I FZ 340/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1203/14 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za styczeń 2012 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za I kwartał 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1203/14, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę O. Sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2014 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za styczeń 2012 r. oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za I kwartał 2012 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 17 marca 2014 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wymienioną na wstępie decyzję organu podatkowego. Zarządzeniem z 10 lipca 2014 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Przewodniczący Wydziału) wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 72.337 zł. W odpowiedzi na powyższe spółka złożyła wniosek z dnia 29 lipca 2014 r. o zwolnienie jej od kosztów sądowych, a następnie - wobec nieuwzględnienia tego wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowienie z dnia 3 listopada 2014 r. i aprobujące je postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 470/14) - kilkukrotnie (pismami z dnia: 11 lutego 2015 r., 14 września 2015 r., 28 stycznia 2016 r. oraz 16 czerwca 2016 r.) ponawiała swoje żądanie w tym przedmiocie, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie ponad 1.000 zł, a następnie ponad 2.000 zł. Żaden z ww. wniosków skarżącej nie został uwzględniony (postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiednio z dnia: 11 maja 2015 r., 9 listopada 2015 r. i 16 lutego 2016 r. oraz aprobujące stanowisko Sądu pierwszej instancji postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiednio z dnia: 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I FZ 228/15, 18 stycznia 2016 r., sygn. akt I FZ 539/15 i 31 maja 2016 r., sygn. akt I FZ 104/16). Ostatni wniosek zaś - z dnia 16 czerwca 2016 r. - złożony po wezwaniu skarżącej (pismem z dnia 8 czerwca 2016 r.) do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lipca 2014 r. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 70.337 zł (uwzględniającej wpłacone dotychczas kwoty) i przy niezmienionych okolicznościach faktycznych, nie został rozpoznany. Z uwagi natomiast na bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego w ww. wezwaniu, Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1203/14, skargę spółki odrzucił. Wniesionym w dniu 19 września 2016 r. zażaleniem spółka zaskarżyła wskazane powyżej postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na przyznane konstytucyjnie prawo do sądu. Wskazała, iż istotą tej regulacji jest zapewnienie każdemu - niezależnie od aktualnej kondycji materialnej - prawa do żądania rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd bez nieuzasadnionej zwłoki, a jedną z instytucji służących realizacji tej gwarancji konstytucyjnej jest tzw. prawo pomocy. Spółka podniosła, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania jej tego prawa, gdyż ponad wszelką wątpliwość wykazane zostało, iż nie dysponuje ona żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie opłaty. Powoływane okoliczności, pomimo, iż udowodnione w toku postępowania, zdaniem skarżącej nie zostały przez Sąd pierwszej instancji wzięte pod uwagę. Pomijając bowiem przedstawione przez spółkę dokumenty urzędowe Sąd żądał od niej dokumentów, których obowiązku sporządzania spółka nie miała, jak też odwoływał się do okoliczności dotyczących jej innej sprawy oraz prezentował twierdzenie o rzekomym uchylaniu się przez skarżącą od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. W ocenie skarżącej, taki sposób rozpoznania sprawy uchybia jakimkolwiek zasadom wnikliwej analizy materiału dowodowego, jak również został przeprowadzony z faktycznym pogwałceniem prawa do niezawisłego sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Na wstępie - mając na uwadze treść uzasadnienia zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek zażalenia skarżącej. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1203/14, o odrzuceniu skargi spółki na decyzję organu podatkowego. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie przez skarżącą należnej opłaty (wpisu od skargi w wymaganej prawem wysokości). Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję organu podatkowego spółka nie uiściła jednocześnie wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta jest przy tym bezsporna). W związku z tym prawidłowo Przewodniczący Wydziału - zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. - wezwał skarżącą do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na fakt, że spółka kilkukrotnie wnioskowała o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a jej wnioski w tym zakresie rozpatrywane były odmownie, Przewodniczący Wydziału każdorazowo po prawomocnym zakończeniu postępowania incydentalnego w sprawie takiego wniosku ponawiał wezwania w ww. przedmiocie. Ostatnie takie wezwanie, jak wynika z akt sprawy, doręczone zostało skarżącej w dniu 13 czerwca 2016 r. (k. 359). Prawidłowość doręczenia nie jest przy tym kwestionowana przez skarżącą. Skutkiem tego termin do uiszczenia wymaganego wpisu, zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 p.p.s.a., upłynął w dniu 20 czerwca 2016 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu spółka nie uczyniła zadość wezwaniu Przewodniczącego Wydziału (informacja Oddziału Finansowo-Budżetowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, k. 361). Sąd pierwszej instancji zatem zasadnie odrzucił skargę. W tym miejscu podkreślić należy, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa bowiem biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN: z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 196; z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, OSNC 1999, Nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06; z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09; z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10; z dnia 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z dnia 20 maja 2014 r., II FZ 564/14; z dnia 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14, CBOSA). Mając zatem na uwadze powyższe stanowisko, celem uzupełnienia wyjaśnić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawy do odrzucenia skargi spółki zaistniały już wcześniej, niż uczynił to Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem. Jak bowiem wynika z akt sprawy, po rozpoznaniu wniosku spółki z dnia 29 lipca 2014 r. o zwolnienie jej z kosztów sądowych (k. 71 - 90), uzupełnionego pismem z dnia 2 września 2014 r. (k. 95 - 105), referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 8 października 2014 r., a następnie - wobec wniesionego przez spółkę sprzeciwu - Sąd postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego prawa. Dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę zasadności wniosku spółki podzielił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając wniesione w tym przedmiocie zażalenie postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 470/14. Tym samym w obrocie prawnym znalazło się prawomocne rozstrzygnięcie sądu administracyjnego w kwestii odmowy przyznania spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. Mimo to skarżąca ponownie zgłosiła żądanie o zwolnienie jej z kosztów sądowych w zakresie przewyższającym kwotę 1.000 zł (wniosek z dnia 11 lutego 2015 r., k.145 - 169, uzupełniony pismem z dnia 25 lutego 2015 r. ,k. 174 - 177), rozbudowując dotychczasową dokumentację i przedstawiając - jej zdaniem - nowe, a niedostępne uprzednio dowody uzasadniające ten wniosek oraz wnosząc o uwzględnienie przy jego rozpoznawaniu dowodów w postaci dokumentów dotychczas przedstawionych i znajdujących się w aktach sprawy. Analiza treści obu wniosków wskazuje jednakże - wbrew twierdzeniom skarżącej - że powtórne żądanie przyznania prawa pomocy uzasadnione zostało tymi samymi okolicznościami faktycznymi, co wniosek pierwotny. Tym samym uznać należy, że po bezskutecznym upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczonego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 lutego 2015 r. (wezwanie doręczone skarżącej w dniu 25 lutego 2015 r. - k. 179, przez co termin upłynął w dniu 4 marca 2015 r.), Sąd pierwszej instancji winien był odrzucić skargę spółki, bez konieczności wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie kolejnego jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarga spółki dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu (brak uiszczenia wymaganej opłaty), spółka została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym terminie Sąd pierwszej instancji zobligowany był dyspozycją art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia skargi, a przesłanki do takiego działania wystąpiły już we wcześniejszej fazie postępowania sądowoadministracyjnego. Niezależnie od powyższego Sąd kasacyjny zauważa, że okoliczności powoływane przez skarżącą w zażaleniu nie dotyczą w istocie zaskarżonego postanowienia, a kwestionują działanie Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania spółce prawa pomocy. Kwestie te wykraczają jednakże poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, przez co pozostały poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.). Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.