I SA/Wr 823/17
WyrokWSA we Wrocławiu2017-12-08
Skład orzekający: Maria Tkacz-Rutkowska, Kamila Paszowska-Wojnar, Piotr Kieres
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli tworzących miejsce obsługi podróżnych (MOP) zlokalizowane w ciągu drogi ekspresowej, gdy grunty te stanowią własność Skarbu Państwa, znajdują się w trwałym zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), a planowane jest ich wydzierżawienie podmiotowi trzeciemu, który wybuduje na nich obiekty MOP?Ratio decidendi
W przypadku wydzierżawienia lub wynajęcia nieruchomości będącej w trwałym zarządzie GDDKiA, podatnikiem podatku od nieruchomości będzie dzierżawca (najemca) jako posiadacz zależny nieruchomości na podstawie umowy zawartej z właścicielem (Skarbem Państwa). GDDKiA, jako jednostka organizacyjna działająca w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, nie jest posiadaczem nieruchomości w rozumieniu cywilistycznym, a trwały zarząd jest publicznoprawną formą władania, a nie prawem podmiotowym.Stan faktyczny
Skarżąca Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) wniosła o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od nieruchomości od przyszłego miejsca obsługi podróżnych (MOP P.) planowanego do utworzenia na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w trwałym zarządzie GDDKiA. GDDKiA planowała wydzierżawić te grunty podmiotowi trzeciemu, który wybuduje na nich obiekty MOP. GDDKiA uważała, że podatnikiem będzie przyszły dzierżawca, podczas gdy Burmistrz P. uznał, że podatnikiem będzie GDDKiA. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną interpretację.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną w całości i zasądzono od Burmistrza P. na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, sędzia WSA Piotr Kieres, Protokolant: specjalista Paulina Wódka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 r. w Wydziale I sprawy ze skargi A. we W. na interpretację indywidualną Burmistrza P. z dnia 12 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości I. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną w całości: II. zasądza od Burmistrza P. na rzecz skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi Skarbu Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział we W. jest interpretacja przepisów prawa podatkowego (interpretacja indywidualna) wydana przez Burmistrza P. z 12 maja 2017 r. nr [...] dotycząca podatku od nieruchomości.
Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział we W. we wniosku z 17 marca 2017 r. przedstawiła następujący stan faktyczny. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział we W. (dalej: GDDKiA, Skarżąca) w ramach wykonywania swoich zadań ustawowych (art. 18a w zw. z art. 18 ust. 1 i ust. 2 praz art. 19 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm. – dalej: u.d.p.) buduje obecnie drogę ekspresową S3 na odcinku N.- L. (autostrada A4). Zgodnie z art. 4 pkt 10 u.d.p. droga ekspresowa musi być wyposażona w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi. W ramach tego zadania GDDKiA planuje utworzenie "MOP P.", zlokalizowanego w ciągu budowanej obecnie drogi ekspresowej S3 działka grunty nr [...]224/1, nr [...] obręb G.. Rezultat ten GDDKiA zamierza osiągnąć przez wyłonienie, w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, podmiotu, któremu wydzierżawi wskazane wyżej grunty w celu wybudowania przez ten pomiot budynków i budowli tworzących "MOP P.", a także używania i pobierania pożytków w zamian za zapłatę czynszu oraz uiszczenie innych opłat na podstawie i na warunkach zawartej z tym podmiotem umowy dzierżawy. We wniosku o wydanie interpretacji GDDKiA wskazała także, że wymienione we wnioski działki gruntu stanową własność Skarbu Państwa, natomiast GDDKiA przysługuje w stosunku do nich prawo trwałego zarządu.
Na gruncie tak opisanego stanu faktycznego GDDKiA zapytała:
Kto będzie podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli tworzących przyszłe miejsce obsługi podróżnych (MOP P.) zlokalizowane w ciągu budowanej obecnie drogi ekspresowej S3, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad czy przyszły dzierżawca tych gruntów, który wybuduje na nich przedmiotowe budynki i budowle, stanowiące urządzenia służące obsłudze podróżnych?
Przedstawiając własne stanowisko w sprawie GDDKiA, wskazała na przepis art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 716 ze zm. – dalej: u.p.o.l.) i stwierdziła, że ani Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, ani Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie będzie podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli, które będą tworzyły przedmiotowe miejsce obsługi podróżnych. W związku z zawarciem przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa wskazanej wyżej umowy dzierżawy, podatnikiem podatku od nieruchomości będzie ich przyszły dzierżawca, jako posiadacz zależny nieruchomości na podstawie zawartej umowy z właścicielem.
GDDKiA podkreśla, że w odróżnieniu od innych instytucji publicznych w przypadku Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nie dochodzi do przekazania nieruchomości Skarbu Państwa na mocy decyzji administracyjnej, czy innego aktu, nieruchomości są powierzane w celu sprawowania zarządu na mocy ustawy o drogach publicznych, co potwierdza art. 6 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zarządzaniu mieniem państwowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 2259). Przepis ten stanowi, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, jako organ administracji publicznej reprezentuje Skarb Państwa, zgodnie ze swoją właściwością i w zakresie określonym w odrębnych przepisach. Drogi krajowe zostały zatem przekazane Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad w tzw. ustawowy zarząd.
Burmistrz P. stanowisko GDDKiA uznał za nieprawidłowe.
Przytoczył przepisy art. 3 ust. 1 u.p.o.l., a także art. 18 ust. 1 i ust. 2 u.d.p., z których wynika, że centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, do którego należy wykonywanie zadań zarządcy dróg krajowych oraz realizacja budżetu państwa w zakresie dróg krajowych, przy czym szczegółowy zakres zadań powierzonych Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad określa ust. 2 art. 18 u.d.p.
Z wniosku o wydanie interpretacji wynika, że opisane nieruchomości stanowią własność Skarbu Państwa, ale GDDKiA sprawuje trwały ustawowy zarząd nad drogami krajowymi. Instytucja trwałego zarządu została uregulowana w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm. dalej: u.g.n.) trwały zarząd jest formą władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną. Zarządca ma m in. prawo oddania nieruchomości w najem, dzierżawę albo użyczenia na czas nie dłuższy niż czas, na który ustanowiono trwały zarząd. Burmistrz powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.10.2013 r. sygn. akt II FSK 2795/11, w którym przytoczono uzasadnienie wyroków NSA w sprawach o sygn. akt II FSK 1090/05 oraz II FSK 1716/10 i stwierdził, że posiadacze zależni nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz zarządcy tych nieruchomości są podatnikami tylko wówczas gdy posiadanie wynika z umowy zawartej bezpośrednio z właścicielem lub z zarządu ustanowionego przez właściciela. W przypadku oddania przez posiadacza nieruchomości w dalsze posiadanie zależne osobie trzeciej mamy do czynienia z dwoma posiadaczami zależnymi. Istotne jest zatem rozstrzygnięcie, który z tych posiadaczy będzie podatnikiem podatku od nieruchomości stosowanie do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.o.l. Ponieważ, jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19.11.1993 r. II CRN 130/03 posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne, to w niniejszej sprawie od właściciela Skarbu Państwa nieruchomości i obiekty budowlane objęła w posiadanie Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jako jednostka budżetowa Skarbu Państwa posiada, zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l,, podmiotowość prawnopodatkową w zakresie podatku od nieruchomości, a instytucja trwałego zarządu jest jednym z rodzajów "innego tytułu prawnego" posiadania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l., zatem podatnikiem podatku od nieruchomości będzie Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.
Wezwany do usunięcia naruszenia prawa Burmistrz P. stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu GDDKiA wniosła o uchylenie interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 960 zł, zarzucając naruszenie:
- art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.o.l. przez błędne przyjęcie, że w obowiązującym stanie prawnym podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli, tworzących przyszłe miejsce obsługi podróżnych, będzie Skarżący jako trwały zarządca gruntów, a nie przyszły dzierżawca tych gruntów, który wybuduje na nich przedmiotowe budynki i budowle, stanowiące urządzenia służące obsłudze podróżnych.
Uzasadniając zarzut skargi GDDKiA wskazała, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.o.l. aby podmiot uzyskał status podatnika konieczne jest jednoczesne spełnienie trzech przesłanek:
- grunt, budynek, budowla przekazany do używania podmiotowi trzeciemu musi stanowić własność Skarbu Państwa;
- pomiędzy Skarbem Państwa a podmiotem trzecim zostanie zawarta umowa, na podstawie której dojdzie do przekazania nieruchomości do używania podmiotowi trzeciemu – zawarcie umowy z właścicielem (przy czym przepis nie określa rodzaju umowy);
- podmiot trzeci jest posiadaczem gruntu, budynki, budowli a posiadanie wynika z ww. umowy zawartej przez podmiot trzeci ze Skarbem Państwa.
Skarżący zaznaczył, że nieruchomość, na podstawie ustawy, pozostaje w trwałym zarządzie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. W odróżnieniu od innych instytucji publicznych w przypadku Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych i Autostrad nie dochodzi do przekazania Generalnemu Dyrektorowi przez Skarb Państwa nieruchomości Skarbu Państwa na mocy decyzji administracyjnej, czy innego aktu, a nieruchomości powierzane są w celu sprawowania zarządu na mocy ustawy. Fakt, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad zarządza drogami krajowymi nie oznacza, że jest ich właścicielem, co potwierdza art. 6 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 2259), który stanowi, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, jako organ administracji publicznej reprezentuje Skarb Państwa zgodnie ze swoją właściwością i w zakresie określonym w przepisach odrębnych. Drogi powierzono Dyrektorowi Generalnemu Dróg Krajowych i Autostrad w tzw. zarząd ustawowy (art. 18, art. 18a i art. 22 u.d.p.). Spełniona została zatem pierwsza przesłanka.
Podmiot wyłoniony w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, tj. dzierżawca "MOP P." zawrze umowę ze Skarbem Państwa reprezentowanym przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Skarżący dodał, że zgodnie z art. 18a u.d.p. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wykonuje ustawowy zarząd nad drogami krajowymi i inne swoje zadania przy pomocy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Zawierając umowy Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad będzie działał nie w swoim imieniu, ale w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa zatem to Skarb Państwa zawrze umowę. Grunty zostaną przekazane zatem w przez Skarb Państwa w posiadanie zależne podmiotom trzecim.
W związku z tym przyszły dzierżawca otrzyma, w ramach umowy dzierżawy "MOP P.", od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad ściśle określone grunty w posiadanie zależne w celu wzniesienia na nich określonych obiektów. Nieruchomość zostanie przez przyszłego dzierżawcę objęta we władanie, znany będzie zakres władztwa (węższy niż własność).
Planowana umowa z przyszłym dzierżawcą zostanie zawarta zatem bezpośrednio przez Skarb Państwa, którego jedynym reprezentantem jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. W wyniku powstania z mocy prawa trwałego zarządu nieruchomościami położonymi w pasie drogi krajowej Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wcale nie objęła nieruchomości "MOP P." w posiadanie. Skarżący powołuje się na art. 336 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 459 – dalej: K.c.) i wywodzi, że posiadaczem może być tylko podmiot prawa cywilnego, tj. osoba, fizyczna, prawna, lub ułomna osoba prawna. Ponadto posiadanie musi odpowiadać jakiemuś prawu podmiotowemu. Trwały zarząd nie jest prawem podmiotowym w rozumieniu prawa cywilnego, kreujący go akt prawny nie jest czynnością cywilnoprawną, ani zdarzeniem prawnym, z którym przepis wiąże powstanie prawa podmiotowego. Strona skarżąca powołała się na orzecznictwo zarówno Sądu Najwyższego jak i sądów administracyjnych w tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2017 r. II FSK 487/15.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz P. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (teksy jedn. Dz. U. z 2016 r. poz.1647), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog został wymieniony w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: P.p.s.a.). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się m. in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a.). W sprawach tych, stosownie do art. 57a P.p.s.a., sąd administracyjny związany jest zarzutami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Skarga jest zasadna.
W niniejszej sprawie GDDKiA kwestionuje, przyjętą przez Burmistrza P. wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 4 lit.a) u.p.o.l., w wyniku której podatnikiem podatku od nieruchomości od oddanych w dzierżawę podmiotowi trzeciemu gruntów, budynków i budowli tworzących przyszłe miejsce obsługi podróżnych (MOP P.), zlokalizowane w ciągu budowanej obecnie drogi ekspresowej S3, będzie GDDKiA a nie przyszły dzierżawca tych nieruchomości.
Burmistrz P. wywodzi, że GDDKiA jako jednostka budżetowa Skarbu Państwa posiada, zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l., podmiotowość prawnopodatkową w zakresie podatku od nieruchomości, a trwały zarząd jaki sprawuje w odniesieniu do gruntów przekazanych w dzierżawę jest jednym z rodzajów "innego tytułu prawnego" posiadania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. zatem to GDDKiA a nie przyszły dzierżawca gruntów będzie podatnikiem podatku od nieruchomości.
Zakres podmiotowy podatku od nieruchomości wskazano w art. 3 u.p.o.l., definiując kto jest podatnikiem tego podatku. Zgodnie z tym przepisem, co do zasady podatnikami podatku od nieruchomości są właściciele, posiadacze lub użytkownicy wieczyści nieruchomości. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., w odniesieniu do nieruchomości, których właścicielami są Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. W takim przypadku podatnikami są posiadacze nieruchomości, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem, z Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego.
W związku z takim uregulowaniem w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, dla rozstrzygniecie kwestii, który z podmiotów tj. GDDKiA czy przyszły dzierżawca nieruchomości jest podatnikiem podatku od nieruchomości, konieczne jest ustalenie czy umowa dzierżawy zostanie zawarta z właścicielem nieruchomości, w niniejszej sprawie ze Skarbem Państwa, czy też posiadanie nieruchomości (MOP P.) wynika z innego tytułu prawnego. Analogiczną kwestię rozstrzygał już Naczelny Sąd Administracyjny, m in. w wyroku z dnia 11.07.2017 r. sygn. akt II FSK 2154/15 (publikowane na stronach https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w ww. wyroku.
Jak wynika z wniosku o wydanie interpretacji GDDKiA w ramach wykonywania zadań ustawowych buduje drogę ekspresową S3 na odcinku N. – L.. Droga ta musi być wyposażona w miejsce obsługi podróżnych, w niniejszej sprawie będzie to "MOP P.". Działki gruntu, na których znajduje się "MOP P." stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się w ustawowym zarządzie trwałym GDDKiA.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.d.p., do dróg krajowych zalicza się autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych. Drogi ekspresowe, stosownie do art. 4 pkt 10 u.d.p., są drogami wyposażonymi w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi (tzw. miejsca obsługi podróżnych - MOP). Drogi krajowe, w myśl art. 2a u.d.p. stanowią własność Skarbu Państwa.
W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, szczegółowe rozwiązania w zakresie trwałego zarządu zawierają przepisy ustawy o drogach publicznych. W art. 18 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wskazano, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wykonuje zadania zarządcy dróg krajowych. Natomiast, zgodnie z art. 22 u.d.p. w zw. z art. 19 ust. 1 tej ustawy, jako zarządca, sprawuje nieodpłatnie zarząd gruntami w pasie drogowym. Regulacja zawarta w art. 22 u.d.p. ma na celu skorelowanie przepisów tej ustawy z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak aby w obu aktach prawnych nie występowały sprzeczne ze sobą normy. Przepis ten dotyczy stanu prawnego gruntów w pasie drogowym i wskazuje, że są one przedmiotem nieodpłatnego trwałego zarządu, sprawowanego przez zarząd drogi. (por. R. Stachowska, Ustawa o drogach publicznych. Komentarz, art. 22 Lex/el 2011; W. Maciejka, P. Zaborniak, Ustawa od drogach publicznych. Komentarz, Warszawa 2010, s. 375-378).
Przepisy ustawy o drogach publicznych dotyczące zarządu drogami stanowią lex specialis względem odpowiednich przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Artykuł 45 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarcze nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z z 2016 r., poz. 2147 ze zm.– dalej: u.g.n.) przewiduje, że trwały zarząd ustanawiany jest w drodze decyzji, tymczasem, jak wynika z art. 22 ust. 1 u.d.p., Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad sprawuje zarząd z mocy ustawy. W przypadku Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad trwały zarząd nad nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa ustanawia się w drodze decyzji, wówczas gdy nieruchomości, nie będące drogami krajowymi, służą realizacji zadań statutowych tego organu. Użytkowanie tych nieruchomości realizowane jest zgodnie z zasadami ogólnymi, ustanowionymi w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Natomiast w przypadku gruntów położonych w pasie drogowym ustawodawca wyłączył zastosowanie art. 43 ust. 2 pkt 3 u.g.n.), upoważniając w art. 22 ust. 2 u.d.p. zarząd drogi do przekazywania gruntów w pasie drogowym w najem, dzierżawę albo użyczenie na cele związane z potrzebami zarządzania drogami, ruchu drogowego lub obsługi użytkowników ruchu. Ustanowienie tych form korzystania z nieruchomości przez zarząd drogi następuje na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie mniej jednak za każdym razem granice dozwolonego korzystania z nieruchomości (pasa drogowego) przez organ wyznaczają zadania, o których jest mowa w art. 18 ust. 1 u.d.p.
W niniejszej sprawie istotne znaczenia ma też pozycję ustrojowa Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Jest on monokratycznym, centralnym organem administracji, podlegającym ministrowi właściwemu do spraw transportu. Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad powołuje się do wykonywania ustawowo powierzonych zadań publicznych. Jego rola sprowadza się zatem do realizacji polityki w zakresie dróg krajowych, uszczegółowionej w art. 18 ust. 1 i 2 u.d.p. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad realizując swoje zadania jest ministrem w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). Istotne jest także, że zgodnie z art. 6 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy z 16 grudnia 2017 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 2259 , która weszła wżycie od dnia 1.01.2017 r.) Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad – jako dyrektor generalny urzędu – reprezentuje Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego mu mienia w zakresie zadań jego urzędu. Zgodnie zaś z zarządzeniem nr 5 Ministra Infrastruktury I Budownictwa z 9 lutego 2017 r. w sprawie nadania statutu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (Dz. Urz. MIiB z 2017 r., poz. 6) oraz art. 18a ust. 1 ustawy o drogach publicznych – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jest centralnym urzędem administracji rządowej, obsługującym Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. W konsekwencji Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jest jedynie jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, czyli statio fisci Skarbu Państwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2013 r., sygn. akt V CSK 551/12 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1548/07).
Łączne odczytanie przywołanych powyżej przepisów prowadzi do wniosku, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie jest posiadaczem nieruchomości położonych w graniach pasa drogowego autostrady na podstawie innego tytułu prawnego, o którym jest mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. Wynika to zarówno z pozycji ustrojowej Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, który działa jako statio fisci Skarbu Państwa w zakresie powierzonym mu w trwały zarząd wspomnianych nieruchomości, jak również charakteru instytucji trwałego zarządu.
Z tytułu powierzenia Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad w trwały zarząd nieruchomości Skarbu Państwa nie stał on się posiadaczem jakiegokolwiek prawa podmiotowego o charakterze prawnorzeczowym, jak również jakiegokolwiek innego prawa w rozumieniu cywilistycznym. Trwały zarząd jest bowiem jedynie publicznoprawną formą władania nieruchomością przez określoną jednostkę organizacyjną. Innymi słowy, Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie jest podmiotem żadnych praw cywilnych i wykonuje jedynie uprawnienia płynące z własności państwowej. Nawet jeżeli decyzje o sposobie wykorzystania powierzonych mu nieruchomości podejmuje samodzielnie, działa w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie sądowym, "trwały zarząd jest administracyjnoprawnym prawem podmiotowym (zespołem uprawnień), jakie uzyskuje jednostka organizacyjna administracji publicznej w drodze charakterystycznej dla działania administracji (decyzja administracyjna) względem nieruchomości - przedmiotu publicznej własności o znaczeniu ekonomicznym (w znaczeniu prawnym jest to własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) i w celu realizacji zadań publicznych" (por. W. Sobejko, Charakter prawny instytucji trwałego zarządu oraz instytucji gospodarowania w ustawie o gospodarce nieruchomościami, KPP 2000, nr 1, str. 83). Oznacza to, że zarządca w swojej merytorycznej działalności związanej z celem ustanowienia trwałego zarządu podporządkowany jest organowi nadrzędnemu – w tym przepadku ministrowi właściwemu do spraw transportu – a w zakresie korzystania z nieruchomości podporządkowany jest właścicielowi, czyli Skarbowi Państwa. Również w stosunkach z osobami trzecimi trwały zarządca występuje jako strona i składa oświadczenia woli, ale nie działa w imieniu własnym, lecz w imieniu reprezentowanego. W konsekwencji stroną umów cywilnoprawnych dotyczących nieruchomości, zawieranych przez jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej jest Skarb Państwa, jako właściciel nieruchomości. W związku z tym umowę taką należy traktować jako zawartą z właścicielem, a czynności zarządu mieniem Skarbu Państwa wykonywane przez trwałego zarządcę, tj. jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej (w tym zawarcie umowy dzierżawy) - uznać należy za czynności samego Skarbu Państwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2013 r., sygn. akt V CSK 551/12).
Na gruncie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., przyjąć należy, że w sytuacji wydzierżawienia lub wynajęcia rzeczy będącej w trwałym zarządzie, podatnikiem podatku od nieruchomości będzie dzierżawca (najemca) jako posiadacz zależny nieruchomości na podstawie umowy zawartej z właścicielem w rozumieniu tego przepisu. Pogląd ten dominuje w literaturze przedmiotu (zob. L. Etel Komentarz do art. 3 u.p.o.l., system Informacji Prawnej Lex; L. Etel, B. Pahl glosa do wyroku WSA w Krakowie z 14 grudnia 2010 r., I SA/Kr 1624/10, Samorząd Terytorialny 2011/5/84-89; B. Pahl Kontrowersje wokół zakresu podmiotowego podatku od nieruchomości, Finanse Komunalne 4/2008, s. 23-34; G. Liszewski, Czy umowa z trwałym zarządcą przenosi obowiązek podatkowy - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005 r., II FSK 1090/05, Przegląd podatków lokalnych i finansów samorządowych, kwiecień 2013 r. s. 30-36; M. Szymankiewicz, Trwały Zarządca podatnikiem podatku od nieruchomości w stosunku do posiadanych tytułem trwałego zarządu nieruchomości lub ich części, Finanse Komunalne 9/2012 s. 35-40) a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został wyrażony w wyrokach z dnia 4.04.2017 r., sygn.. akt II FSK 487/15; z dnia 18.10 2016 r. sygn.. akt II FSK 1791/16 i sygn.. akt II FSK 1792/16; z dnia 20.09.2013 r., sygn. akt II FSK 2631/11, a także wskazywanym już wcześniej wyroku z dnia 11.07.20917 r. II FSK 2154/15).
Sąd w niniejszej sprawie uznał za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 4 lit.a) u.p.o.l., wynikającą z nieprawidłowego rozumienia instytucji trwałego zarządu wykonywanego przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad zgodnie z art. 18 ust. 1 u.d.p.
Ponownie rozpoznając wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej winien uwzględnić wykładnię ww. przepisów przedstawioną przez Sąd.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 146 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną interpretacje indywidualną. Tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej, na postawie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), kwotę 697 zł, na którą składają się: wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa prawnego w kwocie 480 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło