II FSK 617/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), WSA del. Bartosz Wojciechowski, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 524/11 w sprawie ze skargi H. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 31 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. [pic] 1. Wyrokiem z dnia 21 września 2011 r., I SA/Gd 524/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H. L. (zwanego dalej: skarżącym) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 31 marca 2011 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego - prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wójta gminy. Skarżący został poinformowany o wszczęciu tego postępowania dnia 6 lipca 2010 r. Dnia 9 i 12 lipca 2010 r. skarżący złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym: nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 31 marca 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie wójta gminy. Skarżący podniósł w odwołaniu, że nie posiada żadnego zadłużenia na rzecz urzędu gminy, za to organ posiada względem zobowiązanego zadłużenie w wysokości 500.000 zł za dostarczoną wodę. Kolegium wskazało, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z powodu nieuiszczenia zaległości podatkowej przez zobowiązanego - ewentualne zobowiązania cywilnoprawne skarżącego wobec gminy nie mogą mieć wpływu na wysokość zaległości podatkowej ani obowiązku jej uiszczenia, a więc także na istnienie wierzytelności podlegającej egzekucji. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego tj. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Kolegium uznało, że jest on niezasadny - skarżący kwestionując postępowanie organu egzekucyjnego nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który jego zdaniem byłby mniej uciążliwy. Nawiązując do zarzutu błędnego pouczenia co do złożenia zażalenia na postanowienie wójta gminy, SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) zwanej dalej: u.p.e.a., rozstrzygnięcie wójta gminy (wierzyciela) w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. 3. W skardze do WSA skarżący zarzucił naruszenie: - przepisów postępowania, tj. art. 33 u.p.e.a. oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168) zwanej dalej: k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, - prawa materialnego, tj. przepisów Uchwały Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez susze i huragany w 2008 r. i nierozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w oparciu o przepisy cytowanego rozporządzenia, mimo wystąpienia przez skarżącego ze stosownym wnioskiem od organu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o jej oddalenie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z akt wynikało, iż w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organ odwoławczy funkcjonowały w obrocie prawnym dwa akty: decyzja SKO z dnia 29 stycznia 2002 r., którą utrzymano mocy decyzję wójta gminy z dnia 8 sierpnia 2001 r. odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej skarżącego za 1998 r. oraz postanowienie – mające charakter ostateczny - Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 grudnia 2009 r., którym odmówiono uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie wójta gminy i jego zastępcy od prowadzenie spraw podatkowych wszczętych na wniosek skarżącego. Sąd podniósł, że dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczne orzeczenie w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych skarżącego - organy są tym postanowieniem związane. Jak wynika bowiem z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Sąd na potwierdzenie swojego stanowiska powołał się na wyrok NSA z dnia 27 października 1999 r., IV SA 1104/96. Sąd zwrócił uwagę, że nie mogło dojść do naruszenia Uchwały Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w 2008 r. ponieważ powołana Uchwała w niniejszej sprawie nie była stosowana - zgodnie z art. 87 Konstytucji RP nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd wskazał również, że wierzytelność na kwotę 500.000 zł względem gminy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozostaje bez znaczenia w sprawie. Trafnie zatem organ odwoławczy wskazał, że roszczenie to powinno być dochodzone na drodze cywilnoprawnej, przed sądem powszechnym. Sąd podkreślił także, iż żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie dokonaniu zajęcia rachunku bankowego dłużnika, zatem ten środek egzekucyjny jest dopuszczalny. Odnosząc się do nadmiernej uciążliwości ww. środka, sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., III SA/Wa 403/07, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. 5. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), w szczególności art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez: - błędne prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego, który istnieje na inny podmiot niż wymieniony w tytule wykonawczym; - błędne prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego bez uprzedniego a przynajmniej jednoczesnego zawiadomienia [...] o wszczęciu egzekucji z jego rachunku; - błędne prowadzenie egzekucji mimo podniesienia zarzutu przedawnienia; - błędne prowadzenie egzekucji z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanego . Ze względu na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 6. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdania są podzielone co do sposobu konstruowania podstawy kasacyjnej z udziałem przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Z jednej strony podnosi się, że dla prawidłowego skonstruowania zarzutu konieczne jest powiązanie tego przepisu z innymi przepisami prawa, które sąd powinien był zastosować w sprawie, ale ich nie zastosował (wyroki NSA: z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, z dnia 8 października 2010 r. , II FSK 964/09, z dnia 29 maja 2009 r., II FSK 127/08). Odmienna grupa poglądów wskazuje na możliwość skonstruowania podstawy kasacyjnej z udziałem tylko tego przepisu i co więcej- odmiennie iż grupa pierwsza- dopuszcza możliwość wskazywania zarzutem naruszenia tego przepisu także ustaleń faktycznych, których sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę (wyroki NSA: z dnia 2 września 2008 r., I FSK 1046/07, z dnia 29 kwietnia 2009 r., II FSK 91/08, z dnia 25 września 2009 r., II FSK 629/08, z dnia 8 października 2007 r., I FSK 1240/06, z dnia 17 października 2006 r., I FSK 56/06 z dnia 20 grudnia 2005 r., II FSK 264/05). W związku z powyższymi poglądami Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że konstruując podstawę skargi kasacyjnej skarżący tylko w jednym aspekcie powiązał ją z art. 81 § 1 u.p.e.a. w odniesieniu do prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego dotyczącego innego podmiotu. Uwzględniając powyższe poglądy Sąd mimo tego odniesie się merytorycznie do tak skonstruowanej skargi kasacyjnej. 7. Przede wszystkim w zakresie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z błędem co do osoby zobowiązanego i przeprowadzenia egzekucji z rachunku bankowego prowadzonego na inny podmiot należy zauważyć, że przedmiotem egzekucji w niniejszej sprawie były zaległości podatkowe. Łączne zobowiązania pieniężne dotyczyły zobowiązanych: A. L. i H.L. Zgodnie z art. 27 e u.p.e.a. tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków (bez względu na to, kogo obciąża z mocy decyzji podatkowej zaległość podatkowa) wówczas, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych. Ma to wówczas znaczenie dla obrony małżonka niebędącego zobowiązanym w zakresie korzystania ze środków prawnych. W sytuacji natomiast, gdy zobowiązanym byli oboje małżonkowie, a egzekucję prowadzono do środków ze sprzedaży nieruchomości (akt notarialny zawierał tylko H. L.) stanowiącej majątek osobisty tego zobowiązanego to organ podatkowy - tu: wierzyciel - mógł dokonać wyboru do kogo skieruje egzekucję (art. 6c w związku z art. 3 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 25 listopada 1984 r. o podatku rolnym , Dz. U. z 2006 r. , nr 136, poz. 969 ze zm. i art. 92 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa, Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Wynika to z solidarnego charakteru zobowiązania podatkowego małżonków i istoty tej solidarności w prawie podatkowym (T. Brzezicki, Opłata adiacencka z tytułu podziału nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności P.P.L. i FS 2012 r., nr 8, str. 16, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 maja 2008 r., I SA/ Rz 231/08 Lex nr 377689, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2008 r., II FSK 1310/06 Lex nr 519506). Skierowanie więc egzekucji tylko do jednego ze współzobowiązanych było tylko dokonaniem wyboru uprawionego, zgodnie z art. 91 i 92 § 1 ord. pod. w związku z art. 366 § 1 k.c. 8. Nie narusza prawa - w stopniu uzasadniającym wzruszenie zaskarżonego i poprzedzającego je postanowienia - uznanie przez sąd, że brak oznaczenia "fantazyjnego" przy wykazaniu rachunku bankowego i zobowiązanego nie narusza prawa. Nazwa firmy podatnika: [...] nie miała i nie ma samodzielności podmiotowej w obrocie. Zgodnie z art. 434 k.c. firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. Dodatki te dodane do imienia i nazwiska mają za cel lepsze zidentyfikowanie przedsiębiorcy posługującego się firmą. Zatem skoro i tak przedsiębiorcą był H. L. to brak wykazania tych dodatków identyfikujących go jako przedsiębiorcę nie był naruszeniem prawa w stopniu mającym istotne znaczenie dla wspomnianej sprawy skoro nie uniemożliwił prawidłowego zidentyfikowania zobowiązanego. 9. Bezzasadnie zarzuca skarżący naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji braku zawiadomienia o prowadzeniu egzekucji z rachunku bankowego [...] Zauważyć trzeba, że zobowiązanymi byli podatnicy A.L. i H. L. Przymiot "fantazyjny", przyjęty dla oznaczenia nazwy przedsiębiorcy nie ma istotnego znaczenia dla określenia zobowiązanego - jego celem jest tylko dokładniejsze zidentyfikowanie przedsiębiorcy, zaś sam dodatek fantazyjny nie jest i nie kreuje podmiotowości prawnej. Podmiotem (przedsiębiorcą) jest więc zawsze osoba fizyczna. W rozpoznawanej sprawie egzekucję wdrożono do osoby fizycznej i brak dookreślenia jej dodatkiem fantazyjnym nie utrudnił zidentyfikowania zobowiązanego. Brak zatem określenia i wskazania w tytule wykonawczym i zajęciu rachunku bankowego nie narusza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stopniu uzasadniającym pogląd, że miało to naruszenie mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 10. Także nie narusza art. 134 § 1 p.p.s.a. pogląd sądu co do zarzutu nieistnienia obowiązku w związku z przedawnieniem zobowiązań podatkowych. Do zarzutu tego – ponowionego także w skardze- sąd pierwsze instancji odniósł się szczegółowo. To stanowisko znajduje przekonujące uzasadnienie w art. 65 § 1-2 ord. pod. Przepis ten wylicza szczegółowo te zobowiązania i należności publicznoprawne, które mogą być potrącone z zobowiązaniami podatkowymi i zaległościami podatkowymi. Wśród zobowiązań nadających się do potrącenia nie ma wymienionych zobowiązań , należności, a w zasadzie to roszczeń wierzyciela z tytułu dostarczania wody. Poza tym warunkiem potrącenia jest istnienie "wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności u podatnika wobec gminy. Wskazywane przez skarżącego należności nie odpowiadają więc warunkom z art. 65 § 1 i 2 w związku z art. 64 § 2-7 ord. pod. Zgodnie z tymi przepisami potrącone mogą być tylko odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (art. 417 k.c.), czy poprzez wydanie aktu normatywnego (art. 4172 k.c.). Odszkodowanie z tych tytułów miałoby być albo ustalone prawomocnym wyrokiem sądowym lub prawomocną ugodą sądową (art. 65 § 1 pkt 1 i 2 ord. pod.) Innym przypadkiem potrącenia jest istnienie wierzytelności z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (art. 65 § 1 pkt 3 ord. pod) bądź odszkodowania orzeczonego w decyzji wydanej przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta) - art. 65 § 1 pkt 4 ord. pod. Żaden tego rodzaju przypadek w odniesieniu do skarżącego nie zaistniał. 11. Jeżeli chodzi o podnoszony zarzut przedawnienia to organ egzekucyjny - zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. - nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym . Zauważyć tylko trzeba, że wierzyciel- wójt gminy S. K.- w postanowieniu z dnia 22 lipa 2010 r. uznał zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi za niedopuszczalny. Zgodnie z art. 34 § 1 in fine u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela co do takiego zarzutu jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zarzut natomiast jest (art. 34 § 1a u.p.e.a.) niedopuszczalny, gdy jest - lub był - przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. W postanowieniu tym skarżący był pouczony o przysługującym mu zażaleniu do S.K.O. 12. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.