VIII SAB/Wa 52/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. na przewlekłość Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] maja 2015 r. (data złożenia skargi bezpośrednio w organie) [...] sp. z o.o. (zwana dalej: "skarżąca", "spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (w kwocie 100 zł) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku wpłynął do Sądu w dniu [...] lipca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w chwili obecnej nie prowadzi żadnej działalności pozarolniczej, a w maju 2015 r. przekazała swoje gospodarstwo rolne innemu producentowi rolnemu, aby kontynuował zaciągnięte przez nią zobowiązania. Podała, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, nie odnosi żadnych zysków z działalności. Ponadto spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Do wniosku załączyła zeznanie podatkowe CIT – 8 za 2014 r. z ujawnionym przychodem i kosztami jego uzyskania "[...]", bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego z saldem na dzień [...] lipca 2015 r. w wysokości [...] zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 52/15 referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] września 2015 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, iż "Sąd pierwszej instancji" stawia skarżącej wymogi przyznania prawa pomocy nie określone przez ustawodawcę, błędnie kontastuje bowiem, że spółka winna zwrócić się do banku o pożyczkę i zobowiązać wspólników do poniesienia dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm., zwana dalej: "k.s.h."). Uważa, iż z przedstawionej przy wniosku informacji finansowej i wyciągów bankowych wynika, że spółka nie posiada zdolności kredytowej. Za nietrafione uznał stanowisko referendarza sądowego, iż dopłaty wspólników stanowią formę przymusowej pożyczki dla spółki wskazując w tym zakresie, że instytucja dopłat co wprost wynika z art. 177 k.s.h. jest dokapitalizowaniem spółki i musi wynikać z umowy spółki. To nie Zarząd ale wspólnicy mogą dopłaty wprowadzić - a to Zarząd a nie wspólnicy prowadzą sprawy spółki. Ponadto zwołanie zgromadzenia wspólników, co samo z siebie nie gwarantuje zmiany umowy spółki, wymaga zgodnie z k.s.h. kilku tygodni na poprawne zawiadomienia wspólników. Choćby ze względu na czas realizacji nie można drogi tej traktować jako sposobu na dopełnienie braku formalnego wpisu na wezwanie Sądu, gdzie ściśle obowiązuje zawity siedmiodniowy termin. Zdaniem skarżącej referendarz pominął fakt, że przy prowadzeniu działalności rolniczej (szczególnie produkcji ekologicznej) dopłaty mają wyrównywać utracone przez rolnika przychody. Dopłaty nie stanowią extra dodatku do zysku rolnika, ale ze względu na powszechność dopłat stanowią element zwykłej kalkulacji rolniczej. Bez dopłat w realiach rynku rolniczego - zysku nie ma. Produkcja spółki przy braku dopłat przez klika cykli produkcyjnych musi przynosić straty i prowadzić w konsekwencji do bardzo złej kondycji spółki. Spółka mogła przewidzieć wiele okoliczności ale nie fakt, iż organy mogą przez kilka lat prowadzić postępowanie w sprawach należnych spółce dopłat. To napiętnowania przez Sąd tej właśnie przewlekłości działań organu spółka domaga się skargami w niniejszych sprawach. Przewlekłości przynoszącej spółce szkody, których faktu i rozmiaru nie sposób przewidzieć. Uważa nadto, że przesłanki zwolnienia tj. brak możliwości poniesienia przez skarżącą w konkretnym zawitym terminie opłaty od skargi Sąd winien analizować w odniesieniu do skarżącej spółki i w konkretnym czasie wezwania do uiszczenia wpisu. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca jest w sprawie zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, przy czym podkreślić należy, że jest to najniższy z wpisów jaki przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak ustalone koszty postępowania na obecnym jego etapie, nie wydają się być szczególnym obciążeniem dla skarżącej, która jest spółką kapitałową. Po pierwsze wskazać należy, iż jak wynika z oświadczenia spółki posiada ona majątek trwały – grunty rolne o wartości [...] zł, która "przekazała" innemu producentowi rolnemu. Niezależnie od faktu, że okoliczność "przekazania" gruntów nie została przez skarżącą udokumentowana, stwierdzić należy, że racjonalny przedsiębiorca jakim niewątpliwie jest spółka kapitałowa, nie przekazała tych gruntów za darmo. Także ta kwestia została przez spółkę przemilczana, Sąd nie ma zatem możliwości jej oceny. Po wtóre spółka miała możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 k.s.h. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ.: cbois). Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15, publ.: cbois). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem, przeciwnie podważa ona zasadność takiego rozwiązania. Po trzecie jak podkreślono wyżej, przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka natomiast powołuje się jedynie na okoliczność, że nie prowadzi obecnie żadnej pozarolniczej działalności gospodarczej i nie osiąga zysków. Co kluczowe, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Ze złożonego przy wniosku bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2014 r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa trwałe w wysokości [...] zł; aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe [...] zł. Skarżąca poza przedstawieniem elektronicznie wygenerowanego wyciągu z rachunku bankowego na dzień [...] lipca 2015 r. z saldem [...] zł, nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego spółki. Ponadto choć skarżąca wskazała, że w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej (faktu tego nie udokumentowała), to nadal pozostaje przedsiębiorcą, który powinien podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Brak aktywności w zakresie uzyskiwania przychodów oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, niepubl.). Analogiczne stanowisko wyraził również NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06. NSA w postanowieniu z 6 lutego 2013 r. sygn. akt II GZ 42/13 wskazał, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z kolei w postanowieniu z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11 NSA podniósł, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (publ.: cbois). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących w pełni jej sytuację finansową, i w konsekwencji w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.