I FZ 44/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek, , , po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp.j. w likwidacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 666/21 odrzucające skargę w sprawie ze skargi M. sp.j. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 23 września 2021 r. nr 2601-IOV-2.603.26.2020 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 31 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 666/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę M. sp.j. w likwidacji w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 23 września 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji, z uwagi na nieuzupełnienie wskazanych braków w terminie. Pismem z 15 grudnia 2021 r. Sąd wezwał skarżącą reprezentowaną przez pełnomocnika do usunięcia braków złożonej skargi przez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – np. aktualnego na dzień wniesienia skargi odpisu z KRS lub innego dokumentu ujawniającego zasady reprezentacji podmiotu oraz złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz uiszczenie wpisu – w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie 20 grudnia 2021 r. Jedynie wpis został uiszczony w terminie, pozostałe braki nie zostały uzupełnione w ogóle. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła je w całości, zarzucając naruszenie: 1. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") poprzez odrzucenie skargi z powodu jej braków formalnych, pomimo wadliwego wezwania do ich uzupełnienia poprzez brak wezwania spółki do samodzielnego podpisania skargi; 2. art. 49 § 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo że skarga mogła otrzymać prawidłowy bieg wskutek prawidłowego wezwania spółki do samodzielnego podpisania skargi, czemu WSA w Kielcach uchybił; 3. art. 49 § 1, art. 57 § 1, art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez brak wezwania spółki do usunięcia braków formalnych skargi co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.; 4. art. 220 § 3 p.p.s.a. polegające na odrzuceniu skargi pomimo faktu, że wpis sądowy od skargi został uiszczony w terminie; 5. art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, poprzez brak skierowania bezpośrednio do spółki wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie, w sytuacji niewykazania przez pełnomocnika swojego umocowania do działania w imieniu spółki w wyznaczonym przez WSA terminie a w konsekwencji naruszenie zawartej w ww. przepisach Konstytucji RP zasady prawa do sądu; Mając powyższe na uwadze wniesiono o wydanie postanowienia w przedmiocie uchylenia zaskarżonego postanowienia na posiedzeniu niejawnym, bez przesyłania akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnego i przyjęcie do rozpoznania skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 23 czerwca 2021 r. z uwagi na oczywistą zasadność zażalenia - stosownie do treści art. 195 §2 p.p.s.a., alternatywnie, w przypadku przesłania akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesiono o uwzględnienie niniejszego zażalenia i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zastosował ten przepis wobec dokonanego w oparciu o akta sprawy ustalenia, że termin do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez załączenie dokumentu pełnomocnictwa oraz dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, w związku z doręczonym pełnomocnikowi strony 20 grudnia 2021 r. wezwaniem w tym przedmiocie, bezskutecznie upłynął dla skarżącej 27 grudnia 2021 r. Do tego dnia został uiszczony wpis, natomiast pozostałe braki nie zostały uzupełnione. Jednakże zdaniem NSA odrzucenie skargi – na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych w postaci wykazania umocowania do reprezentacji skarżącej – było w okolicznościach tej sprawy przedwczesne. Zagadnienie skutków wynikających dla mocodawcy z czynności dokonywanych przez wadliwie albo nieprawidłowo ustanowionego pełnomocnika było już przez sądy administracyjne wielokrotnie rozstrzygane. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu (np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 50/20, LEX nr 2783142 ). Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna bowiem ograniczać stronie realizacji tego prawa (zob. postanowienia NSA: z 28 kwietnia 2020r., sygn. akt I GZ 80/20 i cytowane tam orzecznictwo; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; z 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15, (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). W orzecznictwie wskazuje się, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 203/16; postanowienia NSA: z 3 października 2018 r., sygn. akt II GZ 326/18 i przywołane tam orzecznictwo; z 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05, publ. CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się także, że wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) prowadzi do wniosku, że odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 1425/18; z 6 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2353/15; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11, publ. CBOSA). A zatem należy przyjąć, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę, nie wykazał się stosownym umocowaniem. Braki formalne skargi, które nie zostały uzupełnione w terminie przez pełnomocnika, który podpisał się pod skargą, powinny skutkować skierowaniem bezpośrednio do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie. Odmienna interpretacja - przyjęta w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji - byłaby zbyt rygorystyczna, bowiem zamykałaby stronie prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd i zakazują zamykania drogi sądowej. Nie można bowiem uznać, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być jedynie brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Skoro skarga na opisaną na wstępie decyzję mogła zostać wniesiona przez samą stronę, strona mogła w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi przez jej podpisanie. W niniejszej sprawie właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia. Skoro pełnomocnik skarżącej, który podpisał skargę, nie został właściwie umocowany przy wnoszeniu skargi, to skierowanie do niego wezwania do usunięcia braków skargi, którego następnie nie wykonał prawidłowo, nie mogło - bez wezwania samej strony - skutkować odrzuceniem skargi. Wobec powyższego uznać należało, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do wydania przez WSA w Kielcach orzeczenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż Sąd winien był uruchomić procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie przez skarżącą. Wobec niedokonania przez Sąd pierwszej instancji tej czynności, zaskarżone orzeczenie o odrzuceniu skargi należy uznać za przedwczesne. Wydanie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi, bez poprzedzenia go wezwaniem skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi poprzez jej podpisanie pod rygorem odrzucenia, stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Z uwagi na dobro prawem chronione jakim jest prawo do sądu, stronie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji winien zatem wszcząć procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie przez uprawnioną osobę, kierując wezwanie bezpośrednio do skarżącej.