I SA/Wr 173/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik -Ogińska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za trzeci kwartał 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego uzasadniając, że utrzymuje się z pensji wynoszącej 1.300 zł brutto. Spłaca kredyt hipoteczny za ½ udziału w mieszkaniu, czyli 550 zł miesięcznie. Utrzymuje się sam i samodzielnie też prowadzi gospodarstwo domowe. Zwrócił uwagę, iż wnosi skargi od trzynastu decyzji jednocześnie, a wpis od każdej skargi wynosi 500 zł, co daje łączną kwotę 7.500 zł. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, a syn prowadzi oddzielną gospodarkę finansową. Wnioskodawca wskazał ponadto, że w czasie pełnienia funkcji członka zarządu Jednosekcyjnego A nie pobierał wynagrodzenia ani nie otrzymywał innych profitów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada połowę mieszkania o powierzchni 86 m2, poza tym nie posiada żadnego majątku, w tym zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że w latach 2011 i 2012 skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej – usług geodezyjnych – które wyniosły w poszczególnych latach kolejno 782.917,73 zł i 227.281,81 zł. jednocześnie odnotowane zostały dochody w kwotach 264.799,34 zł i 104.079,25 zł. Obecnie pod tym samym adresem prowadzona jest działalność o tym samym profilu przez syna skarżącego, gdzie jednocześnie skarżący jest zatrudniony. Żona wnioskodawcy zatrudniona na umowę o pracę w 2012 r. uzyskała przychód w wysokości 53.717,50 zł, a jej wynagrodzenie netto za luty 2013 r. wyniosło 2.686,32 zł. Z przedłożonych kopii faktur, wystawionych na nazwisko skarżącego wynika, że opłaty za gaz, prąd i wodę ze ściekami, w lokalu, będącym miejscem zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej, wynoszą miesięcznie około 800 zł. Ponadto przedłożono wydruk historii rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy, zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego na umowę o pracę od 2 kwietnia 2012 r., akt notarialny z dnia 16 marca 2012 r. o ustanowieniu majątkowej rozdzielności małżeńskiej oraz oświadczenie o braku możliwości przedstawienia wydruków z rachunku bankowego żony z uwagi na jego zamknięcie w lutym 2013 r. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia, skarżący zanegował wnioski oraz - jak to określił - spekulacje referendarza sądowego co do jego sytuacji majątkowej. Skarżący podniósł, że wspólne zamieszkiwanie z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową oraz z synem, który przejął prowadzoną przez niego do marca 2012 r. działalność gospodarczą, nie świadczy o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, że lokal mieszkalny (niestanowiący miejsca jego zamieszkania), do którego prawo własności przysługuje skarżącemu i jego matce (po 1/2 udziału) nie jest wynajmowany, bowiem zamieszkuje w nim matka skarżącego. Mieszkanie to obciążone jest kredytem hipotecznym, w spłacie którego skarżący pomagał matce do końca 2012 r., przekazując 550 zł. Obecnie kwoty tej nie przekazuje, ze względu na brak środków. Skarżący wskazał również, że dochód osiągnięty z prowadzonej przez niego działalności (do czasu przejęcia firmy przez syna) został rozporządzony na bieżącą konsumpcję. Nie posiada żadnych lokat bankowych, czy kart kredytowych i dysponuje tylko jednym rachunkiem bankowym, którego dotyczy nadesłany do akt sprawy wyciąg bankowy. Ponadto rachunek ten został w chwili obecnej zajęty przez skarbowy organ egzekucyjny. Na koniec, w odniesieniu do stwierdzenia referendarza co do przejęcia firmy przez syna i zachowania ciągłości, w rezultacie czego przychody firmy nie uległy nagłemu uszczupleniu, skarżący wyjaśnił, że nie jest ono prawdziwe, bowiem dochód firmy jest ujemny, co potwierdza załączony przez niego bilans z księgi za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r. ( - 9.967,60 zł przy przychodzie 171.670 zł). Z urzędu wskazać należy, na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobligowany jest do uiszczenia wpisów od skarg w trzynastu sprawach o sygn. akt I SA/Wr 172-184/13, w łącznej wysokości 7.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, co oznacza, że wniosek podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. Stosownie do treści wskazanego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy przy tym zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, co winno nastąpić poprzez wykazanie w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, było i jest obiektywnie niemożliwe. Wykazanie to odbywa się zwykle poprzez odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego/Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a., polegającą na złożeniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu udokumentowania rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Konieczność współpracy z Sądem w tym zakresie, podkreślił Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce, skarga nr 3416/07 (wersja w j. polskim opubl. na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości http://bip.ms.gov.pl/pl/prawa-czlowieka/europejski-trybunal-praw-czlowieka), w którym stwierdził m.in., że "od stron w postępowaniu cywilnym ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". Wydźwięk tego orzeczenia niewątpliwie odnosi się także do kwestii przyznania prawa pomocy w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać trzeba, że z wniosku, dodatkowych oświadczeń (w tym zawartych w sprzeciwie) oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący ograniczył się do przedstawienia jedynie takich danych, które mogłyby świadczyć o jego stanie majątkowym, który nie pozwala na ponoszenie kosztów postępowania. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka–Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Kierując się powyższymi kryteriami, stwierdzić należy, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Brak jest bowiem zeznania podatkowego żony skarżącego za 2011 r. (nadesłany PIT-11 za ten rok nie stanowi zeznania podatkowego), a także szczegółowego wyciągu z jej rachunku bankowego. Skarżący przesłał jedynie potwierdzenie transakcji przelewu na konto żony wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.686,32 zł i jednocześnie oświadczył, że w lutym 2013 r. żona zamknęła rachunek bankowy, w związku z czym nie jest możliwe uzyskanie wyciągów. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zamknięcie rachunku bankowego nie stanowi przeszkody dla uzyskania historii z tego rachunku. Odbywa się to bowiem przez złożenie odpowiedniej dyspozycji w siedzibie banku. Ponadto, brak jest również oświadczenia skarżącego co do posiadanych przez żonę lokat bankowych i kart kredytowych, a także wyjaśnienia, jaki tytuł prawny skarżący posiada do nieruchomości, w której mieszka. Zaznaczyć bowiem należy, że przedłożone rachunki związane z eksploatacją tego mieszkania (prąd, woda) oraz rachunki telefoniczne są wystawione na skarżącego, co niewątpliwe musi się wiązać z posiadaniem tytułu prawnego. Brak jest jednak wyjaśnienia w tym zakresie. Skarżący nie udokumentował także podanej w sprzeciwie okoliczności zajęcia jego rachunku bankowego. Z kolei, ze złożonych na wezwanie oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący mieszka pod jednym adresem wraz z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową a także z synem, który go zatrudnia, nie prowadząc z nimi wspólnego gospodarstwa. Posiada ½ udziału w prawie własności do lokalu mieszkalnego, w którym mieszka jego matka. Z tytułu umowy o pracę skarżący uzyskuje wynagrodzenie w minimalnej wysokości, nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, lokatami bankowymi oraz kartami kredytowymi. Z zeznań podatkowych skarżącego za lata 2011 – 2012 wynika, że skarżący prowadząc do marca 2012 r. działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych, osiągnął za ten rok przychód w wysokości 227.281,81 zł (dochód wyniósł 104.079,25 zł), za 2011 r. przychód wyniósł natomiast 782.917,73 zł. Zaznaczyć przy tym należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi lub prowadził działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. ustanowienia pełnomocnika (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Dalej wskazać należy, że zaprzestanie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej na skutek przekazania firmy synowi nie stanowi pozytywnej przesłanki dla przyznania prawa pomocy. Skarżący nie utracił bowiem ani źródła dochodu ani możliwości zarobkowania (syn od kwietnia 2012 r. zatrudnił skarżącego na umowę o pracę ze stałym wynagrodzeniem w wysokości minimalnego wynagrodzenia), natomiast rozdysponowanie przez skarżącego uzyskanych w czasie prowadzenia działalności gospodarczej znacznych środków, w sytuacji, gdy już wiedział, że prowadzone jest wobec niego postępowanie podatkowe, które może skutkować wniesieniem skargi do sądu, stanowi autonomiczną decyzję skarżącego, która dodatkowo potwierdza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Na marginesie Sąd wskazuje, że syn skarżącego w prowadzonej działalności - co potwierdza nadesłany bilans za okres od stycznia do marca 2013 r. - osiągnął przychód w wysokości 171.670 zł, a zatem rację miał referendarz sądowy twierdząc, że firma zachowała ciągłość a jej przychody nie uległy nagłemu uszczupleniu. W odniesieniu natomiast do wspomnianej przez skarżącego małżeńskiej rozdzielności majątkowej wskazać należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 31/09; z 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska judykatury fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA: z 15 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 900/12, z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc, uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów dotyczących możliwości płatniczych żony skarżącego. Podsumowując stwierdzić należy, że przedstawione przez skarżącego niepełne oświadczenia, są niewystarczające dla sformułowania obiektywnych ustaleń w kwestii przyznania prawa pomocy. Jak już bowiem wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów sądowych, opłat i wynagrodzenia pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego), a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wyłącznie stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Skoro zatem wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, w konsekwencji czego należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.