II OZ 743/15

Dnia 19 sierpnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 482/13 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej uznania za właścicieli gospodarstwa rolnego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu S. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 7 listopada 2013 r. oddalającego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...]. Sąd, powołując się na treść art. 86, art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oraz orzecznictwo sądowe (por. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757; postanowienia NSA: z 22 stycznia 2014 r., II OZ 10/14; z 19 grudnia 2013 r., II GZ 752/13; z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99; z 14 lipca 2010 r., II GZ 154/10; z 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; z 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; z 29 września 2009 r., II OZ 800/09; z 23 września 2014 r. sygn. akt II GZ 523/14) wskazał, że za zaniechania pełnomocnika w dokonaniu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi strona. Dlatego okoliczności podnoszone przez skarżącego, że ustanowiony pełnomocnik zaniedbał kontaktu ze skarżącym i nie złożył w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia nie mogą stanowić o braku jego winy, skoro za działania lub zaniechania pełnomocnika w zakresie czynności procesowych odpowiedzialność ponosi strona. Natomiast skarżący nie wykazał, że istniały obiektywne przeszkody do złożenia przez pełnomocnika wniosku o uzasadnienie wyroku w ustawowym terminie. Także brak możliwości porozumienia się skarżącego z pełnomocnikiem nie stanowi zdaniem Sądu przesłanki przywrócenia terminu. Brak bowiem możliwości kontaktu mocodawcy z pełnomocnikiem jest okoliczności związaną z realizacją stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, a relacje te pozostają bez wpływu na bieg terminów procesowych. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, bez znaczenia pozostaje okoliczność, że skarżący miał trudności w skontaktowaniu się z pełnomocnikiem. Za przywróceniem terminu w przedmiotowej sprawie nie przemawia także samo zachowanie skarżącego, który informację o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu otrzymał w dniu 22 sierpnia 2013 r., a dopiero w dniu 29 maja 2015 r. skontaktował się z Sądem celem ustalania, na jakim etapie jest jego sprawa. W ocenie Sądu powyższe okoliczności świadczą o niedbalstwie skarżącego w prowadzeniu swoich spraw, skoro przez okres niemalże 2 lat nie zainteresował się co dzieje się w jego sprawie. Tymczasem nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy (por. postanowienie NSA z 6 maja 2008 r., I OZ 307/08). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. S., podnosząc, że Sąd wadliwie ocenił, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ponieważ to działania pełnomocnika obciążają skarżącego w tym zakresie. Podniósł, że zaistniała sytuacja wynikła z tego, że pełnomocnik nie poinformował go o terminie rozprawy, jak i braku wiedzy o wyznaczeniu pełnomocnika przez Okręgową Izbę Radców Prawnych, a tym samym braku kontaktu skarżącego z pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kryterium braku winy wynikające z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona wnosząca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Jednocześnie powtórzyć należało za Sądem I instancji, utrwalony w orzecznictwie pogląd, że wszelkie czynności pełnomocnika strony rozciągają się w swoich skutkach na samą stronę. Tak więc, niepodjęcie przez pełnomocnika strony czynności procesowych w okręconym terminie do ich dokonania wywołuje skutki dla samego skarżącego w postaci upływu tego terminu. Działanie takiego pełnomocnika nie może być bowiem oceniane jako działanie osoby trzeciej, ale jako działanie samego skarżącego, który ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika. W tym zakresie Sąd I instancji prawidłowo ocenił charakter działań lub zaniechań procesowych pełnomocnika strony. Z punktu widzenia art. 86 § 1 p.p.s.a. i oceny przesłanki "braku winy" w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku co do zasady bez znaczenia pozostają wzajemne relacje strony postępowania i jej pełnomocnika, np. brak pomiędzy nimi kontaktu. To skarżący zdecydował w niniejszej sprawie, że w sprawie będzie reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu ze wszystkimi tego prawnymi konsekwencjami. Dlatego też w utrwalonym orzecznictwie przyjęto, że niezawinione działania to zasadniczo stany nadzwyczajne, jak nagła choroba strony, lecz nie zaniedbania pełnomocnika. Skarżący bowiem nie wykazał, że jego pełnomocnik nie dokonał stosownej czynności procesowej w terminie w wyniku innej przeszkody niż brak działania. Ponadto skarżący nie wykazał by po jego stronie istniały przeszkody w dowiedzeniu się o toku postępowania sądowego w stosownym terminie, tym bardziej, że skarżący w dniu 22 sierpnia 2013 r. uzyskał informacje o przyznaniu prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosowne działania skarżący podjął dopiero po prawie dwóch latach, tj. w maju 2015 r., od wydania wyroku przez Sąd. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., II FZ 989/13), skarżący nie wykazał, że przez prawie okres dwóch lat istniała obiektywna przeszkoda niezależna od woli skarżącego inna niż niewiedza skarżącego lub brak działania pełnomocnika. Dodatkowym argumentem, który uniemożliwia wzruszenia stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu jest treść art. 87 § 5 p.p.s.a., który co do zasady określa termin, w którym sąd administracyjny może orzec o przywróceniu terminu. Zgodnie z tym przepisem po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Zatem z uwagi na ponad roczny upływ czasu od uchybienia terminu, tj. od 14 listopada 2013 r., w niniejszej sprawie przywrócenie terminu zawnioskowane w piśmie z dnia 5 czerwca 2015 r. wymagało dodatkowo wykazania, że wskazane przez skarżącego okoliczności mają charakter wyjątkowy. W tym zakresie przypomnienia wymaga, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania i zaniechania pełnomocnika. Jak już wyżej wskazano sam brak działania pełnomocnika nie uwalnia strony od winy w niezachowaniu terminu. Samo subiektywne przekonanie skarżącego, że jego jedyną winą jest to, że nie uzyskał informacji o wyznaczeniu konkretnego pełnomocnika oraz o terminie rozprawy i treści wyroku, nie świadczy o zaistnieniu sytuacji wyjątkowej, uniemożliwiającej złożenie wniosku o przywrócenie terminu w terminie. Wynika to z tego, że uzyskanie takich informacji oraz złożenie stosownego wniosku w terminie nie było uzależnione od działania samego pełnomocnika. Innymi słowy działanie pełnomocnika nie warunkuje ani skuteczności, ani terminowości czynności procesowej polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ponadto również zainteresowanie się sprawą przez skarżącego po prawie dwóch latach od uzyskania informacji o przyznaniu prawa pomocy nie potwierdza aby została spełniona hipoteza zawarta w art. 87 § 5 p.p.s.a. Trudno w takie sytuacji mówić w ogóle o zaistnieniu wyjątkowych okoliczności. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.