I FZ 289/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Łd 994/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 28 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 994/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek M. [...] (dalej: spółka lub skarżąca) wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: organ) z 28 lipca 2017 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. Orzeczenie to zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 12 września 2017 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, do której to skargi załączyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała po pierwsze - na wadliwość decyzji organu, czego wyrazem jest wniesiona przez nią skarga, a po drugie - na znaczną kwotę wynikającej z tej decyzji zaległości podatkowej, na uregulowanie której w całości spółka obecnie nie posiada wystarczających obrotowych środków finansowych. Natomiast ewentualne podjęcie przez organy działań mających na celu przymusowe wyegzekwowanie przedmiotowej kwoty, doprowadzi - jej zdaniem - do zajęcia składników majątkowych oraz środków finansowych, którymi spółka dysponuje, co z kolei doprowadzi do jej niewypłacalności. Ewentualne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego spowoduje całkowitą blokadę prowadzonej działalności, poprzez brak możliwości regulowania należności za zakupiony towar oraz podstawowych kosztów, co w dalszej kolejności spowoduje również utratę stałych dostawców oraz klientów. Ponadto wszczęte postępowanie egzekucyjne będzie wiązało się z naliczeniem dodatkowych kosztów egzekucyjnych, które z uwagi na wysokość zobowiązania będą bardzo wysokie. Powyższe działania ze strony organów w konsekwencji spowodują likwidację prowadzonej działalności gospodarczej, pozbawiając skarżącą źródła dochodów. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, skarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, odmówił uwzględnienia żądania skarżącej, wskazując przede wszystkim, że wadliwość zaskarżonej decyzji nie jest przesłanką wymienioną w art. 61 § 3 p.p.s.a., jak również że na etapie rozpatrywania wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji Sąd nie zajmuje się zasadnością skargi. W kontekście natomiast przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd zauważył, że w uzasadnieniu wniosku skarżąca nie wskazała żadnych konkretnych okoliczności mogących świadczyć o tym, że z wykonaniem decyzji organów podatkowych, z których wynika obowiązek zapłaty kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji, łączy się niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Powoływanie się na okoliczność, że skarżąca nie będzie dysponowała środkami finansowymi koniecznymi do prowadzenia działalności gospodarczej, co w konsekwencji doprowadzi do zaprzestania działalności gospodarczej - Sąd uznał za całkowicie gołosłowne. Spółka również w żaden sposób nie uprawdopodobniła okoliczności wskazanych we wniosku (np. wszczęcie postępowanie egzekucyjnego). Sąd podkreślił także, że choć wynikająca z zaskarżonej decyzji kwota zobowiązania podatkowego jest obiektywnie znaczna i bez wątpienia konieczność spełnienia tego zobowiązania podatkowego może wywołać konsekwencje finansowe dla skarżącej, nie musi to być równoznaczne z powstaniem trudnych do odwrócenia skutków, czy wyrządzeniem znacznej szkody, z uwagi na fakt, że przedmiotem sporu jest należność pieniężna, czyli świadczenie odwracalne, którego zwrot (wraz z odsetkami) może nastąpić w wyniku ewentualnego uwzględnienia skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu mimo wykazania niebezpieczeństwa znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie natychmiastowego wykonania decyzji. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powtórzyła w całości argumentację zawartą we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji objętej skargą, uzupełniając ją jedynie o zanegowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że przymusowa egzekucja należności, a następnie ich zwrot w wypadku uznania zasadności skargi, spowoduje przywrócenie stanu pierwotnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie powołanego. przepisu, nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13; orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08; z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Należy zatem uznać, że podmiot skarżący, w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy. W świetle powyższych uwag należało uznać, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie wykazała istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie to wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sposób wystarczający, który przekonałby Sąd o zasadności jej stanowiska w tym zakresie. Spółka ograniczyła się do wskazania we wniosku jedynie na znaczną wysokość należności określonej w spornej decyzji, brak środków wystarczających na jej dobrowolne uregulowanie, a także ewentualne negatywne dla niej skutki wynikające z potencjalnej możliwości przymusowego wyegzekwowania tej należności przez organ egzekucyjny (blokada rachunków bankowych, zagrożenie dla płynności finansowej, ostatecznie niewypłacalność i likwidacja działalności). Odnosząc się do powyższego, za trafne należy uznać przede wszystkim stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż ewentualna wadliwość objętej skargą decyzji organu nie stanowi kryterium oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Zgodzić się należy natomiast ze skarżącą, że przywołane w przedmiotowym wniosku okoliczności (znaczne utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej związane z brakiem możliwości swobodnego dysponowania środkami finansowymi czy innymi składnikami majątku, czy też likwidacja przedsiębiorstwa) co do zasady stanowią potencjalne negatywne konsekwencje związane z wykonaniem skarżonego aktu administracyjnego (tj. wyrządzenie znacznej szkody lub wystąpienie trudnych do odwrócenia skutków). Potwierdza to zresztą orzecznictwo sądów administracyjnych. Istotne jest jednakże, że aby w danym przypadku udzielić podatnikowi ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania skarżonej decyzji, powinien on przekonać Sąd, że w odniesieniu do jego sytuacji istnieje prawdopodobieństwo ziszczenia się ww. ryzyka. Wnioskodawca powinien zatem w taki sposób przedstawić swoją sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych), aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji może zagrozić interesom ekonomicznym wnioskodawcy. Skarżąca zaś we wniosku wskazała tylko na możliwe do zaistnienia negatywne dla niej skutki wykonania zaskarżonej decyzji. Nie przedstawiła zaś równocześnie swojej sytuacji majątkowej, finansowej, struktury organizacyjnej swojego przedsiębiorstwa, któremu to wykonanie decyzji miałoby wprost zagrażać. Tymczasem bez posiadania szczegółowych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy Sąd nie mógł zweryfikować twierdzeń skarżącej co do tego, czy wyegzekwowanie należności podatkowej w wysokości ok. 500.000 zł - w odniesieniu do jej możliwości finansowych i majątkowych - w istocie stanowi zagrożenie dla bytu tego przedsiębiorstwa. Brak tych informacji uniemożliwił Sądowi pierwszej instancji pełną ocenę możliwości ziszczenia się potencjalnego skutku wskazanego we wniosku. Brak ten nie mógł ponadto zostać uzupełniony okolicznościami i dokumentami przedstawionymi na potrzeby postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy (którą to możliwość dopuszcza się w orzecznictwie), gdyż w rozpoznawanej sprawie - przed wydaniem zaskarżonego postanowienia - skarżąca takiego postępowania nie inicjowała i w związku z tym żadnych dokumentów nie przedstawiła. Powołując się zaś na okoliczność dochodzenia należności wynikającej z zaskarżonej decyzji w drodze egzekucji administracyjnej skarżąca nie uprawdopodobniła w żaden sposób, że jakiekolwiek czynności egzekucyjne zostały już wobec niej podjęte. Sama zatem "groźba" wszczęcia postępowania egzekucyjnego stanowi oczywisty skutek braku dobrowolnego uregulowania długu przez zobowiązanego i automatycznie nie wiąże się z zaistnieniem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, czy też spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Dodatkowo, wbrew temu co podnosi skarżąca, sama wysokość świadczenia do spełnienia nie uprawnia sądu administracyjnego do zastosowania instytucji wstrzymania wykonania decyzji, z której ta wysokość wynika. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela bowiem obecnego w judykaturze poglądu, że już sama znaczna wysokość należności, do zapłaty której zobowiązany jest wnioskodawca, stanowi spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena w tym zakresie musi każdorazowo odnosić się do realiów faktycznych rozpoznawanej sprawy, przez co niezbędne jest przedstawienie przez podmiot ubiegający się o przyznanie mu ochrony tymczasowej pełni informacji dotyczących jego sytuacji materialnej. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanej ochrony prawnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji ----------------------- 6