IV SA/Po 937/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2017 r. (znak: [...]) Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, wskazując w podstawie prawnej na: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.a."), art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261), art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.") w zw. z § 5 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367; dalej w skrócie "rozp.chor.zawod."), a także prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 30 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 51/16 – po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez [...] od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] maja 2017 r. (znak: [...]) o stwierdzeniu u H. M. choroby zawodowej narządu słuchu: obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych – utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z [...] września 2015 r. (znak: [...]) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej też jako "PPIS" lub "organ I instancji") stwierdził u H. M. (zwanego też dalej "Pracownikiem") wyżej opisaną chorobę zawodową narządu słuchu. Podstawą rozstrzygnięcia było orzeczenie lekarskie Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu (dalej też jako "WCMP") [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, a także przeprowadzony wywiad epidemiologiczny, potwierdzający narażenie zawodowe na hałas. Na skutek odwołania wniesionego przez [...] (zwaną też dalej "[...]" lub "Skarżącą"), Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej też jako "WPWIS" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że H. M. zatrudniony był w okresie od [...] grudnia 1976 r. do [...] maja 2014 r. w [...] jako frezer, pracował na stanowisku szlifierz, a od [...] czerwca 2014 r. przejęty został w trybie art. 231 k.p. przez [...], gdzie świadczył pracę do [...] listopada 2014 r. jako starszy frezer. Na stanowisku szlifierza Pracownik obsługiwał szlifierkę kątową, do płaszczyzn, ostrzałki do narzędzi skrawających oraz do noży. WPWIS stwierdził, iż brak jest wyników pomiarów natężenia hałasu z okresu zatrudnienia Pracownika na stanowisku szlifierza, jednak z dostępnych w aktach wyników badań natężenia hałasu z późniejszego okresu przeprowadzanych na stanowisku szlifierza wynika, iż jego poziom wynosił od 78,8 dB do 83 dB. W ocenie organu II instancji należy przyjąć, iż Pracownik w okresie zatrudnienia na stanowisku szlifierza narażony był na hałas. Świadcząc pracę na stanowisku frezer oraz straszy frezer wykonywał prace na frezarce. W okresie tym narażony był na hałas o poziomie od 77 dB do 83 dB. Zdaniem WPWIS wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm – wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Następnie organ II instancji stwierdził, że [...] w przeprowadzonych badaniach audiologicznych (audiometria tonalna progowa i nadprogowa, audiometria impedancyjna z badaniem odruchu strzemiączkowego) rozpoznało u Pracownika obustronny niedosłuch typu czuciowo-nerwowego o średnim ubytku słuchu: ucho prawe – 53,3 dB, ucho lewe – 53,3 dB. Warunkiem do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu jest stwierdzenie obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz oraz udokumentowane narażenie zawodowe na hałas. W ocenie [...] obydwa te warunki zostały spełnione. W opinii lekarskiej tej jednostki orzeczniczej I stopnia sformułowano jednoznaczne wnioski o rozpoznaniu u H. M. choroby zawodowej narządu słuchu, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Na skutek skargi wniesionej przez [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej też jako "WSA") – wyrokiem z 30 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 51/16 – uchylił ww. decyzje organów obu instancji, wskazując na konieczność przeprowadzenia dodatkowego, uzupełniającego postępowania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż dopiero na podstawie wiarygodnego i przekonywującego orzeczenia lekarskiego organ winien dokonać oceny, czy ewentualna rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, czy u Pracownika wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ponownie rozpatrując sprawę, PPIS, w oparciu o zalecenia WSA, przesłuchał H. M. oraz świadków: Z. N. i H. O., na okoliczność ustalenia warunków występujących w środowisku pracy Pracownika, a ponadto uzupełnił zgromadzoną dokumentację medyczną o badania profilaktyczne w okresie zatrudnienia Pracownika w [...] oraz uzyskał od [...] opinię uzupełniającą z [...] kwietnia 2017 r. Na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wydał, przywołaną na wstępie, decyzję z [...] maja 2017 r. o stwierdzeniu u H. M. choroby zawodowej narządu słuchu. Od decyzji tej odwołała się [...] zarzucając w szczególności naruszenie: 1) § 8 ust. 1 i 2 rozp.chor.zawod. poprzez stwierdzenie choroby zawodowej u Pracownika bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego; 2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez: - nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których faktycznie pracował Pracownik; - nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego odnośnie do poziomu hałasu na stanowiskach, na których faktycznie pracował Pracownik w ochronnikach słuchu; - nieustalenie, w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zakończenia pracy zawodowej przez Pracownika do dnia wydania zaskarżonej decyzji; - nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej Pracownika, w szczególności z okresu zatrudnienia w [...] na okoliczność wykonanych badań słuchu; 3) naruszenie art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nie wystąpienie o opinię do innej placówki, gdy orzeczenie zawiera lakoniczne stwierdzenie bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości, przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia, w sytuacji gdy u Pracownika nie została ustalona wielkość ubytku słuchu od dnia zaprzestania pracy zawodowej do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Nie został także wyjaśniony wpływ wieku na ubytek słuchu. Ponadto badania słuchu nie było przeprowadzone tzw. "metodą obiektywną", w sytuacji gdy w czasie zatrudnienia w Spółce i w [...] wyniki badań słuchu znacznie odbiegają od wyników badań wykonanych przez [...], a nie jest możliwa tak duża różnica słuchu w tak krótkim okresie czasu, w szczególności po zakończeniu zatrudnienia. Nie został również wyjaśniony wpływ nadciśnienia tętniczego u Pracownika na pogorszenie słuchu. Wobec powyższego Spółka wniosła o: 1) przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których faktycznie pracował Pracownik, w tym ustalenie poziomu hałasu w ochronnikach słuchu oraz ustalenie, w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zakończenia pracy zawodowej przez Pracownika do dnia wydania zaskarżonej decyzji; 2) wystąpienie o opinię do innej placówki, ponieważ orzeczenie lekarskie zawiera lakoniczne stwierdzenie bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia w sytuacji, gdy u Pracownika nie wykonano badania słuchu tzw. "metodą obiektywną", a także nie został wyjaśniony wpływ wieku na ubytek słuchu; 3) przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej Pracownika w szczególności z okresu zatrudnienia w [...] na okoliczność wykonanych badań słuchu; 4) uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej u Pracownika. Utrzymując w mocy kwestionowaną decyzję PPIS z [...] maja 2017 r. – opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2017 r. – Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił specyfikę postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych i wynikający z niej fakt związania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie – w tym znaczeniu, że organy te nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia. Dotyczy to zarówno objawów choroby, jak i przyczyn jej powstania (etiologii). Ocena opinii lekarskich dokonywana przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprowadza się do badania ich pod względem formalnym, czyli oceny, czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo i przekonująco uzasadnione. Orzeczenie lekarskie ma zatem w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej kluczowe znaczenie i stanowi, w rozumieniu art. 84 k.p.a., obligatoryjny dowód w sprawie, mający walor opinii biegłego. Z tego też powodu, oprócz konkluzji, powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron i organów, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. W ocenie WPWIS wydane w sprawie orzeczenia lekarskie spełniają warunki określone wyżej. WCMP w swych opiniach sformułowało jednoznaczne wnioski o stwierdzeniu u H. M. choroby zawodowej narządu słuchu, opisanej w sentencji decyzji PPIS. Opinie te, w ocenie organu II instancji, są rzeczowe, spójne i logiczne. Organ nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich wiarygodności, ponieważ orzeczenia wydane zostały po przeprowadzeniu wszechstronnych i miarodajnych badań, przy czym postępowanie diagnostyczno-orzecznicze prowadzone było w niezależnym ośrodku służby zdrowia, ustawowo w tym celu zobligowanym. W sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości wykazano przesłanki do przyjęcia u Pracownika choroby zawodowej, a organ prowadzący postępowanie jest ww. orzeczeniami lekarskimi związany. Dalej WPWIS stwierdził, iż PPIS zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) ustalił z należytą starannością stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ I instancji, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonał oceny zebranych w sprawie dowodów oraz zaprezentował swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji. WPWIS stwierdził, także, iż uprawniona lekarska jednostka orzecznicza, tj.: Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu, w sposób szczegółowy uzasadniło swoje stanowisko, odpowiadając również na zarzuty sformułowane przez pracodawcę. Opinia ww. lekarskiej jednostki orzeczniczej stanowiła podstawę do wydania decyzji. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że w świetle art. 2351 k.p. wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową możliwe jest, gdy zajdą łącznie następujące przesłanki: 1) w środowisku pracy występuje, bądź występował czynnik uciążliwy lub szkodliwy dla zdrowia; 2) rozpoznane schorzenie jest objęte wykazem chorób zawodowych; 3) ocena narażenia zawodowego musi wykazać związek przyczynowy rozpoznanej choroby z warunkami lub sposobem wykonywanej pracy. W ocenie WPWIS spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej – tj.: rozpoznane schorzenie jest objęte wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, choroba zawodowa jest rozpoznana przez zakład służby zdrowia upoważniony do ich rozpoznawania (§ 5 rozp.chor.zawod.), udokumentowano narażenie zawodowe oraz uznano na zasadzie wysokiego prawdopodobieństwa istnienie związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracą zawodową a rozpoznanym schorzeniem – dlatego należało uznać za zasadne orzeczenie wydane przez organ I instancji, stwierdzające u Pracownika chorobę zawodową. Skargę na opisaną decyzję WPWIS wniosła spółka [...], reprezentowana przez r.pr. M. S.. Powtarzając zarzuty podniesione uprzednio w odwołaniu – tj.: 1) naruszenia § 8 ust. 1 i 2 rozp.chor.zawod. poprzez stwierdzenie choroby zawodowej u Pracownika bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego; 2) naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez: - nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których faktycznie pracował H. M.; - nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego odnośnie do poziomu hałasu na stanowiskach, na których faktycznie pracował H. M. w ochronnikach słuchu; - nieustalenie, w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zakończenia pracy zawodowej przez Pracownika do dnia wydania zaskarżonej decyzji, co pozwoliłoby wyjaśnić w szczególności wpływ nadciśnienia tętniczego u Pracownika na pogorszenie słuchu; - nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej Pracownika w szczególności z okresu zatrudnienia w [...] na okoliczność wykonanych badań słuchu i innych schorzeń mogących mieć wpływ na uszkodzenie słuchu, a znajdującej się w [...]. 3) naruszenia art. 84 § 1 k.p.a. poprzez niewystąpienie o opinię do innej placówki, gdy orzeczenie zawiera lakoniczne stwierdzenia bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości, przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia, w sytuacji gdy u Pracownika nie została ustalona wielkość ubytku słuchu od dnia zaprzestania pracy zawodowej do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Nie został także wyjaśniony wpływ wieku na ubytek słuchu. Ponadto brak jest wyjaśnień, czy zostały przyjęte wyniki badań wykonanych tzw. "metodą obiektywną", skoro były stosowane różne metody badań, w sytuacji gdy w czasie zatrudnienia w [...] wyniki badań słuchu znacznie odbiegają od wyników badań wykonanych przez [...], a nie jest możliwa tak duża różnica słuchu w tak krótkim okresie czasu, a w szczególności po zakończeniu zatrudnienia. Nie został również wyjaśniony wpływ nadciśnienia tętniczego u Pracownika na pogorszenie słuchu – Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji WPWIS z [...].07.2017 r. oraz poprzedzającej ją decyzji PPIS z [...].05.2017 r., a także o zasądzenie od WPWIS na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto zarzucono, że zalecenia WSA w Poznaniu nie zostały w całości wykonane zarówno przez organ II, jak i I instancji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał argumentację przywołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości, zwracając uwagę, iż zarzuty skargi stanowią ponowienie zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Na rozprawie w dniu 01 lutego 2018 r. pełnomocnik organu, r.pr. M. B., podtrzymał wnioski i wywody odpowiedzi na skargę, z tym że cofnął zawarty w tym piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. 2. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] lipca 2017 r. (znak: [...]) w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. 3. Kluczowe znaczenie w kontrolowanej sprawie ma niewątpliwie okoliczność, że w sprawie tej zapadł już uprzednio prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z 30 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 51/16. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w cytowanym art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2016, uw. 9 do art. 153). 4. Żadna z przywołanych wyżej okoliczności nie wystąpiła w niniejszej sprawie, wobec czego zarówno orzekające ponownie po ww. wyroku WSA organy administracji obu instancji, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostawali związani oceną prawną i wytycznymi zawartymi w tym wyroku. 1. W konsekwencji, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji WPWIS i poprzedzającej ją decyzji PPIS, wydanych na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez te organy w wyniku uchylenia poprzednich decyzji przez WSA, Sąd w niniejszym składzie był zobligowany przede wszystkim skontrolować, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 51/16 – mając na uwadze, że te kwestie, które były przedmiotem oceny sądu administracyjnego, i których strona nie zakwestionowała poprzez zaskarżenie jego orzeczenia, ponownie oceniane być już nie mogą (por. wyrok NSA z 16.11.2010 r., I GSK 468/09; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). 2. W ramach oceny prawnej sformułowanej w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 51/16, WSA w Poznaniu stwierdził m.in., że: - w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej organ administracji nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich; - orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w sprawie choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego, tak więc powinny one odpowiadać wymaganiom stawianym przez art. 84 § 1 k.p.a. Tym samym prawidłowe orzeczenie lekarskie musi zawierać w szczególności merytoryczne uzasadnienie zawartego w nim rozstrzygnięcia, które pozwoli organowi administracji publicznej na ocenę jego rzetelności, oraz musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Organ inspekcji sanitarnej nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia, czy też wywołującej wątpliwości. W przypadku opinii nie spełniających tych wymogów, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii lub z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia; - organy prowadzące niniejsze postępowanie uchybiły zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) w sposób bezrefleksyjny podzielając stanowisko zawarte w orzeczeniu lekarskim, bez dokonania oceny rzetelności sporządzenia uzasadnienia tego orzeczenia. 3. Z analizowanego wyroku o sygn. akt IV SA/Po 51/16 da się wyprowadzić z kolei następujące wskazania co do dalszego postępowania: - obowiązek organu odniesienia się do stanowiska i zarzutów Skarżącej, w tym dotyczących kwestii niewykonania u Pracownika badania słuchu tzw. metodą obiektywną oraz niewyjaśnienia wpływu jego wieku na ubytek słuchu; - potrzebę przeprowadzenia przez organ obszernego postępowania dowodowego. W tym zakresie WSA wyraźnie wytknął, że nie znajduje pokrycia w dotychczas zebranym materiale dowodowym twierdzenie o stopniowym, pogarszającym się słuchu Pracownika, zaczynającym się od 2000 r. Autor uzasadnienia orzeczenia lekarskiego nie wskazał, na podstawie jakich dokumentów wyraził to stwierdzenie – w szczególności w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej na poparcie tej tezy. W tym kontekście WSA zwrócił uwagę, że Skarżąca wskazywała organowi odwoławczemu na konieczność przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej Pracownika w szczególności z okresu zatrudnienia w [...] na okoliczność wykonanych badań słuchu; - organ powinien na podstawie § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367; w skrócie "rozp.chor.zawod.") zwrócić się do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, o sporządzenie dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub też wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Dopiero na podstawie wiarygodnego i przekonywującego orzeczenia organ dokona oceny, czy ewentualna rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, czy u Pracownika wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. 5. Dokonawszy kontroli stopnia realizacji przez organy obu instancji wskazań WSA co do dalszego postępowania wynikających z wyroku o sygn. akt IV SA/Po 51/16, Sąd w niniejszym składzie stwierdza, że – wbrew zarzutom skargi – wskazania te zostały przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pełni wykonane. 1. Już w tym miejscu godzi się zauważyć, że zarówno powyższy zarzut, jak i treść pozostałych zarzutów oraz twierdzeń podniesionych w skardze świadczą o tym, że strona skarżąca nie zapoznała się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy po ww. wyroku WSA. Zwracał już na to uwagę organ I instancji, wskazując w piśmie przewodnim z [...].06.2017 r. (znak: [...]), dołączonym do przekazywanego organowi II instancji odwołania, że Skarżąca "nie skorzystała z prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co sprawia, że w odwołaniu podnosi zarzuty nie znajdujące uzasadnienia w zgromadzonym, w szczególności uzupełnionym materiale dowodowym" (k. 216 akt adm.). Zarzuty odwołania zostały następnie powtórzone in extenso w skardze, przy czym także w aktach administracyjnych organu II instancji, jak i w aktach sądowych brak jakiejkolwiek adnotacji, z której wynikałoby, że strona skarżąca zapoznawała się z aktami sprawy. 2. Wracając do kwestii wykonania wskazań zawartych w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po [...] należy stwierdzić, że organ I instancji w niezbędnym zakresie uzupełnił materiał dowodowy sprawy – przesłuchując stronę (Pracownika) oraz dwóch świadków (Z. N. i H. O.) na okoliczność warunków występujących w środowisku pracy Pracownika, a także pozyskując brakującą dokumentację medyczną z badań profilaktycznych Pracownika wykonywanych w okresie jego zatrudnienia w [...] W tym kontekście ponowiony w skardze (w pkt 2 tiret czwarte jej petitum) zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej Pracownika z okresu jego zatrudnienia w ww. spółkach, jawi się jako oczywiście niezasadny i wynika zapewne z sygnalizowanego wyżej faktu niezapoznania się przez stronę skarżącą z uzupełnionymi aktami administracyjnymi sprawy. 3. Z uzasadnienia decyzji PPIS z [...].05.2017 r. (s. 5–6) wynika, że organ ten przeanalizował warunki panujące na stanowiskach, jakie zajmował Pracownik w okresie swego zatrudnienia – opierając się na dostępnych wynikach badań poziomu hałasu na poszczególnych stanowiskach. W rezultacie ustalił – a ustalenia te bez zastrzeżeń zaakceptował organ II instancji – że H. M. pracował w warunkach narażenia na hałas o poziomie 87–88 dB(A), 84–85 dB(A), 81–82 dB(A), 83–85 dB(A); równoważny poziom hałasu zawarty był w przedziale 77–90 dB(A). Pracownik pracował w warunkach narażenia na hałas przez 38 lat, w tym w trakcie obsługi dłutownicy w warunkach narażenia na hałas przekraczający najwyższe dopuszczalne natężenie (NDN); w pozostałym okresie wielokrotnie były to poziomy hałasu zbliżone do normy, tj. 85 dB(A). 1. W ocenie Sądu ustalenia te nie zostały przez Skarżącą skutecznie podważone, w szczególności poprzez zaoferowanie określonych dowodów przeciwnych. W skardze jej autor ograniczył się jedynie do ogólnikowych, gołosłownych zarzutów nieprzeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których faktycznie pracował H. M., w tym w ochronnikach słuchu (pkt 2 tiret pierwsze i drugie petitum skargi). Pomijając nawet brak jakiegokolwiek rozwinięcia i umotywowania tych zarzutów w uzasadnieniu skargi oraz ich sprzeczność z wyżej wzmiankowanymi ustaleniami organów, należy zauważyć, że to przede wszystkim pracodawca – a więc w tym przypadku głównie Skarżąca – dysponuje (a przynajmniej: powinien dysponować) danymi o stanowiskach, na jakich pracował ("faktycznie", w tym w ochronnikach słuchu) w okresie swego zatrudnienia Pracownik, o panujących na nich warunkach i występujących narażeniach zawodowych. W konsekwencji to od pracodawcy (tu: od Skarżącej) można i należy oczekiwać zaoferowania określonych dowodów na ww. okoliczności. Zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżąca nie zgadza się z ustaleniami dotychczas poczynionymi przez organ. 2. Powyższe spostrzeżenie jest istotne z tego względu, że jak się trafnie przyjmuje w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady oficjalności – w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy – nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji pasywnej postawy strony w tym zakresie. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (por. wyroki NSA: z 20.05.1998 r., I SA/Ka 1605/96; z 10.10.2007 r., II GSK 172/07; z 21.12.2007 r., II OSK 1783/06; z 07.12.2010 r., II OSK 1677/10; z 28.06.2011 r., II GSK 631/10; z 27.07.2011 r., II OSK 1560/10; z 09.09.2011 r., II OSK 1700/10; z 08.11.2013 r., II OSK 1291/12; z 08.12.2015 r., II OSK 910/14; z 11.04.2017 r., II OSK 2045/15; z 19.12.2017 r., I OSK 1580/17 – CBOSA). Tymczasem Skarżąca przez cały czas trwania postępowania administracyjnego (a także w postępowaniu sądowym) nie zaoferowała żadnych dowodów na poparcie swego stanowiska procesowego – w szczególności co do stanowisk pracy "faktycznie" zajmowanych przez Pracownika i warunków (w tym narażeń zawodowych) na nich panujących – ograniczając się do prostej negacji ustaleń organów, i to w dodatku zapewne bez uprzedniego zapoznania się z uzupełnionym materiałem dowodowym sprawy. 4. Wykonując wskazania WSA, organ I instancji uzyskał także od jednostki orzeczniczej I stopnia w rozumieniu § 5 ust. 2 pkt 1 rozp.chor.zawod – tj. od [...] – opinię uzupełniającą z [...] kwietnia 2017 r., wydaną po ponownym przeanalizowaniu całej posiadanej przez tę jednostkę oraz dostarczonej przez PPIS dokumentacji, dotyczącej przedmiotowego postępowania w sprawie choroby zawodowej narządu słuchu. 1. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi (z pkt 3 ab initio jej petitum): niewystąpienia przez organ o opinię do "innej "placówki" (jednostki orzeczniczej). Godzi się bowiem zauważyć, że w zamieszczonych w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 51/16 wskazaniach, w analizowanej kwestii WSA pozostawił organowi alternatywę: (i) zwrócenia się do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, o sporządzenie dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia albo (ii) wystąpienie do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. W ocenie Sądu w niniejszym składzie wystąpienie przez PPIS o dodatkowe (uzupełniające) wyjaśnienia do tej samej jednostki orzeczniczej (WCMP), której oddział wydał wcześniej inkryminowane orzeczenie lekarskie, w pełni czyni zadość ww. wytycznym WSA. 2. Należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że w przedłożonej opinii uzupełniającej z [...] kwietnia 2017 r. WCMP w sposób szczegółowy, logiczny i rzeczowy wyjaśniło i umotywowało swoje stanowisko w sprawie oraz odpowiedziało na zarzuty formułowane przez skarżącego pracodawcę, następnie powtórzone przezeń w skardze. W świetle tych wyjaśnień jako nietrafne trzeba również ocenić zarzuty zawarte w pkt 2 tiret trzecie oraz w pkt 3 in fine petitum skargi. WCMP, dysponując wiadomościami specjalnymi w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., w szczególności bowiem przekonująco wyjaśniło, że (k. 189–193 akt adm.): - w dokumentacji medycznej lekarz Poradni Chorób Zawodowych odnotował informację z wywiadu od badanego Pracownika, że pogorszenie słuchu występuje od 2000 r., a fakt ten potwierdzają wyniki badań oraz wpisy lekarza w dokumentacji z badań profilaktycznych od 2002 r. oraz wyniki badań audiometrycznych od 1996 r., które wskazują już na charakterystyczne cechy uszkodzenia "pohałasowego", stopniowo pogarszające się w kolejnych wynikach badań. Ponadto w 2011 r. z powodu uszkodzenia słuchu orzeczono przeciwwskazania do pracy w narażeniu na hałas powyżej 85 dB, które utrzymano w kolejnych badaniach profilaktycznych. WCMP podkreśliło, że przed wydaniem opinii zapoznało się z dostarczoną dokumentacją badań profilaktycznych dotyczącą lat: 1976, 1978, 1980, 1982, 1984-1987, 1990, 1992, 1996, 1998, 2000, 2002, 2005, 2008, 2011-2014 oraz z wynikami badań audiometrycznych dotyczących lat: 1996, 1998, 2000, 2002, 2005, 2008, 2011-2014. Ostatnie badanie wykonano w Ośrodku Medycyny Pracy w roku 2015 i – w ocenie WCMP – nie ma żadnego uzasadnienia dla wykonywania kolejnych badań, gdyż H. M. nie pracuje od 2014 r., a okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym narządu słuchu, wynosi 2 lata (poz. 21 załącznika do rozp.chor.zawod.), i ten warunek został spełniony. Ponadto WCMP wyjaśniło, że różnica w wynikach badań słuchu Pracownika przeprowadzonych w 2014 r. (czyli w dacie zakończenia przezeń pracy) oraz w 2015 r. przez Ośrodek Medycyny Pracy [...], jest niewielka i wynosi poniżej 4 dB, co mieści się granicach błędu i nie ma istotnego znaczenia. W świetle tych wyjaśnień nie mogły odnieść zamierzonego skutku w szczególności zarzuty nieustalenia, w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zakończenia pracy zawodowej przez Pracownika (pkt 2 tiret trzecie petitum skargi), oraz zastrzeżenia co do wystąpienia jakoby "dużej różnicy słuchu w tak krótki okresie czasu" (pkt 3 petitum skargi); - nadciśnienia tętnicze występuje najczęściej na podłożu miażdżycowym i nie można wykluczyć, że miało wpływ na pogorszenie słuchu Pracownika, ale w ocenie WCMP, mogło również zwiększyć wrażliwość narządu słuchu na działanie hałasu. Rozróżnienie, w jakim stopniu przewlekły uraz akustyczny, a w jakim choroba nadciśnieniowa miały wpływ na narząd słuchu, jest, zdaniem WCMP, na obecnym poziomie wiedzy medycznej niemożliwe. W ocenie Sądu powyższe wyjaśnienie stanowi dostateczną odpowiedź na wyrażone w skardze (w pkt 2 tiret trzecie jej petitum) oczekiwanie strony skarżącej wyjaśnienia wpływu nadciśnienia tętniczego u Pracownika na pogorszenie słuchu; - zakres badań przeprowadzanych w przypadku zgłoszenia choroby zawodowej jest ustalony przez ośrodki badawczo-rozwojowe medycyny pracy, podlega obligatoryjnemu stosowaniu w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym w przedmiocie chorób zawodowych i badania te są wystarczające do ustalenia rodzaju, lokalizacji oraz wielkości uszkodzenia słuchu. Od roku 2002 przy interpretacji wyników badań słuchu nie bierze się pod uwagę kryterium wieku badanego oraz nie odlicza się tzw. poprawki dla wieku i płci. Ustalono bowiem nowe kryteria diagnostyczne, które obowiązują do dnia dzisiejszego. W świetle tych wyjaśnień WCMP – bazujących, co należy tu szczególnie podkreślić, na wiadomościach specjalnych – nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi (z pkt 3 jej petitum): niewyjaśnienia wpływu wieku Pracownika na ubytek słuchu. Przeciwstawienie takim wyjaśnieniom przez stronę skarżącą poglądów wyrażonych w jednostkowych, zapadłych w innych sprawach, orzeczeniach sądowych nie może doprowadzić do skutecznego podważenia zasadności ww. stanowiska jednostki orzeczniczej wyrażonego w niniejszej sprawie, już choćby z tego względu, że sądy administracyjne nie dysponują wiadomościami specjalnymi. Dlatego jedynie ubocznie należy zauważyć, że w bazie CBOSA nie figurują orzeczenia o podanych w skardze sygnaturach "VII/Wa 1293/13" i "IV/Wr 403/12". - badania przeprowadzone w WCMP [...] przy ocenie rodzaju i wielkości niedosłuchu Pracownika zostały wymienione w orzeczeniu lekarskim z [...] sierpnia 2015 r. Jednocześnie WCMP wyjaśniło, iż wykonana w ramach tych badań audiometria impedancyjna jest badaniem niewymagającym odpowiedzi pacjenta na podany sygnał dźwiękowy, zatem jest badaniem obiektywnym, natomiast pozostałe badania wymagają współpracy badanego i dlatego wykonywane są kilkukrotnie w celu zobiektywizowania wyniku, co miało miejsce w przypadku Pracownika. Zarazem, zdaniem WCMP, wyniki wszystkich przeprowadzonych badań potwierdziły uszkodzenie słuchu i wykluczyły inne przyczyny, które mogły go spowodować. W ocenie Sądu powyższe wyjaśnienie pozwala ocenić jako całkowicie bezpodstawne wątpliwości strony skarżącej (powtórzone w pkt 3 petitum skargi) co do tego, "czy zostały przyjęte wyniki badań wykonanych tzw. metodą obiektywną"; - według WCMP w ocenie klinicznej nie ma wątpliwości, że rodzaj, wielkość i lokalizacja ubytku słuchu stwierdzona po upływie roku od ustania narażenia spełnia wszystkie kryteria choroby zawodowej z poz. 21 wykazu chorób zawodowych. 5. W ocenie Sądu przeprowadzony przez organ I instancji zakres postępowania dowodowego, powyżej przybliżonego, oraz poczynione na tej podstawie niewadliwe ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku o nietrafności podtrzymywania przez Skarżącą także zarzutu naruszenia § 8 ust. 1 i 2 rozp.chor.zawod. (przywołanego w pkt 1 petitum skargi). 6. Zdaniem Sądu w tak ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy, uznanie przez organy obu instancji, że w tej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki warunkujące stwierdzenia u Pracownika choroby zawodowej w rozumieniu art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.; w skrócie "k.p.") w związku z poz. 21 wykazu chorób zawodowych, było całkowicie uprawnione. W pełni też respektowało ocenę prawną wyrażoną w uprzednio zapadłym w tej sprawie wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 51/16, zgodnie z którą to oceną organ prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest związany orzeczeniem lekarskim właściwej jednostki orzeczniczej, spełniającym wymagania stawiane opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Zdaniem zaś Sądu w niniejszym składzie, wydane w tej sprawie orzeczenie lekarskie nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej (k. 53–54 akt adm.), po jego uzupełnieniu o analizę i wyjaśnienia zawarte w opinii WCMP z [...] kwietnia 2017 r., wymagania te spełnia – co też zostało zasadnie stwierdzone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji jako trafne wypada ocenić również stanowisko organów obu instancji, że w oparciu o tak uzupełnione orzeczenie lekarskie oraz przeprowadzoną przez lekarza jednostki orzeczniczej i organy administracji ocenę narażenia zawodowego (o której mowa w § 6 ust. 3 rozp.chor.zawod.), z wymaganym przez art. 2351 k.p. wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że rozpoznana u Pracownika choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w jego ówczesnym środowisku pracy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że choroba ta znajduje się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych (poz. 21 załącznika do rozp.chor.zawod.). 7. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.