I FZ 337/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1035/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. oraz za styczeń 2011 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zaskarżonym postanowieniem z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1035/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek M. S. (dalej: strona lub skarżący) wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: organ) z 12 lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. oraz za styczeń 2011 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, do której to skargi załączony został odrębny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ze względu na fakt, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że kwota wynikająca z decyzji (108.000 zł) przekracza jego dochody za rok 2015 oraz przewidywany poziom dochodów uzyskanych w roku 2016 r. (dochody te mogą być zbliżone do ww. kwoty). Podkreślił, że zapłata wskazanego w decyzji podatku spowodowałaby utratę środków utrzymania, w sytuacji gdy od 5 lat nie prowadzi on działalności gospodarczej, jak też wpłynęłaby na możliwości ponoszenia kosztów rehabilitacji po wypadku samochodowym, któremu skarżący uległ w 2011 r., doznając złamania kręgosłupa. Strona podała również, że na utrzymaniu jego i jego małżonki pozostaje trójka małoletnich dzieci, z którym to faktem wiążą się w sposób oczywisty znaczne wydatki bieżące dotyczące ich wyżywienia, zamieszkania, uczęszczania do przedszkola itp. Zapłata kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji spowodowałby poważne problemy związane z potrzebami wielodzietnej rodziny. Dodatkowo skarżący wskazał na fakt ponoszenia wydatków na spłatę kredytu mieszkaniowego w wysokości 3.600 zł miesięcznie. Do wniosku nie załączono żadnych dokumentów na poparcie przywołanych w nim okoliczności. Po rozpatrzeniu wniosku w oparciu o przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z 9 grudnia 2016 r., odmówił jego uwzględnienia, uznając, że skarżący nie wykazał istnienia określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Złożony wniosek nie został poparty żadną dokumentacją obrazującą warunki finansowe skarżącego. Zdaniem Sądu, trudno jest na podstawie samych tylko twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, niezobrazowanych żadnym dodatkowym materiałem źródłowym, ustalić wpływ wykonania zaskarżonej decyzji na sytuację majątkową skarżącego. Brak powyższych danych w połączeniu z niedołączeniem stosownych dokumentów do wniosku uniemożliwił Sądowi zweryfikowanie, czy wykonanie decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku skarżącego, prowadząc do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i zasądzenie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazał, że wniosek w tym przedmiocie złożony został za pośrednictwem organu podatkowego, przez co skarżący pozostawał w przekonaniu, że wszystkie podane przez niego informacje o jego sytuacji finansowej zostaną przez ten organ zweryfikowane, a w przypadku stwierdzenia ich niezgodności z prawdą, Sąd otrzyma stosowne informacje. Ponieważ takich informacji nie było, zdaniem skarżącego, organ podatkowy w sposób domniemany potwierdził fakty zawarte we wniosku. Strona podniosła także, że w toku postępowania sądowego w sprawie mającej za przedmiot decyzję objętą wnioskiem o wstrzymanie wykonania, zwracała się do Sądu o zwolnienie z kosztów sądowych, a w treści złożonego w tym zakresie wniosku, pod odpowiedzialnością karną, złożyła bardziej szczegółowe oświadczenie o swojej sytuacji finansowej, czego Sąd nie wziął pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy zasługuje na uwzględnienie. W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie. Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konstatacja Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał istnienia określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, była co najmniej przedwczesna. Bezsporne jest wprawdzie, że do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie załączono dokumentów źródłowych obrazujących sytuację osobistą, finansową i majątkową strony, a zawarty w uzasadnieniu wniosku opis tych okoliczności faktycznych jest nader ubogi. Należy jednakże zauważyć, co trafnie wskazano w zażaleniu, że w toku postępowania sądowego dotyczącego decyzji objętej wnioskiem o wstrzymanie wykonania (jeszcze przed rozpoznaniem tego żądania przez Sąd) skarżący wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku w tym przedmiocie przedstawił szczegółowe okoliczności faktyczne dotyczące swojego stanu rodzinnego, sytuacji finansowej (dochody, wydatki) oraz majątkowej (rodzaj i wartość składników majątku). Skarżący wprawdzie również nie poparł przedstawionych okoliczności dokumentami źródłowymi, przy czym nie był w tym zakresie wzywany przez referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, skutkiem czego należy stwierdzić, że przywołane w tym wniosku okoliczności uznano za wyczerpujące. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że oświadczenie w tym zakresie zostało złożone przez skarżącego pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1137, ze zm.). Pomimo zatem, że przesłanki udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 p.p.s.a. nie są tożsame z warunkami udzielenia ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., nie ma przeszkód (a wręcz wskazane jest), aby informacje przedstawione przez stronę skarżącą w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny wykorzystał również na potrzeby postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Informacje te wszak zostały przedstawione przez stronę skarżącą i znajdują się w aktach sprawy. O ile zatem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzono, że "(...) sąd (...) przy rozpoznawaniu wniosku powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności w nim podniesione, a ponadto także te, które wynikają z całości akt sprawy (...)" (s. 3 uzasadnienia), o tyle z jego treści nie wynika, aby okoliczności opisane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały przez Sąd pierwszej instancji wzięte pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w celu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownej oceny wniosku skarżącego, z uwzględnieniem całokształtu znajdujących się w aktach sprawy informacji i dokumentów, w tym również tych załączonych do zażalenia. Powyższe nie przesądza jednakże o zasadności tego wniosku. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4