I FZ 56/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 710/19 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za II kwartał 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 20 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 710/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę M.P. (dalej: "strona" lub "skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "organ" lub "organ odwoławczy") z 22 sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za II kwartał 2011 r. 2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 22 października 2019 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 22 listopada 2019 r. referendarz sądowy pozostawił rzeczony wniosek bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie przez stronę braków formalnych wniosku - w sposób zgodny z pouczeniem, w uprzednio wyznaczonym terminie i ze skutkiem wynikającym z rzeczonego pouczenia (wezwanie z 5 listopada 2019 r.). Postanowieniem z 13 grudnia 2019 r. - po rozpoznaniu sprzeciwu strony - Sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. 3. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 13 grudnia 2019 r. skarżący został ponownie wezwany do wykonania prawomocnego już wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego 30 grudnia 2019 r. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu pełnomocnik strony wniósł o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu. Termin ten upłynął 7 stycznia 2020 r. Wpis nie został uiszczony w terminie. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. 4. Pismem z 30 stycznia 2020 r. pełnomocnik strony wniósł zażalenie na przedmiotowe postanowienie, zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1) art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi pomimo że podlegała ona rozpoznaniu; 2) art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania; 3) art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania. Wobec tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik strony wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia, bądź rozpoznanie sprawy na nowo przez sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w rozumieniu art. 195 § 2 p.p.s.a. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw dlatego podlegało oddaleniu. 5.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z art. 212 § 1 p.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Zgodnie natomiast z art. 219 powołanej ustawy opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Uzupełnieniem powołanej regulacji jest dyspozycja art. 220 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata (wpis). W tym przypadku (z zastrzeżeniem § 2, § 3 i § 3a) przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Zgodnie natomiast z § 3 powołanego przepisu skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. 5.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku - po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego - skarżący jest ponownie wzywany do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani tym bardziej pisma o przedłużenie terminu ustawowego nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia NSA: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., II OSK 66/15; z 27 lutego 2020 r., I FZ 22/20). 5.4. W realiach niniejszej sprawy postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy zakończyło się 13 grudnia 2019 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowienia utrzymującego w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 22 listopada 2019 r. pozostawiające wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło natomiast dopiero po tym, jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie sądu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy było już prawomocne, z czego wynikał obowiązek ponownego wezwania strony do uiszczenia wpisu od skargi i obowiązek strony do jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skoro zatem ponowne wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych skargi zostało w sposób prawidłowy doręczone pełnomocnikowi skarżącej 30 grudnia 2019 r., w sposób prawidłowy określało wysokość należnego wpisu, a przy tym, zawierało pouczenie o terminie i skutkach nieuzupełnienia wskazanego braku w terminie i w zakreślonym terminie wezwanie to nie zostało wykonane, to wniesiony środek odwoławczy zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. podlegał odrzuceniu. Prawidłowo więc Sąd pierwszej instancji przyjął, że termin do uiszczenia wpisu od skargi jest terminem ustawowym (wynikającym wprost z powołanego przepisu) i dlatego termin ten nie może być przedłużany na wniosek strony, do czego w istocie sprowadzały się zarzuty zażalenia. Z tych przyczyn nie zasługiwały na uwzględnienie, argumenty podnoszone w zażaleniu, że "wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został przez Sąd rozpoznany" oraz, że "Sąd winien był w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego i dopiero po ewentualnym rozpoznaniu owego wniosku miał możliwość wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego" (k. 47 akt sądowych). Mając na uwadze powyższe zarzut naruszenia przez Sąd meriti art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a. podlegał oddaleniu. 5.5. Nie ulega również wątpliwości, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej, nie stanowi o ograniczeniu prawa do sądu strony. Uzależnienie możliwości realizowania konstytucyjnego prawa do sądu od konieczności poniesienia stosownego wpisu jest powszechnie przyjęte w polskim porządku prawnym. Prawo to ma bowiem swoje konstytucyjne i ustawowe granice, nie ma ono charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Skład orzekający nie znajduje podstaw aby zasadność tej regulacji podważać, uznając, że zachodzi tu rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty. Do tego w istocie problemu zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności się sprowadza (zob. decyzja z 10 czerwca 2014 r., w sprawie R.A. przeciwko Polsce 60606/11). Stanowisko to nie budzi wątpliwości także w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo post. NSA: z 3 listopada 2011 r., I FZ 340/16; z 3 lipca 2018 r., II FZ 421/1; z17 września 2018 r., I FZ 277/18; z 21 listopada 2018 r., II FZ 583/18; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I FZ 110/19; z 12 marca 2020 r., I FZ 63/20). Stawiając zarzuty tej wagi, należałoby kwestie te choćby w minimalnym stopniu poddać rozwadze, aby dostrzec jak bardzo ten daleko idący zarzut jest w gruncie rzeczy powierzchowny, co zapewne wyjaśnia dlaczego zarzut ten został pozbawiony uzasadnienia. Reasumując stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie skarżący pozbawił się prawa do sądu, gdyż nie uiścił wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. W tych okolicznościach podnoszone w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności nie mogły odnieść zamierzonego skutku. 5.6. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4