III OZ 81/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 541/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 541/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku K.P. (dalej: skarżący), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2021 r.. W ramach argumentacji wniosku skarżący nawiązał do treści otrzymanej odpowiedzi na skargę i podniósł, że nie można mu zarzucić uchybienia terminu w terminowym wniesieniu skargi, albowiem z uwagi na stan epidemii, strona przegląda skrzynkę pocztową raz na tydzień lub raz na dwa tygodnie. Skarżący dodał, że nie kwitował korespondencji, którą listonosz wrzucił mu do skrzynki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmawiając przywrócenia terminu wskazał, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu argumentacja nie daje podstaw do uznania, że do uchybienia terminu doszło na skutek okoliczności niezawinionych przez stronę. Jakkolwiek niewątpliwym jest fakt stanu epidemii z powodu Covid-19, to jednak podana we wniosku częstotliwość sprawdzania przez stronę oddawczej skrzynki pocztowej nie uprawdopodabnia faktu, że do uchybienia terminu mogło dojść z przyczyn trudnych do przezwyciężenia przez stronę. Z argumentacji wniosku nie wynika, by skarżący w rozważanym okresie został poddany kwarantannie, czy też, by chorował, w szczególności na Covid-19. Ograniczona z woli strony częstotliwość kontrolowania kierowanej do niego korespondencji nie stanowi okoliczności, którą można by traktować jako obiektywną przeszkodę utrudniającą terminowe nadanie skargi. W sprawie, nie można pominąć faktu, że skarżący posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie, a zatem powinien był zachować szczególną staranność w kontrolowaniu napływającej do niego korespondencji. Niezależnie od przedstawionej argumentacji Sąd I instancji podniósł, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że zaskarżona decyzja została odebrana w dniu 24 maja 2021 r. przez G.G. (dorosłego domownika). Wprawdzie skarżący nie powoływał się na okoliczność niepowiadomienia go o tej korespondencji przez wyżej wymienioną osobę (czy też, zbyt późne powiadomienie), niemniej, na marginesie Sąd wskazał, że zgodnie z orzecznictwem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 623/11) odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Zatem adresat będzie ponosić konsekwencje wynikające z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy zostało ono doręczone pod jego nieobecność w miejscu zamieszkania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 580/08, z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II OZ 849/10 oraz z dnia 7 lutego 2020 r. sygn. akt I OZ 9/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podane we wniosku nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Jak wynika bowiem z akt sprawy przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję została skierowana na adres skarżącego wskazany w toku postępowania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że doręczenie zostało dokonane prawidłowo w dniu 24 maja 2021 r., a jego odbiór pokwitował dorosły domownik. Należy wskazać, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GZ 477/13, z dnia 24 lipca 2018 r. sygn. akt I GZ 216/18, z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I GZ 255/19, z dnia 4 września 2019 r. sygn. akt I GZ 260/19 oraz z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt. II FZ 561/19). Przedmiotowe domniemanie może być obalone, jednakże podejmując próbę dokonania tego należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonujące. Nie wystarczy zaś samo twierdzenie strony w tym zakresie. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Istotne jest, aby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej reklamacja, zgodnie z art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1041 ze zm.) oraz przepisami § 1-6 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 474), w zakresie przesyłki rejestrowanej i przekazu pocztowego, została zgłoszona w formie pisemnej, ustnej do protokołu lub innej, która ujawnia wolę reklamującego w sposób dostateczny, w tym również w formie elektronicznej. Reklamację można zgłosić w każdej placówce pocztowej operatora pocztowego, który zawarł umowę o świadczenie usługi pocztowej z nadawcą. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie obalił domniemania prawdziwości informacji zawartych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji przez dorosłego domownika. Należy przy tym wskazać, że skarżący nie neguje równocześnie, iż przesyłka odebrana przez dorosłego domownika została mu przekazana. Podjęcie się odbioru korespondencji przez domownika, nakłada na niego obowiązek należytego zadbania o interesy adresata. Niedochowanie natomiast należytej staranności przez taką osobę nie stanowi okoliczności mającej wpływ na bieg terminów w postępowaniu. Odnosząc się do argumentów związanych ze stanem zdrowia skarżącego należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jednak muszą zostać spełnione określone warunki. Przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Ponadto, strona musi wykazać, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie. Ponadto należy zauważyć, iż pomimo trwającej pandemii, urzędy pocztowe cały czas funkcjonowały. Tak więc przy dochowaniu należytej staranności skargę można było nadać w terminie. Sąd dostrzega, że stan pandemii Covid-19 znacznie utrudnił funkcjonowanie w przestrzeni publicznej, jednak obawa o własne zdrowie nie może być w każdej sytuacji usprawiedliwieniem dla uchybienia terminom wynikającym z przepisów prawa Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.