IV PR 82/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: E. Brzeziński, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. przeciwko Stefanowi P. o zapłatę 115.648,08 zł na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 28 stycznia 1975 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielni 7.000 zł z 8% od dnia 21 grudnia 1973 r. i oddalił powództwo w pozostałej części; w pozostałym zakresie rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanego 115.648,08 zł z odsetkami i kosztami procesu i twierdziła, że pozwany był zatrudniony w charakterze materialnie odpowiedzialnego magazyniera artykułów masowych i doprowadził do powstania w magazynie niedoboru w kwocie 185.648,08 zł oraz że na poczet tego zadłużenia wpłacił sumę 70.000 zł.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, przytaczając następujące ustalenia i wnioski: Pozwany pracował w Gminnej Spółdzielni w K. od 1952 r. na stanowisku fakturzysty, a następnie kolejno inwentaryzatora, księgowego kartotek towarowych, od stycznia 1960 r. zaś na stanowisku głównego księgowego. W okresie od kwietnia 1961 r. do 1.III.1963 r. miał przerwę w pracy, po czym podjął pracę księgowego w Kółku Rolniczym i pracował tam do końca czerwca 1968 r. Od dnia 1.VII.1968 r. Zarząd GS w K. przyjął go na stanowisko magazyniera magazynu towarów masowych w D., a następnie powierzono mu prowadzenie magazynów: materiałów budowlanych, nawozów, węgla i środków ochrony roślin.Do września 1970 r. pozwany prowadził magazyny prawidłowo i przeprowadzone w tym okresie rozliczenia magazynów nie wykazywały większych różnic. Dopiero przeprowadzone remanenty w sierpniu i listopadzie 1973 r. wykazały braki towarowe na sumę 178.815,20 zł. Na poczet tego niedoboru pozwany wpłacił w marcu 1973 r. 1.180,80 zł i we wrześniu 1973 r. kwotę 70.000 zł.Na sumę 178.815,20 zł składają się: 107.471,50 zł niedoboru materiałów budowlanych za okres od maja 1972 r. do sierpnia 1973 r., 71.341,70 zł niedoboru nawozów mineralnych za okres od marca 1972 r. do listopada 1973 r.W związku ze zmianami granic administracyjnych powodowa Spółdzielnia przejęła od Gminnej Spółdzielni w K. magazyn materiałów masowych w D. z dniem 1 stycznia 1973 r. według księgowej ewidencji materiałów i od tego dnia pozwany stał się pracownikiem powodowej Spółdzielni.Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany powinien ponosić odpowiedzialność w części odpowiadającej jego zawinieniu, to jest w 40% udowodnionej szkody, i w takiej części spłacił on już przypadającą na niego część niedoboru. W pozostałych 60% do powstania szkody przyczyniła się powodowa Spółdzielnia.Pozwany był przeciążony pracą, jego zakres czynności przerastał możliwości przeciętnego człowieka, pracował on w godzinach nadliczbowych, przez cztery lata nie korzystał z urlopu. Teren magazynów był źle chroniony, atrakcyjne materiały budowlane i nawozy składowano bez dostatecznego zabezpieczenia pod gołym niebem, narażając je na działanie wiatru i deszczu; z braku miejsca część towarów składowano u rolników, nie kontrolowano systematycznie gospodarki magazynowej. Ze względu na konieczność odbioru towarów na stacjach kolejowych pozwany zmuszony był opuszczać magazyn i przekazywać część pracy (wydawanie towarów) pracownikowi fizycznemu, który nie był obciążony odpowiedzialnością materialną. Przewóz towarów ze stacji do magazynu odbywał się bez konwojentów, co mogło być związane z kradzieżą towarów już pokwitowanych przez pozwanego. Przyjmowanie towarów na stacji kolejowej odbywało się też w porze nocnej przy pomocy przypadkowo zwerbowanych do tej pracy ludzi. Na placu magazynowym czynne były w dzień i w nocy punkty skupu prowadzone przez ajentów, a rolnicy dowożący towar do tych punktów mieli dostęp do towarów powierzonych pozwanemu, przy czym dozorca nocny pilnował nie tylko placu, ale i oddalonych o 100 m od tego placu sklepów.Powyższe okoliczności pozostają w związku przyczynowym z powstaniem niedoboru i rzutują także na ocenę uchybień pozwanego, które nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od warunków pracy stworzonych przez stronę powodową.W zakresie uchybień pozwanego mogących mieć wpływ na powstanie niedoboru Sąd Wojewódzki wymienił przekazywanie towarów rolnikom bezpośrednio ze stacji kolejowej bez jakiejkolwiek dokumentacji i bez wcześniejszej zapłaty, nieterminowe sporządzanie dokumentów magazynowych i zagubienie zeszytu, w którym pozwany odnotowywał przyjęcie towarów z wagonów kolejowych.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powodowej Spółdzielni, w której zawarty jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z niewadliwych ustaleń, potwierdzonych opinią biegłego z zakresu księgowości B., wynika, że rozliczenie niedoboru obejmuje okresy od marca 1972 r. do sierpnia i listopada 1973 r. Przy ocenie stopnia przyczynienia się strony powodowej do powstania szkody z tej przyczyny, że nie stworzono pozwanemu odpowiednich warunków pracy, Sąd Wojewódzki słusznie uwzględnił na korzyść pozwanego uchybienia organizacyjne zarówno powodowej Spółdzielni, jak i jej poprzedniczki - Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K.Gdy określenie wysokości szkody w magazynie w związku z niewyliczeniem się pracownika z powierzonego mu mienia obejmuje okresy jego pracy w dwóch jednostkach gospodarki uspołecznionej z tej przyczyny, że nastąpiło przejęcie magazynu przez jedną z tych jednostek według stanu kartotekowego bez sporządzenia inwentaryzacji, wszelkie uchybienia każdego z tych zakładów pracy powinny być uwzględnione przy ocenie stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody w zakresie, w jakim pozostają one w związku przyczynowym z powstaniem szkody.Wszelkie zatem zarzuty zmierzające do wykazania, że niektóre uchybienia organizacyjne nie dotyczą powodowej Spółdzielni, lecz jej poprzedniczki - Gminnej Spółdzielni w K., nie mogą być uwzględnione, gdyż nie mogą w okolicznościach sprawy mieć wpływu na jej wynik.Na przykład powodowa Spółdzielnia kwestionuje ustalenie, że powód zgłaszał tej Spółdzielni trudności w pracy, gdy w rzeczywistości meldował o tym Zarządowi GS w Katowicach, w wyniku czego wymieniony Zarząd zwolnił pozwanego od prowadzenia magazynu opałowego, pasz oraz środków ochrony roślin.Ponadto skarżąca powołuje się na to, że w dacie przejęcia magazynu w D. pozwany prowadził już tylko materiały budowlane i nawozy mineralne oraz częściowo opał.Również i ta okoliczność nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż przeciążenie pracą pozwanego występowało w okresie, który był brany pod uwagę przy wyliczaniu braków magazynowych.Przytoczone w zaskarżonym wyroku okoliczności wskazujące na przyczynienie się wierzyciela do powstania szkody są bardzo liczne, jednakże przy ocenie stopnia przyczynienia się każdej ze stron do powstania szkody należało też wziąć pod uwagę, że przypisane pozwanemu uchybienia są poważne, a im poważniejsze są przyczyny mogące z istoty swej być źródłem niedoboru (szkody), tym w mniejszym stopniu można z reguły mówić o przyczynieniu się wierzyciela do powstania szkody.W szczególności wydawanie towarów rolnikom bez jakiejkolwiek dokumentacji i przyjmowanie towarów bez wystawiania dowodów przyjęcia z jedynym tylko zabezpieczeniem polegającym na wpisywaniu dowodów wydania czy przyjęcia do zeszytu, który pozwany następnie zagubił, mogło w istotny sposób i w przeważającej mierze wpłynąć na powstanie niedoboru. Takiego postępowania magazyniera nie mogą usprawiedliwiać trudne warunki pracy zawinione przez zakład pracy. Toteż - zdaniem Sądu Najwyższego - stopień przyczynienia się każdej ze stron powinien ulec korekturze przez przyjęcie, że pozwany przyczynił się do powstania szkody w 60%, a powodowa Spółdzielnia w 40%.Pozwany nie może jednak ponosić odpowiedzialności za szkody spowodowane przechowywaniem na wolnym powietrzu soli potasowej składowanej luzem i narażonej na rozpylanie przez wiatr i wypłukiwanie przez wodę deszczową. Szkoda w tym towarze - jak wynika z opinii biegłego - wynosi 49.272 zł, która to suma podlega odliczeniu od ogólnego niedoboru ustalonego w zaskarżonym wyroku na kwotę 178.815 zł. W ten sposób do rozliczenia w zakresie stopnia przyczynienia się każdej ze stron do powstania szkody należy brać pod uwagę sumę 130.000 zł (w zaokrągleniu 178.815 - 49.275 = 129.540 zł). Pozwanego zatem obciąża niedobór materiałów na kwotę 78.000 zł, a ponieważ na poczet tego niedoboru wpłacił on sumę 71.180 zł, zasądzeniu podlega suma 7.000 zł.Sąd Najwyższy, uznając, że w sprawie nie ma uchybień procesowych i zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego (art. 124 § 3 w związku z art. 117 § 1 i 2 oraz art. 127 k.p.), z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w sposób określony w sentencji, orzekając o kosztach postępowania rewizyjnego z mocy art. 108 § 1 i art. 98 k.p.c.