I OZ 1087/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 marca 2017 r., sygn. akt III SO/Gd 2/17 w sprawie z wniosku D. P. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: Wiesławy Pierechod, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Przemysława Krzykowskiego, Ryszarda Maliszewskiego, Jolanty Strumiłło, Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Ewy Osipiuk, Hanny Raszkowskiej, Piotra Chybickiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1239/16 ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r., sygn. akt III SO/Gd 2/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek D. P. (dalej wnioskodawca, skarżący) o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: Wiesławy Pierechod, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Przemysława Krzykowskiego, Ryszarda Maliszewskiego, Jolanty Strumiłło, Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Ewy Osipiuk, Hanny Raszkowskiej, Piotra Chybickiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1239/16 ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Pismem z dnia 21 listopada 2016 r. D. P. wniósł o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie ze swojej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego, prowadzonej pod sygn. akt II SA/Ol 1239/16. We wniosku podano imiona i nazwiska sędziów orzekających w WSA w Olszynie. W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że sędziowie WSA w Olsztynie od 2012 r. posługują się wąskim rozumieniem tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Podkreślił, że Sąd Rejonowy w M. w sprawie o sygn. akt [...] przyznał mu nowy tytuł prawny do używania zajmowanego lokalu. Dalej wyjaśnił, że jest osobą bez umowy najmu, która ma inny tytuł prawny do używania lokalu, bo ma jednocześnie propozycję zaakceptowania wskazanego lokalu, jako lokalu socjalnego w przedstawionej umowie najmu. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt I OW 274/16 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku do rozpoznania ww wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1239/16. Po przekazaniu ww wniosku do wyznaczonego Sądu została ona zarejestrowana pod sygn. akt III SO/Gd 2/17. Wszyscy wymienieni sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, z wyjątkiem sędziego WSA Hanny Raszkowskiej, złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności wskazane w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej ppsa), powodujące konieczność wyłączenia od rozpoznawania przedmiotowej sprawy. Jak wynika z informacji przekazanej przez Prezesa WSA w Olsztynie, sędzia WSA Hanna Raszkowska pozostaje na urlopie dla poratowania zdrowia, a następnie urlopie wypoczynkowym, po którym bezpośrednio przechodzi w stan spoczynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że zgodnie z art. 18 ppsa: § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. § 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. § 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Stosownie do treści art. 19 ppsa niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej spawie. Wniosek o wyłączenie sędziego stanowi gwarancję obiektywizmu sądu i jego bezstronności w rozpoznawaniu sprawy. Oceny wniosku dokonuje się na tle konkretnej sprawy. Zadaniem wnioskodawcy jest wskazanie okoliczności, które w danej sprawie wskazują na istnienie faktycznej podstawy do przyjęcia, że wyznaczony do załatwienia sprawy sędzia może pozostawać w takich relacjach do sprawy, stron, przedmiotu sprawy, które wywołują wątpliwość co do jego bezstronności. Muszą to być okoliczności rzeczywiście istniejące, a nie hipotetyczne i subiektywne przekonanie wnioskodawcy co do ich istnienia. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego lub sędziów w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z nadmiernej wrażliwości strony (postanowienie NSA z 15.11.2011 r., I OZ 856/11, cbosa). Nadto, okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcie, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie NSA z 18.1.2013 r., I OZ 995/12). W niniejszej sprawie wnioskodawca jako przesłankę wyłączenia wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie wskazał "tendencyjną i złą interpretację prawa dotyczącą tytułu prawnego do lokalu". Tak sformułowany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca bowiem nie wskazał okoliczności, które budzą wątpliwości co do bezstronności sędziów, a wszyscy sędziowie objęci wnioskiem złożyli oświadczenia, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 i 19 ppsa. W przypadku sędziego WSA Hanny Raszkowskiej złożenie oświadczenia, z uwagi na wskazane wcześniej okoliczności, nie było konieczne. W ocenie Sądu I instancji argumentacja nie wskazuje na żadne konkretne okoliczności mogące być podstawą wyłączenia poszczególnych sędziów od załatwienia sprawy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł D. P., domagając się jego uchylenia i orzeczenia o przekazaniu sprawy II SA/Ol 1239/16 do rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Skarżący podkreślił w uzasadnieniu, że Wojewódzki Sąd administracyjny w Gdańsku zmienił jego twierdzenie przytoczone we wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w którym podał, że "sędziowie wymienieni wydają wyroki w oparciu o rozumienie jedynie rzeczywistego tytułu prawnego, czyli takiego, który da się wziąć w rękę. Natomiast powstałego po przekwaterowaniu mnie stosunku prawnego, czy zaistniałego prawa nie można nie zauważyć, tym bardziej, jeśli dotyczy sytuacji mieszkaniowej". Na poparcie swojego stanowiska, skarżący przytoczył wypowiedź Sędzi WSA w Gdańsku Felicji Kajut, która wskazała, że "sędziowie WSA w Olsztynie od 2012 r. posługują się wąskim rozumieniem tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego". Skarżący zaznaczył, że stoi na stanowisku, że "w treściach obecnego prawa nie używa się pojęcia wąskiego tytułu prawnego. Jest jeden tytuł do używania rzeczy". Skarżący podniósł, że "działania sędziów zawnioskowanych o wyłączenie jest celowe, skoro jest tendencyjne" oraz stanowi dyskryminację jego osoby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 ppsa, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 ppsa, poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W obu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów w oparciu o art. 19 ppsa. Nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych wskazana w art. 18 ppsa. Z oświadczeń złożonych przez sędziów wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww przepisów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9. 2014 r. I OZ 754/14, cbosa). We wnioskach skarżącego o wyłączenie sędziów i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r., II OSK 392/08; postanowienie NSA z: 26.1.2012 r., I FZ 15/12; 29.6.2012 r.; II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 186-187, nb 5). Skarżący zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu nie wykazał w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem. Skarżący upatruje przesłanki wyłączenia objętych wnioskiem sędziów w tym, że w ocenie wnioskodawcy "sędziowie WSA w Olsztynie od 2012 r. posługują się wąskim rozumieniem tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego", w czym upatruje przyczyny niekorzystnych dlań rozstrzygnięć, natomiast skarżący nie powołuje żadnej argumentacji, która pozwalałaby stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26.3.1997 r., III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8.3.1972 r., I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13.2.2014 r., II OZ 149/14, Lex 1450957; 16.1.2013 r., II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1.12.2016 r., II FSK 2912/14, Lex 2170165). Niewłaściwe, w subiektywnej ocenie wnioskodawcy, stosowanie przepisów i orzekanie ww sędziów w żaden sposób nie dowodzi istnienia jakiegokolwiek negatywnego stosunku każdego z objętego wnioskiem sędziów do skarżącego, dającego podstawę do zastosowania instytucji z art. 19 ppsa. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku trafnie uznał, że złożone w sprawie wnioski o wyłączenie sędziów nie zasługiwały na uwzględnienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.