusem osoby bezrobotnej, nie jest osobą niepełnosprawną ani schorowaną. Z tej przyczyny nie sposób przyjąć, że pozostaje na utrzymaniu żony, nie podejmują choćby pracy dorywczej, czy sezonowej (brak zadeklarowanego dochodu) i nie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy. Referendarz po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego uznał, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca głównie akcentuje okoliczności wskazujące na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Powyższe powoduje, że oświadczenie o dochodach złożone przez skarżącego budzi zastrzeżenia, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej kondycji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Referendarz nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Na rzetelną ocenę stanu majątkowego skarżącego nie pozwala także fakt niepełnego wykonania wezwań z 24 sierpnia i 17 września 2018 r w zakresie przedstawienia wszystkich posiadanych wyciągów z rachunków bankowych małżonki skarżącego, złożenia zeznań podatkowych żony oraz wskazanie wszystkich posiadanych przez żonę rzeczy ruchomych o wartości ponad 5000 zł. Podkreślić należy, że wyciągi z rachunków bankowych są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia faktyczną płynność finansową jego właściciela. Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności nie posłużyło w dostateczny sposób częściowo wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 24 sierpnia 2018 r. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.