I SA/Wa 2733/22
WyrokWSA w Warszawie2023-05-09
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Gabriela Nowak, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która nie wykazała tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.), posiada legitymację do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarżąca nie posiadała legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, ponieważ nie wykazała tytułu prawnego do nieruchomości ani w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.), ani obecnie. Kluczowe znaczenie ma wpis w księdze wieczystej potwierdzający własność Skarbu Państwa w dacie komunalizacji, który wiąże organy administracji i nie może być obalony w postępowaniu administracyjnym. Samo powoływanie się na tytuł prawny lub toczące się postępowanie dotyczące reformy rolnej nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.Stan faktyczny
H. B. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 1992 r. komunalizującej nieruchomość, twierdząc, że nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa w dacie wydania decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że wnioskodawczyni nie wykazała swojego interesu prawnego, ponieważ nie udokumentowała tytułu własności do nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.). Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów k.p.a., w tym błędne zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. i pominięcie dowodów wskazujących na jej prawa spadkowe po przedwojennych właścicielach.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę H. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2022 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-523/2021/MGa w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 16 września 2022 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku H. B., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 17 marca 1992 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], w jednostce ewidencyjnej [...] , obrębie [...].
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że H. B. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 17 marca 1992 r., wnosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania nieważnościowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nieruchomość, której dotyczy kwestionowana decyzja, nie stanowiła własności Skarbu Państwa w chwili jej wydania. W przedmiocie, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa, toczy się obecnie postępowanie przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wojewoda [...] w pierwszej instancji rozstrzygnął, że objęta wnioskowaną decyzją nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja wydawana w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest decyzją deklaratywną, na mocy której organ stwierdza, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja ta wywołuje skutki ex tunc. Tym samym właścicielami nieruchomości stanowiących szereg działek położonych w [...] byli spadkobiercy przedwojennych właścicieli nieruchomości. Skoro nieruchomości nie stanowiły własności Skarbu Państwa ani gminy w chwili wydania decyzji, to ich rozdysponowanie nie było możliwe, co oznacza wydanie decyzji komunalizacyjnej z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z dnia 10 maja 1990 r.).
W dalszej części uzasadnienia organ przywołał treść art. 28 k.p.a. i wskazał, że podstawę materialnoprawną spornej decyzji komunalizacyjnej z dnia 17 marca 1992 r. stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zgodnie z tym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których te organy pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Zatem, aby mienie mogło zostać skomunalizowane, musiało stanowić mienie Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r.
Minister podniósł, że jak wynika z wyjaśnień wnioskodawczyni, nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), decyzji stwierdzającej, że stanowiąca własność spadkobierców, m.in. E.Z., nieruchomość objęta [...] gm. kat. [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r.
Organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wnioskodawca powinien już się legitymować takim tytułem prawnym do objętej wskazaną decyzją nieruchomości. Skoro wnioskodawca nie przedstawił takiego tytułu organowi, to nie można uznać, że ma on legitymację do żądania wszczęcia przedmiotowego postępowania nieważnościowego. Nawet ewentualne przedstawienie decyzji orzekającej, że sporna nieruchomość nie podpadała pod dekret PKWN o reformie rolnej, również nie spowoduje przyznania przymiotu strony skarżącej w postępowaniu komunalizacyjnym, bowiem w orzecznictwie przyjmuje się, że dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek, lecz w dacie samej komunalizacji.
W konsekwencji organ uznał, że wnioskodawczyni nie posiadała tytułu prawnego do spornych nieruchomości w dacie komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r., jak również nie posiada go obecnie. Występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych, wnioskodawczyni nie wykazała, że postępowanie dotyczy jej interesu prawnego, a tym samym posiada legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a.
Organ podniósł ponadto, że wniosek o zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. był bezprzedmiotowy, bowiem zawieszenie postępowania administracyjnego nie jest odrębnym, samodzielnym postępowaniem, gdyż w pierwszej kolejności musi być prowadzone postępowanie administracyjne.
H.B. złożyła na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie pomimo przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku oczywistego braku interesu prawnego strony, niewymagającego prowadzenia postępowania wyjaśniającego,
2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie dokumentów w postaci postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku złożonych przez skarżącą wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, kto był właścicielem nieruchomości w dacie komunalizacji, podczas gdy skarżąca wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej przedłożyła dokumenty w postaci postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po kolejnych spadkobiercach przedwojennych właścicieli nieruchomości stanowiącej majątek [...], z których wynika, kto i w jakich udziałach był właścicielem nieruchomości zarówno w dacie komunalizacji, jak i w dacie złożenia podania inicjującego postępowanie,
3) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że podanie w sprawie pochodzi od osoby niebędącej stroną, podczas gdy:
a) skarżąca jako spadkobierczyni właścicieli majątku [...] z daty przeprowadzenia reformy rolnej, zgodnie z rzeczywistym stanem materialnoprawnym, obecnie jest współwłaścicielem nieruchomości objętych decyzją Wojewody [...] kwestionowaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, a w dacie komunalizacji współwłaścicielami nieruchomości byli, między innymi, jej poprzednicy prawni P. K. i J. K.,
b) w toku jest prowadzone, m.in. z udziałem skarżącej, postępowanie o stwierdzenie ze skutkiem ex tunc, że nieruchomości stanowiące majątek [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a Wojewoda [...] wydał nieprawomocną decyzję, m.in. co do nieruchomości objętej kwestionowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją Wojewody [...], a co za tym idzie własność nieruchomości od początku przysługiwała i przysługuje nadal spadkobiercom dawnych właścicieli majątku [...], a skarżąca okoliczności te wykazała w toku postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżonym postanowieniem, przy czym jednocześnie brak wydania do dnia dzisiejszego ostatecznej decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości stanowiących majątek [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może stanowić okoliczności obciążającej skarżącą i mającej determinować rzekomy brak jej interesu prawnego;
4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do ochrony jej prawa własności, pomimo wykazania słusznego interesu strony związanego z materialnoprawnym statusem skarżącej jako współwłaściciela nieruchomości objętych decyzją Wojewody [...].
Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca wniosła również o zwrócenie się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o akta sprawy o sygnaturze GZ.rn.625.304.2019 oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w tych aktach na okoliczność: wszczęcia w 2013 r. i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomości stanowiące majątek [...] oraz zespół pałacowo-parkowy w [...] nie były objęte art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także wydania przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej, że m.in. nieruchomość, co do której skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie w przypadku uznania, że skarga jest dopuszczalna o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy odnieść się do wniosku organu o odrzucenie skargi. Jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. ma również zastosowanie w sprawach zakończonych postanowieniem wydanym w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Jak podkreślano w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, literalne brzmienie przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. odnoszące się wyłącznie do decyzji, a nie do postanowienia nie ma żadnego wpływu na wynikający z treści art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z obecnego brzmienia art. 52 § 3 p.p.s.a. nie wynika obowiązek zwrócenia się do organu, który wydał postanowienie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy jako warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienia NSA: z dnia 11 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1154/18; z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1437/18; z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1271/18; z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 4439/18; z dnia 26 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 577/19; z dnia 12 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1018/19; z dnia 11 października 2019 r. sygn. akt I OSK 3522/18 oraz z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 539/22, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
Skarga złożona na wydane w pierwszej instancji postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2022 r. była zatem dopuszczalna pomimo nieskorzystania przez skarżącą z uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Przechodząc do merytorycznej oceny złożonej skargi, Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. oraz utrwalonym orzecznictwem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W rozumieniu tego przepisu stroną będzie osoba fizyczna lub prawna lub też inna jednostka organizacyjna, która na podstawie obowiązującego prawa może uzyskać konkretne korzyści lub może być na nią nałożony obowiązek prawny zachowania wyznaczonego nakazu lub zakazu, co może nastąpić poprzez wydanie aktu administracyjnego przez organ administracji publicznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 679/04). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniego wpływu sprawy na sferę prawną nie pozwala na uznanie składającego wniosek za stronę. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Interes faktyczny nie tworzy legitymacji procesowej (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98, LEX nr 47898).
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, organ nadzoru jest zobowiązany ustalić, czy żądanie zgłoszone w tym przedmiocie pochodzi od strony postępowania. Stosownie bowiem do art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stronami postępowania nadzorczego będą strony weryfikowanej w tym postępowaniu decyzji (bądź ich następcy prawni), a także inne podmioty, lecz tylko wówczas gdy wykażą, że są stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.
W ocenie Sądu, organ zasadnie uznał, że skarżąca nie miała interesu prawnego, w wyżej zaprezentowanym rozumieniu art. 28 k.p.a., do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 17 marca 1992 r. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W rozpoznawanej sprawie decyzja komunalizacyjna, której stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, została wydane na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., zgodnie z którym, mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są, co do zasady, wyłącznie Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina, jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (to jest w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Nie jest przy tym wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł prawnorzeczowy, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 27 maja
1990 r. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej.
Sąd podzielił ocenę organu, że skarżąca nie udokumentowała, aby w dacie komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r., jak również obecnie, legitymowała się tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości, który przesądzałby o posiadaniu przez nią interesu prawnego w tej sprawie.
Zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak i w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, sporne nieruchomości ujawnione były w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa (pismo Państwowego Biura Notarialnego z dnia 3 grudnia 1990 r. – k. 32 akt administracyjnych). Okoliczność ta zaś, jak trafnie wskazał organ, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego danej nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej jest bowiem, stosownie do art. 6268 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575, powoływanej dalej jako k.p.c.), orzeczeniem sądu cywilnego. W konsekwencji treść tego wpisu, na mocy art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.
Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204), prawo ujawnione tego rodzaju wpisem objęte jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 5 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Obalenie tego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w księdze wieczystej spornej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 729/16). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Skoro zatem w dacie komunalizacji sporne nieruchomości stanowiły własność Skarbu Państwa, to prawidłowo uznał organ, że skarżąca nie wykazała się posiadaniem tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Jak już zaś wyżej podkreślono, domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Odnosząc się do argumentacji skarżącej dotyczącej pominięcia przez organ nadzoru okoliczności, że w toku pozostaje postępowanie o stwierdzenie, że nieruchomości stanowiące majątek [...] nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a Wojewoda [...] wydał nieprawomocną decyzję, m.in. co do nieruchomości objętej kwestionowaną decyzją komunalizacyjną, należy podzielić stanowisko organu, że nawet ewentualne przedstawienie przez skarżącą decyzji orzekającej, iż sporne nieruchomości nie podpadały pod działanie przepisów dekretu PKWN o reformie rolnej nie spowoduje automatycznie przyznania skarżącej przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym w sprawie decyzji komunalizacyjnej. Rozstrzygnięcie w sprawie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej nie oznacza bowiem per se, że Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dacie kluczowej z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2021 r., sygn. akt. I SA/Wa 1633/19, LEX nr 3265464). Innymi słowy, rozstrzygnięcie sporu o prawo własności nieruchomości może nastąpić wyłącznie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, a nie w postępowaniu administracyjnym. Istniejący w dniu wydania przez Wojewodę decyzji komunalizacyjnej (17 marca 1992 r.) stan prawny przedmiotowej nieruchomości ujawniony w odpowiedniej księdze wieczystej jednoznacznie dowodzi, że w kluczowych dla oceny prawidłowości stanowiska Ministra datach właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Skarżącej oraz jej poprzednikom prawnym nie przysługiwał w tym czasie żaden tytuł prawny do nieruchomości.
Wobec powyższego niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a., a także art. 7 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji.
Jako niezasadny należało również ocenić zarzut, że organ nadzoru, z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a., pominął przedłożone przez skarżącą postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po kolejnych spadkobiercach przedwojennych właścicieli nieruchomości stanowiącej majątek [...]. Skoro, jak wynika z akt sprawy, zarówno w dniu 27 maja 1990 r., jak i w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej, sporna nieruchomość ujawniona była w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa, to oznacza, że nie ma wpływu na wynik sprawy okoliczność wydania postanowień spadkowych po dawnych właścicielach.
Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzonej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako niespełniającego wymogów z art. 106 § 3 p.p.s.a. Okoliczność, którą wspomniane dowody miałyby potwierdzać, to jest wszczęcie i prowadzenie przed innym organem postępowania w przedmiocie niepodpadania spornej nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, znajduje bowiem potwierdzenie w aktach sprawy i nie jest sporne w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło