I SA/Bk 225/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi W. G. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę. Wnioskiem z 19 listopada 2010 r. Pan W. G. (dalej powoływany również jako "Skarżący") zwrócił się do Ministra Finansów o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych wniesienia wkładu niepieniężnego do zamkniętego funduszu inwestycyjnego. We wniosku Skarżący wyjaśnił, że jest polskim rezydentem podatkowym posiadającym udziały spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz papiery wartościowe. W związku z planowanym rozwojem działalności planuje wniesienie do funduszu inwestycyjnego zamkniętego udziałów (papierów wartościowych) w zamian za certyfikaty inwestycyjne w funduszu inwestycyjnym zamkniętym (w szczególności może to być fundusz inwestycyjny zamknięty aktywów niepublicznych), działającym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 146, poz. 1546 ze zm.). W zamian za wniesienie do FIZ posiadanych przez siebie udziałów (papierów wartościowych) Skarżący otrzyma nowowyemitowane przez FIZ certyfikaty inwestycyjne. W związku z powyższym Skarżący zadał następujące pytania. 1. Czy dokonanie wniesienia posiadanych przez niego udziałów (papierów wartościowych) do FIZ w zamian za otrzymanie nowowyemitowanych przez FIZ certyfikatów inwestycyjnych spowoduje powstanie przychodu (lub dochodu) w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych? 2. Czy prawidłowe jest stanowisko, że wniesienie do funduszu inwestycyjnego udziałów (papierów wartościowych) w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych FIZ, na dzień objęcia tych certyfikatów jest zdarzeniem podatkowym, które nie skutkuje rozpoznaniem przychodów i kosztów na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych? Zajmując własne stanowisko w tej sprawie Skarżący stwierdził, że samo wniesienie przez podatnika udziałów (papierów wartościowych) do FIZ w zamian za otrzymanie nowowyemitowanych przez FIZ certyfikatów inwestycyjnych w FIZ nie będzie wiązało się z powstaniem przychodów w majątku podatnika na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazał, że zawarty w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307 ze zm. w dalszej części powoływanej w skrócie "u.p.d.o.f.") katalog przychodów jest szeroki, gdyż mogą nimi być zarówno pieniądze (wartości pieniężne), a także wartość wszelkich innych świadczeń. Istotnym jest jednakże, iż powyższe świadczenia muszą być przez podatnika otrzymane lub postawione do jego dyspozycji. Stosownie do art. 17 ust. 5 u.p.d.o.f, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z tytułu udziału w funduszach kapitałowych. Należy zatem stwierdzić, iż przychodem podatnika będą pieniądze i wartości pieniężne otrzymane z tytułu jego udziału w FIZ, czyli dochód wypłacany przez FIZ podatnikowi będącemu jego uczestnikiem. Jednocześnie nie można mówić o wniesieniu aportu (art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f) ani o "odpłatnym zbyciu" rzeczy lub praw majątkowych (art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f) ponieważ zarówno wniesienie aportu i objęcie w zamian udziałów w spółce, jak i otrzymanie certyfikatów inwestycyjnych w związku z wniesieniem papierów wartościowych w celu opłacenia certyfikatów, wiąże się z przekształceniem uprawnień do dysponowania przedmiotem wkładu w uprawnienia związane z objęciem tytułów uczestnictwa w osobie prawnej. W momencie wniesienia udziałów (papierów wartościowych) do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód. Natomiast na moment wniesienia udziałów (akcji) do FIZ w zamian za certyfikaty inwestycyjne brak jest jakiegokolwiek przychodu należnego po stronie podmiotu dokonującego wpłaty na certyfikaty. Zgodnie z przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych należność uczestnika funduszu powstaje dopiero z chwilą zbycia (umorzenia) certyfikatów, przeprowadzanego na warunkach i przy spełnieniu przesłanek określonych w statucie funduszu, i dopiero od tej daty można mówić o uzyskaniu przez uczestnika przychodu należnego z tytułu zbycia papierów wartościowych, którymi opłacono certyfikaty i o jego ewentualnym opodatkowaniu. Natomiast wniesienie udziałów (papierów wartościowych) do FIZ w zamian za wydanie pakietu certyfikatów inwestycyjnych, na moment ich wniesienia, nie skutkuje dla podatnika powstaniem przychodów. Ponadto ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera przepisu pozwalającego precyzyjnie skalkulować ewentualny przychód na dzień opłacenia certyfikatów. Wskazać również należy, że przychodem może być jedynie takie przysporzenie majątkowe, które ma charakter definitywny (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2003 r., sygn. akt III SA 3382/02). Nie można zatem stwierdzić, iż zamiana udziałów bądź papierów wartościowych na certyfikaty inwestycyjne FIZ, jako czynność prawna inicjująca uczestnictwo podatnika w FIZ miała charakter definitywny, skoro nabycie przez podatnika certyfikatów inwestycyjnych dopiero stwarza podatnikowi możliwość uzyskiwania w przyszłości przychodów z tytułu uczestnictwa w FIZ. Powyższe stanowisko zgodne jest ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 19 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1047/09 wskazał, iż samo wniesienie papierów wartościowych lub udziałów do FIZ jest neutralne podatkowo. W wydanej [...] lutego 2011 r. interpretacji indywidualnej znak: [...] działający w imieniu Ministra Finansów Dyrektor Izby Skarbowej w B. uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe. Organ wskazał, że w zaprezentowanym zdarzeniu przyszłym, w momencie dokonania wpłaty (w postaci udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i papierów wartościowych) za certyfikaty inwestycyjne następuje odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże udziałów i papierów wartościowych na rzecz funduszu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.do.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Przychód z odpłatnego zbycia powstaje zatem już w momencie przeniesienia tytułu własności udziałów i papierów wartościowych na nabywcę - niezależnie od daty faktycznej zapłaty. W związku z powyższym organ stwierdził, iż wniesienie przez Wnioskodawcę udziałów (papierów wartościowych) do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty w tym funduszu jest równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. Następuje bowiem przeniesienie własności - właścicielem staje się fundusz inwestycyjny, a wnoszący otrzymuje certyfikaty inwestycyjne określonej wartości. Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych, odpowiadająca wartości wnoszonych papierów wartościowych, stanowi dla celów podatkowych przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu. Na podstawie powyższego organ uznał, że skoro konsekwencją otrzymania certyfikatów inwestycyjnych będzie przeniesienie własności udziałów (papierów wartościowych) poprzez wniesienie powołanych walorów (wpłatę) do funduszu inwestycyjnego u Skarżącego zostanie rozpoznany przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w zw. z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. Nie godząc się z takim stanowiskiem Skarżący, po uprzednim bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, złożył przez swojego pełnomocnika skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej interpretacji zarzucił naruszenie, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, następujących przepisów prawa materialnego: art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a, art. 9 ust. 1 i 2, art. 30b ust. 1, art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., a także naruszenie art. 122 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., w dalszej części powoływanej w skrócie "o.p."). W uzasadnieniu Skarżący powołując się na wyroki NSA z 17 listopada 2003 r. sygn. akt III SA 3382/02, a także z 19 października 2010 r., sygn. II FSK 1047/09, podniósł, że przychodem może być jedynie takie przysporzenie majątkowe, które ma charakter definitywny. W ocenie autora skargi zamiana udziałów bądź papierów wartościowych na certyfikaty inwestycyjne FIZ nie ma charakteru definitywnego, gdyż jedynie stwarza możliwość uzyskiwania w przyszłości przychodów z tytułu uczestnictwa w FIZ. Zdaniem Skarżącego, w momencie wniesienia udziałów (papierów wartościowych) do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód. Ostateczna wartość certyfikatów inwestycyjnych powstaje (doznaje konkretyzacji) na drugim etapie procesu inwestycji. Zatem w momencie wniesienia udziałów (papierów wartościowych) do FIZ inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód podlegający opodatkowaniu. Przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu: na pierwszym etapie inwestycji kosztem uzyskania tak pojmowanego przychodu byłyby wydatki na nabycie wnoszonych udziałów bądź papierów wartościowych, na drugim etapie przychodem byłyby wartości uzyskiwane ze zbycia bądź umorzenia certyfikatów inwestycyjnych. Mając na uwadze powyższe zarzuty i argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji lub ewentualnie o stwierdzenie jej bezskuteczności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Istota powstałego w tej sprawie sporu dotyczy tego, czy wniesienie przez osobę fizyczną do zamkniętego funduszu inwestycyjnego papierów wartościowych (akcji, udziałów) i otrzymanie w zamian za to nowowyemitowanych przez fundusz certyfikatów inwestycyjnych skutkuje powstaniem u tej osoby fizycznej przychodu w rozumieniu przepisów u.p.d.o.f.? Odpowiedź na to pytanie pozwoli w dalszej kolejności na rozważenie możliwości pomniejszenia przychodu o koszty jego uzyskania. Problem opodatkowania podatkiem dochodowym czynności wniesienia akcji lub udziałów do zamkniętego funduszu inwestycyjnego był już przedmiotem licznych rozważań judykatury. Między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 17 grudnia 2008 r., sygn. I SA/Bk 517/08, stwierdził, że wniesienie akcji i udziałów do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne jest równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem, w konsekwencji powstaje z tego tytułu przychód z kapitałów pieniężnych podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Orzekający w tej sprawie Sąd w całości ten pogląd podziela, podtrzymując też stawianą za nim argumentację. Trzeba zauważyć, że w myśl art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów o.p. zaniechano poboru podatku. Zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f. dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 24-25 nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. W art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. ustawodawca podatkowy wskazał, że jednym ze źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c (czyli innych niż: udziały w nieruchomościach, spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, a także prawa wieczystego użytkowania gruntów). Pojęcie przychodu z kapitałów pieniężnych, w tym przychodu z odpłatnego zbycia praw majątkowych, zostało rozwinięte w przepisie art. 17 u.p.d.o.f. Między innymi w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit.a u.p.d.o.f. ustawodawca zaliczył do nich należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Na tle tej regulacji prawnej kluczowe będzie zatem stwierdzenie, czy wniesienie akcji i udziałów do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne jest równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. W ocenie Sądu twierdząca odpowiedź na to pytanie wynika z przepisów ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm., w dalszej części powoływanej w skrócie "u.f.i."). W myśl art. 7 ust. 1 u.f.i. wpłaty do funduszu inwestycyjnego są dokonywane w formie pieniężnej. Jednak zgodnie z art. 7 ust. 2 u.f.i., do funduszu inwestycyjnego mogą być również wniesione zdematerializowane papiery wartościowe, a także inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub prawa. Co ważne, w art. 7 ust. 3 u.f.i. ustawodawca przyjął, że wniesienie do funduszu tych praw majątkowych należy na gruncie tej ustawy traktować jak wpłatę. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.f.i., w przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowane papierach wartościowych, udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub w prawach (...), osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów, udziałów. Z tego wynika, że wnoszone do funduszu akcje lub udziały są formą zapłaty za otrzymywane certyfikaty inwestycyjne. Ma to więc charakter odpłatnego zbycia praw majątkowych. Nie trzeba zresztą odwoływać się do przepisów u.f.i., aby wykazać, że współcześnie przedmiotem wydatku może być nie tylko pieniądz, ale - tak jak w tym przypadku - także papiery wartościowe. Z pewnością wydatek odzwierciedla najczęściej jakąś wartość (sumę) pieniężną, nie oznacza to jednak, że tylko pieniądz stanowi o wydatku. Pieniądz to jedna z najstarszych i najczęściej wykorzystywanych instytucji ekonomicznych, posiadająca trzy podstawowe funkcje: miernika wartości, środka płatniczego, środka tezauryzacji (zob. Leksykon finansów, red. J. Głuchowski, Warszawa 2001, s. 208). Trzeba przy tym zauważyć i podkreślić, że o ile w przypadku funkcji miernika wartości, pieniądz wydaje się być niezastąpiony, tak funkcję środka płatniczego przy wymianie dóbr i usług coraz częściej pełnią także inne instytucje, w tym miedzy innymi weksle, czeki, akredytywy. Już powyższe daje podstawy do stwierdzenia, że pojęcie "wydatek" nie zawsze musi być ograniczane jedynie do pieniędzy, jako że obok pieniędzy funkcjonują też inne rodzaje środków płatniczych. Oczywiście trudno przypisać klasyczną funkcję środka płatniczego akcjom i udziałom w spółkach kapitałowych, jako że inkorporują one nie tylko uprawnienia majątkowe, ale także organizacyjne. Mimo to, akcje i udziały, podobnie jak wymienione wcześniej dokumenty, przedstawiają pewną wartość, która jest wyrażona w jednostkach pieniężnych. Tym samym wydanie akcji lub udziałów może być sposobem wygasania zobowiązań pieniężnych. Nie zmienia to jednak faktu, że akcje i udziały, czy też inne papiery wartościowe, nie są tożsame z pieniądzem. Choć wydanie papierów wartościowych w zamian za określone dobro można uznać za wydatek, to jednak przedmiotem tego wydatku w dalszym ciągu pozostają papiery wartościowe o określonej wartości, a nie pieniądze. Dokonanie wydatku w postaci wydania akcji i udziałów należy traktować jako wyzbycie się prawa majątkowego. Jeżeli zatem wniesienie papierów wartościowych do zamkniętego funduszu inwestycyjnego następuje w zamian za posiadające określoną wartość materialną certyfikaty inwestycyjne, to powyższe zdarzenie mieści się w hipotezie normy prawnej wynikającej z przepisów art. 10 ust. 1 pkt 7 i art. 17 ust. 1 pkt 6 lit.a u.p.d.f. W konsekwencji mamy do czynienia z przychodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten podlega opodatkowaniu na zasadach opisanych w art. 30b u.p.d.o.f., a więc z uwzględnieniem kosztów jego uzyskania. Faktycznemu opodatkowaniu podlega zatem dochód, stanowiący różnicę między przychodem a kosztami jego uzyskania. Zbieżne z powyższym stanowiskiem są poglądy wyrażone w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych (zob. m.in.: wyrok z 27 maja 2008 r., sygn. III SA/Wa 2222/07; wyrok z 3 lutego 2009 r., sygn. I SA/Go 913/08; wyrok z 8 października 2009 r., sygn. I SA/Po 729/09; wyrok z 14 września 2010 r., sygn. III SA/Wa 1575/10; wyrok z 19 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1844/08). Również na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w orzecznictwie dość powszechnie wyrażany jest pogląd, że wniesienie udziałów (akcji) do funduszu inwestycyjnego powoduje powstanie przychodu z tytułu zbycia tychże akcji i udziałów (zob. m. in. wyroki NSA z 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 939/08 i z 25 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 959/08, wyrok z 6 kwietnia 2011 r., sygn. II FSK 2056/09). W tym kontekście za odosobnione należy uznać stanowisko wyrażone w przywołanym przez Skarżącego wyroku NSA z 19 października 2010 r., sygn. II FSK 1047/09, w którym Sąd wyraził pogląd, cyt. "w momencie wniesienia udziałów/papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych". Dość wspomnieć, że niemal w tym samym składzie NSA nie podtrzymał już tego poglądu w późniejszym wyroku z 14 czerwca 2011 r., sygn. II FSK 189/10. Konkludując, w świetle przedstawionych rozważań organ interpretacyjny dokonał w tej sprawie prawidłowej wykładni przepisów art. 9 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a oraz art. 30b ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. Bezzasadne są więc zarzuty skargi dotyczące naruszenia tych regulacji prawnych. Niczym nieuzasadniony jest też zarzut dotyczący naruszenia art. 122 o.p., który stanowi, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Trzeba bowiem zauważyć, że indywidualna interpretacja ma zawierać ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, a więc odnosić się do stanowiska wnioskodawcy wyrażonego w odniesieniu do stanu faktycznego podanego we wniosku (wyrok NSA z 18 maja 2010 r., sygn. I FSK 209/09). W sprawach pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie dokonuje się ustaleń co do faktów (stanu faktycznego sprawy), poprzestając na opisie określonego stanu przedstawionym przez wnioskodawcę. Wydający interpretację organ przyjmuje zatem istnienie pewnego stanu rzeczy, formułując na jego tle stanowisko co do rozumienia (wykładni) wywołujących wątpliwości przepisów prawa (wyrok NSA z 5 maja 2010 r., sygn. II FSK 2120/08). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.