II OZ 1315/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 362/18 o odrzuceniu skargi [...] S.A. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2526/16, wydanym w sprawie ze skargi Gminy [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 362/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego, wywiedzioną przez [...] S.A. z siedzibą w W., zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2526/16, wydanym w sprawie ze skargi Gminy [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji (pkt 1) oraz orzekł o zwrocie wpisu sądowego od skargi o wznowienie (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2017r. jest prawomocny od dnia 9 grudnia 2017 r. Następnie podniósł, że [...] S.A. (zwana dalej "Spółką") skargę o wznowienie złożyła w dniu 6 lutego 2018 r., opierając ją o podstawę z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". W treści skargi Spółka wyjaśniła, że jej pełnomocnicy o treści wyroku z dnia 4 października 2017 r. dowiedzieli się dopiero w dniu 30 stycznia 2018r. Uprzednio nie posiadali wiedzy o rozstrzygnięciu ani podjętych czynnościach procesowych w postępowaniu. Dalej Sąd wskazał, że w tym samym dniu, tj. w dniu 6 lutego 2018 r. do sądu wpłynęła skarga kasacyjna Spółki od przedmiotowego wyroku z dnia 4 października 2017 r. W treści tego pisma zawarto wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podając, że uchybienie terminowi było niezawinione. Wszystkie pisma w postępowaniu kierowane były do samej Spółki, a nie jej pełnomocnika. Pełnomocnictwo znajdowało się w aktach administracyjnych sprawy. Pełnomocnik dowiedział się o przedmiotowym wyroku dopiero od samej Spółki w dniu 30 stycznia 2018 r. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zażalenie Spółki na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II OZ 659/18. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesienia w tej sprawie skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu jako złożona po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia, wynikającego z treści art. 277 p.p.s.a. Podstawę odrzucenia skargi stanowił przepis art. 280 § 1 w zw. z art. 277 p.p.s.a. Odpis wyroku z dnia 4 października 2017 r. został Spółce skutecznie doręczony w dniu 27 października 2017 r., a zatem termin do wniesienia skargi o wznowienie upłynął z dniem 27 stycznia 2018 r. Tymczasem skarga o wznowienie została wniesiona w dniu 6 lutego 2018 r., a więc już po upływie terminu. Sąd nie podzielił twierdzenia wnoszącej skargę o wznowienie Spółki, by termin do wniesienia tego typu skargi należało liczyć w tej sprawie od daty uprawomocnienia się wyroku z dnia 4 października 2017 r. O zwrocie wpisu Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka, kwestionując je w zakresie punktu pierwszego. Zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1/ art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że strona nie była pozbawiona możliwości działania w sprawie w sytuacji, gdy wyrok skierowano do niej, zamiast do ustanowionego przez nią i zgłoszonego jeszcze na etapie postępowania administracyjnego pełnomocnika procesowego; 2/ art. 37 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że spółka w postępowaniu sądowoadministracyjnym poprzedzającym wydanie wyroku przez WSA w Warszawie w dniu 4 października 2017 r. działała bez pełnomocnika procesowego, w sytuacji gdy już na etapie postępowania administracyjnego złożono do akt pełnomocnictwo uprawniające do reprezentacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym; 3/ art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2017 r. został właściwie doręczony bezpośrednio stronie, mimo że ta była reprezentowana przez pełnomocnika procesowego; 4/ art. 277 w zw. z art. 270 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, że przyjęcie, iż trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie winien być liczony od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem, a nie od daty uzyskania przez wyrok waloru prawomocności. W uzasadnieniu zawarto argumenty na poparcie ww. podstaw zażalenia. Pismem z dnia 14 września 2018 r. Gmina [...] wniosła o oddalenie zażalenia i zasądzenie od Spółki na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania niniejszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiony środek odwoławczy zasługiwał na uwzględnienie. Za zasadny należało bowiem uznać zarzut naruszenia art. 277 w zw. z art. 270 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd rozpoznający niniejszy środek odwoławczy podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OZ 40/19, iż na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a., niewymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej, przysługuje skarga kasacyjna. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów: badania dopuszczalności tej skargi przez sąd oraz ewentualnie następnie badania jej zasadności. Te dwa etapy poprzedza ocena skargi przez przewodniczącego wydziału pod względem spełnienia warunków formalnych i fiskalnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jako pisma procesowego (art. 46-47 p.p.s.a.) podstawą odrzucenia skargi o wznowienie jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a. (zobacz: postanowienie NSA z 8.11.2011 r. II OSK 2065/11, dostępne w CBOSA). Natomiast skarga nieopłacona, pomimo wezwania przewodniczącego, podlega odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania, która spełnia warunki formalne pisma procesowego kierowana jest na posiedzenie niejawne celem dokonania przez sąd oceny jej dopuszczalności, czyli stwierdzenia czy zachowany został termin do jej wniesienia, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.) i czy nie występują przesłanki z art. 285 p.p.s.a. Badając zachowanie terminów o których mowa w art. 277 i 278 p.p.s.a., sąd może zażądać od zgłaszającego skargę uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu (art. 280 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 280 § 1 w zw. z art. 277 p.p.s.a. uznając, że została wniesiona już po upływie terminu o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Postępowanie sądowe ze skargi o wznowienie postępowania uregulowane zostało odrębnie w Dziale VII p.p.s.a. Częściowo odrębnie uregulowano warunki formalne skargi o wznowienie postępowania (art. 279 p.p.s.a.), terminy wniesienia tej skargi (art. 277 i 278 p.p.s.a.), procedurę badania dopuszczalności skargi (art. 280, art. 281, art. 285 p.p.s.a.) oraz tryb postępowania przy merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie i ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 281, art. 282 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175. Przepis ten, zmieniony ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r., stanowi odesłanie do stosowania do skargi o wznowienie postępowania sądowego (m.in. warunków formalnych skargi) przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że przepisy działu VII stanowią inaczej. Terminy wniesienia skargi o wznowienie postępowania zostały uregulowane odrębnie w art. 277 i 278 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast - w myśl art. 281 zdanie pierwsze p.p.s.a. - na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Oznacza to, że przepisy art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. również stanowią szczególną - w stosunku do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie. Zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r. II OZ 372/18; postanowienie NSA z 12 września 2018 r. II FZ 545/18, publ. CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl, J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, s. 733). W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesione przez skarżącą Spółkę zażalenie spełnia warunki formalne skargi kasacyjnej, dlatego też wniesiony środek odwoławczy został rozpoznany. Przechodząc zaś do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów wskazać należy, iż jako usprawiedliwiony Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut naruszenia art. 277 w zw. z art. 270 p.p.s.a. sformułowany w punkcie 4 wniesionego środka odwoławczego. Jako podstawę wznowienia Spółka wskazała normę art. 271 pkt 2 p.p.s.a., gdyż w jej ocenie wskutek naruszenia przepisów prawa Spółka była pozbawiona możności działania. Stosownie do normy art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten, w sytuacji gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania, liczy się od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Jednocześnie w myśl art. 270 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Należy zatem stwierdzić, że trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie może zacząć swojego biegu wcześniej jak od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, gdyż dopiero po tym zdarzeniu złożenie tego typu skargi jest dopuszczalne. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania przed uzyskaniem przez orzeczenie przymiotu prawomocności skutkuje jej odrzuceniem (porównaj postanowienia NSA: z 21.08.2018 r. I GSK 2721/18; z 19.07.2011 r. I FSK 1048/11; z 7.12.2005 r. I OSK 1237/05; postanowienie SN z 15.11.2001 r. III CZP 99/01; zobacz także: postanowienie NSA z 18.04.2008 r. I OSK 443/08). Orzeczenie staje się prawomocne, gdy nie przysługuje co do niego środek odwoławczy (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Sytuacja taka ma miejsce m.in. wówczas, gdy strona nie skorzystała w terminie z przysługujących jej zwykłych środków odwoławczych. W konsekwencji za datę uprawomocnienia się orzeczenia należy uznać pierwszy dzień, w którym od orzeczenia nie przysługuje już żaden środek odwoławczy. Data pierwszego dnia po upływie terminu do jego wniesienia pozostaje datą uprawomocnienia się orzeczenia (zobacz: postanowienie NSA z 18.04.2008 r., I OSK 443/08). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że zasadniczo rację ma Sąd pierwszej instancji co do tego, że strona wnosząca skargę o wznowienie wiadomość o orzeczeniu powzięła w dniu 27 października 2017 r., albowiem w tym dniu Sąd z urzędu doręczył Spółce odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu pierwszej instancji co do tego, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie należy liczyć od tej właśnie daty. W ocenie składu rozpoznającego niniejszy środek odwoławczy normę art. 277 zd. drugie p.p.s.a., w odniesieniu do rozpatrywanego przypadku, należy interpretować mając na uwadze przepis art. 270 p.p.s.a. Bowiem skoro wznowienia postępowania można żądać dopiero wówczas, gdy postępowanie to zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem, to bieg terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie może się rozpocząć przed datą uprawomocnienia się orzeczenia. Z postanowienia o stwierdzeniu prawomocności wynika, że wyrok z dnia 4 października 2017 r. jest prawomocny od dnia 9 grudnia 2017 r. Natomiast Spółka wniosła skargę o wznowienie w dniu 6 lutego 2018 r., a więc – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – w terminie trzymiesięcznym o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Natomiast pozostałe zarzuty jako przedwczesne musiały pozostać poza zakresem rozważań. Kwestią sporną w tej sprawie była bowiem prawidłowość odrzucenia skargi o wznowienia postępowania z powodu uchybienia terminowi o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylono zaskarżone postanowienie.