VIII SA/Wa 1254/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić J. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. S. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., że wszelkie dochody uzyskane z gospodarstwa oraz ewentualnych dopłat przeznaczone są na obsługę kredytów bankowych zaciągniętych na modernizację gospodarstwa i bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Podał, że gospodarstwo prowadzi sam, gdyż jest w separacji z żoną oraz że pozostaje przy nim syn. Ponadto leczy się kardiologicznie, a jego syn choruje na cukrzycę. Skarżący nie określił kwoty uzyskiwanych dochodów, a jako posiadany majątek wymienił dom [...] m², budynek gospodarczo-magazynowy, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (grunty rolne) i [...] ha (nieużytki) oraz ciągnik rolniczy [...] i kombajn zbożowy [...]. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1254/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przyznanie mu prawa pomocy tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1) błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż skarżący nie wykazał aby nie był w stanie wygospodarować kwoty [...] zł tytułem wpisu od skargi; 2) brak kompleksowego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i pominięcie takich aspektów wniosku jak stan zdrowia skarżącego mający wpływ na podejmowane przez niego działania, odmowa przyznania dopłat, nałożenie 3 letnich sankcji; 3) ograniczenie się Sądu do kwestii posiadania przez skarżącego gospodarstwa o powierzchni [...] ha oraz kwestii posiadania kredytów w kwocie [...] zł świadczących wyłącznie o posiadaniu zdolności kredytowej przez skarżącego; 4) ograniczenie się Sądu do omówienia podstaw prawnych dotyczących ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, bez przełożenia aspektów prawnych na okoliczności konkretnej sprawy skarżącego. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 5 lutego 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. Skarżący – według jego oświadczenia – prowadzi sam gospodarstwo domowe wraz z pozostającym przy nim synem ([...] letnim – dopisek Sądu). W sposób sprzeczny przedstawił swoją sytuację dochodową. Uzasadniając wniosek podniósł bowiem, iż wszelkie dochody uzyskane z gospodarstwa oraz z dopłat przeznacza na obsługę kredytów bankowych i bieżące wydatki, podczas gdy w rubrykach nr 9 i 10 formularza PPF (stanowiących oświadczenie o uzyskiwanych dochodach) nie wskazał żadnych dochodów, ani kwot uzyskanych dopłat. Sąd zauważa, iż trudno przyjąć, aby posiadając gospodarstwo rolne wielkopowierzchniowe o powierzchni [...] ha (grunty rolne) oraz [...] ha nieużytków skarżący nie uzyskiwał jakichkolwiek dochodów z produkcji rolnej. Ponadto, jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, skarżącemu przyznana została płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013 w łącznej kwocie [...] zł co niewątpliwie stanowi dochód skarżącego. Powyższe poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżącego, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Sąd przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Jednakże w realiach niniejszej sprawy fakt posiadania przez skarżącego kredytów bankowych o znacznej wysokości ([...] zł) nie zwalnia od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta jak i sama wysokość rat kredytów (jak wynika z zaświadczenia Banku Spółdzielczego w L. są to rocznie płatne raty po: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł) nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Korzystanie z kredytów bankowych oznacza, że skarżący posiadał zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową zdolność kredytową, a sama spłata kredytów nie może być uznana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem z postępowaniu przed sądem administracyjnym (post. NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, dostępne w Internecie). W judykaturze stwierdza się także, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Także okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego, pozostawania w przewlekłym leczeniu, posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w całokształcie ustalonej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, nie stanowią przesłanek do zmiany rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Sąd pragnie również zauważyć, iż ze względu na specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik zobowiązany jest do staranności w planowaniu wydatków i gromadzenia oszczędności w okresie, gdy pozyskuje środki finansowe. Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.